Անոթային դեմենցիա
| Անոթային դեմենցիա | |
|---|---|
.png) Անոթային դեմենցիայի հետևանքով գլխուղեղի ատրոֆիա | |
| Տեսակ | հիվանդության կարգ |
| Պատճառ | Հիվանդություններ, որոնք խաթարում են գլխուղեղին արյան մատակարարումը, ուստի նաև թթվածնի մատակարարումը[1] |
| Հիվանդության ախտանշաններ | Կոգնիտիվ խանգարում, կարճատև հիշողության կորուստ[1] |
| Բուժաքննություն | neurological diagnostic techniques?[2], անամնեզ[2], մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն[2] և psychological test?[2] |
| Բժշկական մասնագիտություն | Հոգեբուժություն, նյարդաբանություն |
| Ռիսկի գործոններ | Զարկերակային հիպերտենզիա, հիպերխոլեստերոլեմիա, նախասրտերի ֆիբրիլյացիա, շաքարային դիաբետ[1] |
| Ախտորոշում | Լաբորատոր հետազոտություններ, նեյրոպատկերավորում, նեյրոհոգեբանական թեստեր[3] |
| Տարբերակիչ ախտորոշում | Ալցհայմերի հիվանդություն[3] |
| Բուժում | Ախտանշանային[1][4] |
| Բարդություններ | Սրտի հիվանդություններ, ինքնախնամքի և շփման կարողության կորուստ, թոքաբորբ[4] |
| Հանդիպման հաճախականություն | ԱՄՆ-ի, Եվրոպայի և Ասիայի դեմենցիայի դեպքերի 15-30%-ը[3][5] |
 Vascular dementia Վիքիպահեստում | |
Անոթային դեմենցիա, դեմենցիայի տեսակ, որն առաջանում է մի քանի կաթվածների հետևանքով[4][6]: Կաթվածի հետևանքով սահմանափակված արյան հոսքը նվազեցնում է թթվածնի և գլյուկոզի մատակարարումը գլխուղեղին` հանգեցնելով բջիջների վնասման և ախտահարված շրջաններում նյարդաբանական ակտիվության թուլացման[5]: Անոթային դեմենցիայի ենթատեսակներն են ենթակեղևային անոթային դեմենցիան, բազմաինֆարկտ դեմենցիա, կաթված-կապակցված դեմենցիան և խառը դեմենցիան[3][6]:
Ենթակեղևային անոթային դեմենցիան առաջանում է գլխուղեղում մանր արյունատար անոթների վնասումից: Բազմաինֆարկտ դեմենցիան առաջանում է մի քանի շարունակական փոքր կաթվածներից, որոնք ախտահարում են գլխուղեղի տարբեր շրջաններ[4]: Կաթված-կապակցված դեմենցիան ներառում է հաջորդական փոքր կաթվածների հետևանքով առաջացող ճանաչողության ավելի աստիճանական թուլացում[6][3]: Դեմենցիան կարող է առաջանալ, երբ նեյրոդեգեներատիվ և գլխուղեղաանոթային ախտաբանությունները միասին են ի հայտ գալիս, ինչպիսին հանդիպում է տարեց մարդկանց շրջանում (75 տարեկան և ավելի): Ճանաչողության նվազումը կարող է կապված լինել հաջորդական կաթվածների հետ[4]:
ՀՄԴ-11-ը դասակարգում է անոթային դեմենցիան որպես դեմենցիա, որն առաջացել է գլխուղեղաանոթային հիվանդության հետևանքով[7]: DSM-5-ը դասակարգում է անոթային դեմենցիան որպես կա՛մ խոշոր, կա՛մ մեղմ անոթային նեյրոդեգեներատիվ խանգարում[8]:
Ախտանշաններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Անոթային դեմենցիայով հիվանդ մարդիկ ներկայանում են սուր կամ ենթասուր պրոգրեսիվող կոգնիտիվ խանգարմամբ, որը աստիճանաբար զարգանում է բազմակի կաթվածներից հետո:
Հիվանդությունը ՀՄԴ-11-ում բնութագրվում է` որպես և՛ հոգեկան, և՛ վարքագծային խանգարում: Ախտանշանները կոգնիտիվ, շարժողական և վարքագծային են և մարդկանց զգալի մասի համար նաև աֆեկտիվ: Այս փոփոխությունները սովորաբար զարգանում են 5-10 տարվա ընթացքում: Ախտանշանները սովորաբար նույնն է ինչ այլ դեմենցիաների ժամանակ, սակայն հիմնականում ներառում է կոգնիցիայի խանգարում և միջին աստիճանի հիշողության խանգարում, որոնք խոչընդոտում են առօրյա գործունեությանը, երբեմն առկա է ֆոկալ նյարդաբանական ախտանշաններ և գլխուղեղի ՀՇ կամ ՄՌՏ պատկերներում գլխեւղեղաանոթային հիվանդություններին համապատասխանող առանձնահատկությունների առկայություն:
Գլխուղեղի որոշակի հատվածներում լոկալիզացված նյարդաբանական ախտանշաններից կարող է դիտվել հեմիպարեզ, բրադիկինեզիա, հիպերռեֆլեքսիա, ներբանի տարածման ռեֆլեքսներ, ատաքսիա, պսևդոբուլբար պարալիչ, ինչպես նաև կեցվածքի խանգարումներ և կլլման դժվարություններ: Հիվանդները ունենում են կոգնիտիվ թեստերի արդյունքում ունենում են անկանոն դեֆիցիտ: Նրանք հիշողության հետազոտման ժամանակ ավելի լավ են կարողանում ազատ վերարտադրել և ավելի քիչ վերարտադրման խանգարումներ են ունենում, քան Ալցհեյմերի հիվանդությամբ հիվանդները: Ավելի ծանր ախտահարված հիվանդները կամ նրանց, ում ինսուլտի ժամանակ ախտահարվել է Վերնիկեի կամ Բրոկայի հատվածները, ապա խոսքի հետ կապված սպեցիֆիկ խանգարումներ կարող են լինել, որոնք կոչվում են դիզարթրիա և աֆազիաներ:
Մանր անոթների հիվանդության ժամանակ ճակատային բլթերը հաճախ ախտահարվում են: Հետևաբար, անոթային դեմենցիայով հիվանդ մարդիկ ճակատային բիլթը ներառող հանձնարարությունները (ինչպիսին է սահուն խոսքը) ավելի վատ են կատարում, քան Ալցհեյմերի հիվանդությամբ հիվանդները, և կարող են ունենալ ճակատային բլթի խանգարումներ` ապաթիա, աբուլիա (կամքի պակաս կամ կամազրկություն), ուշադրության, կողմնորոշման խանգարումներ և անմիզապահություն: Նրանք հակում են դեպի ավելի համառ վարքագիծ: Անոթային դեմենցիայով հիվանդ մարդիկ կարող են նաև դիմել բժծկի մտածողության ընդհանուր դանդաղմամբ և վերացական մտածողության խանգարումներ: Հիվանդության սկզբնական շրջանում ապաթիայի առկայությունը ավելի վկայում է անոթային դեմենցիայի մասին:
Հազվագյուտ գենետիկ խանգարումները, որոնք հանգեցնում են գլխուղեղում անոթային ախտահարումների ունեն այլ դրսևորումներ: Որպես կանոն, սրանք կյանքի ավելի վաղ շրջաններում են դրսևորվում և ավելի ագրեսիվ ընթացք են ունենում: Ավելին, ինֆեկցիոն հիվանդությունները, ինչպիսին սիֆիլիսն է, կարող է հանգեցնել զարկերակային վնասման, կաթվածների և գլխուղեղի բակտերիալ բորբոքման:
Պատճառներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Անոթային դեմենցիան կարող է առաջանալ իշեմիկ կամ հեմոռագիկ ինֆարկտներից հետո, երբ ախտահարվում են գլխուղեղի բազմաթիվ կենտրոններ, այդ թվում նաև առաջային ուղեղային զարկերակը սնուցող շրջանները, գագաթային բլթերը կամ գոտկային գալարը[3]։ Հազվագյուտ դեպքերում ծովաձիու գալարում կամ թալամուսում ինֆարկտը կարող է դեմենցիայի պատճառ լինել[10]։ Կաթվածի պատմությունը մեծացնում է դեմենցիայի զարգացման հավանականությունը շուրջ 70%-ով և վերջերս ունեցած կաթվածը մեծացնում է հավանականությունը շուրջ 120%-ով[11]։ Գլխուղեղի անոթային ախտահարումները կարող են նաև լինել դիֆուզ ցերեբրովասկուլյար հիվանդությունների հետևանք, ինչպիսին է մանր անոթների հիվանդության[3]:
Ռիսկի գործոններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Անոթային դեմենցիայի ռիսկի գործոններն են մեծ տարիքը, գերճնշումը, ծխելը, հիպերխոլեստերինեմիան, շաքարային դիաբետը, սիրտ-անոթային հիվանդությունները և ցերեբրովասկուլյար հիվանդությունները[3][6]: Այլ ռիսկի գործոններն են ապրելակերպը, ազգությունը և ApoE-ε4 գենոտիպը[3]:
Անոթային դեմենցիա կարող է երբեմն առաջանալ ուղեղային ամիլոիդային անգիոպաթիայի հետևանքով, ինչի ժամանակ ամիլոիդ բետայի ագրեգատներ են կուտակվում գլխուղեղային զարկերակների պատերում, ինչն էլ հանգեցում է անոթների մաշման և պատռման[3][6]: Քանի որ ամիլոիդային ագրեգատները Ալցհայմերի հիվանդության բնութագրական նշանն է, անոթային դեմենցիան կարող է որպես հետևանք զարգանալ[5][6]:
Ախտորոշում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Կոգնիտիվ խանգարումների համար խորհուրդ տրվող հետազոտություններն են արյան քննությունը (անեմիայի, վիտամինային անբավարարության, թիրեոտոքսիկոզի, վարակի հայտնաբերման համար), կրծքավանդակի ռենտգեն հետազոտություն, ԷՍԳ կամ նեյրոպատկերավորում (ՀՇ կամ ՄՌՏ)[4][6]: Երբ, որպես ախտորոշիչ միջոց առկա է, կարող է կիրառվել եզակի ֆոտոնային էմիսիոն համակարգչային շերտագրությամբ (ԵՖԷՀՇ, SPECT) և պոզիտրոն էմիսիոն շերտագրությամբ (ՊԷՇ, PET) նեյրոպատկերավորում, որպեսզի հաստատվի բազմաինֆարկտ դեմենցիա ախտորոշումը` զուգահեռ կիրառելով հոգեկան վիճակի հետազոտման մեթոդներ[4][5][6]:
Արդեն իսկ դեմենցիա ունեցող անհատների համար ԵՖԷՀՇ-ն առաջնային հետազոտությունն է, որպեսզի տարբերակվի բազմաինֆարկտ դեմենցիան Ալցհայմերի հիվանդությունից` համեմատելով հոգեկան թեստավորման արդյունքները և բժշկական պատմության վերլուծությունը[12]:
Սքրինինգային արյան հետազոտություններն են արյան ընդհանուր քննությունը, լյարդի ֆունկցիոնալ հետազոտությունները, վահանագեղձի ֆունկցիոնալ հետազոտությունները, լիպիդային պրոֆիլը, էրիթրոցիտների նստեցման արագությունը, C ռեակտիվ սպիտակուցը, սիֆիլիսի շճաբանական հետազոտությունը, շիճուկում կալցիումի մակարդակը, սոված ժամանակ գլյուկոզի մակարդակը, միզանյութի, էլեկտրոլիտների, վիտամին B12-ի և ֆոլաթթվի մակարդակները արյան մեջ[4][5]:
Տարբերակիչ ախտորոշում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Դեմենցիոն համախտանիշները տարբերակելը կարող է մարտահրավերային լինել հաճախակի համընկնող կլինիկական դրսևորումների և հիմքում ընկած ախտաբանությունների հետևանքով: Կարող է հանդիպել խառը դեմենցիա, որը ընդգրկում է երկու տեսակի դեմենցիա միաժամանակ: Մասնավորապես, Ալցհայմերի հիվանդությունը հաճախ զուգորդվում է անոթային դեմենցիային[3][6]:
Խառը դեմենցիան ախտորոշվում է, երբ հիվանդը ունի Ալցհայմերի հիվանդության և գլխուղեղանոթային հիվանդության նշաններ կա՛մ կլինիկորեն, կա՛մ իշեմիկ ախտահարումների նեյրոպատկերավորման հիման վրա[13]:
Ախտաբանություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Գլխուղեղի ընդհանուր զննման ժամանակ կարող են նկատվել արյունատար անոթների զգալի ախտահարումներ և վնասումներ[5][6]: Մանրադիտակային պատկերում կարող են երևալ տարբեր նյութերի (օրինակ` լիպիդների) կուտակում և մակարդված արյուն: Սպիտակ նյութը զգալի վնասված կլինի` զգալի ատրոֆիայի ենթարկված, իսկ զարկերակները կալցիֆիկացված կլինեն[5][6][14]: Գորշ նյութում էլ կարող են միկրոինֆարկտներ լինեն, երբեմն շատ մեծ թվով[6]:
Թեև խոշոր ուղեղային զարկերակների աթերոման է բնութագրական անոթային դեմենցիային, սակայն ավելի մանր անոթները և զարկերակներն էլ են ախտահարված լինում[5][6]:
Կանխարգելում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Վաղ հայտնաբերումը և ճշգրիտ ախտորոշումը կարևոր են, քանի որ անոթային դեմենցիան գոնե մասնակիորեն կանխարգելի է: Գլխուղեղում իշեմիկ փոփոխությունները անդարձելի են, բայց անոթային դեմենցիայով հիվանդ մարդիկ կարող են ունենալ ստաբիլության ժամանակահատվածներ կամ նույնիսկ վիճակի թեթև բարելավում դիտվի[15]: Քանի որ կաթվածը անոթային դեմենցիայի էական բաժինն է կազմում,[10] նպատակն է կանխարգելել նոր կաթվածները: Սա կատարվում է կաթվածի ռիսկի գործոնների նվազեցմամբ, ինչպիսիք են արյան բարձր ճնշումը, արյան մեջ լիպիդների բարձր մակարդակը, նախասրտերի շողացումը կամ շաքարային դիաբետը[3][6]:
Հակագերճնշումային դեղերը կիրառվում են կանխարգելելու նախակաթվածային դեմենցիան[16]: Այդ դեղերից են անգիոտենզին փոխակերպող ֆերմենտի արգելակիչները, միզամուղները, կալցիումական անցուղիների բլոկատորները, սիմպաթոլիտիկները, անգիոտենզինային II ընկալիչների պաշարիչները կամ ադրենոպաշարիչները:
2023 թվականին հրապարակվեց հոդված, որում նշվեց, որ ստատիններով բուժումը անարդյունավետ են բուժելու կամ կանխարգելելու կաթվածը կամ դեմենցիան այն մարդկանց մոտ, ովքեր չունեն գլխուղեղանոթային հիվանդություններ[17]:
Բուժում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]2024 թվականի դրությամբ չկան դեղորայքներ, որոնք հատուկ օգտագործվում են անոթային դեմենցիայի կախարգելման կամ բուժման համար[4][18]:
Պրոգնոզ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Շատ հետազոտություններ են կատարվել դեմենցիայով հիվանդների ապրելիության միջին ցուցանիշը որոշելու նպատակով: Հետազոտությունները հաճախ փոքր կամ սահմանափակ են, ինչը հանգեցնում է հակասական արդյունքների ստացման: 2015 թվականի մի հետազոտությամբ պարզվեց, որ դեմենցիայի կապակցությամբ առաջին անգամ հիվանդանոց դիմելուց հետո մեկ տարվա ընթացքում մահացելիության չափանիշը երեքից չորս անգամ ավելի մեծ է, քան մնացյալ բնակչության շրջանում[19]: Անգամ եթե հիվանդը հոսպիտալացվել է դեմենցիայի կապակցությամբ, մահացելիության ցուցանիշը ավելի բարձր է, քան սիրտ-անոթային հիվանդությունների դեպքում[19]: Անոթային դեմենցիան համեմատաբար ավելի վատ ապրելիության ցուցանիշ ունի, քան Ալցհայմերի հիվանդությունը.[20] մեկ այլ 2014 թվականի հետազոտությամբ պարզվեց, որ անոթային դեմենցիայով հիվանդների պրոգնոզը ավելի վատ է, եթե հիվանդը տղամարդ է և տարեց տարիքի[21]:
Անոթային դեմենցիան կարող է ուղղակիորեն մահվան պատճառ դառնալ ուղեղի արյունամատակարարման մահացու ընդհատման դեպքում[18]:
Համաճարակաբանություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Անոթային դեմենցիան տարեցների շրջանում երկրորդ ամենատարածված դեմենցիայի ձևն է Ալցհայմերի հիվանդությունից հետո[4]: Հիվանդության հանդիպման հաճախականությունը Արևմտյան երկրներում կազմում է 1.5%, իսկ Ճապոնիայում` 2.2%: Այն կազմում է բոլոր դեմենցիաների 50%-ը Ճապոնիայում, 20-40%-ը` Եվրոպայում և 15%-ը` Լատինական Ամերիկայում: Կաթված տարած հիվանդների 25%-ի մոտ կաթվածից հետո մեկ տարվա ընթացքում զարգանում դեմենցիա: ԱՄՆ-ում մի հետազոտությամբ պարզվել է, որ անոթային դեմենցիայի հանդիպման հաճախականությունը 71-ից մեծ տարիքային խմբում կազմել է 2.43% և մեկ այլ հետազոտությամբ էլ պարզվել էր, որ յուրաքանչյուր 5.1 տարիքային միջակայքով խմբում դեմենցիաների հանդիպման հաճախականությունը կրկնապատկվում է[22]:
Հանդիպման հաճախականությունը առավելագույնի է հասնում կյանքի չորրորդ և վեցերորդ տասնամյակում և հիվանդների 80%-ը զարկերակային հիպերտենզիայի պատմություն ունի[23]:
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 «Vascular dementia» (անգլերեն). National Heart, Lung, and Blood Institute, US National Institutes of Health. 2022 թ․ սեպտեմբերի 28. Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 10-ին.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Bednařík J., Ambler Z., Růžička E. Klinická neurologie: část speciální — ISBN 978-80-7387-389-9
- ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 Sanders AE, Schoo C, Kalish VB (2023 թ․ հոկտեմբերի 22). «Vascular dementia». StatPearls, US National Library of Medicine. PMID 28613567. Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 9-ին.
- ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 «Vascular dementia» (անգլերեն). MedlinePlus, US National Library of Medicine. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ
<ref>թեգ. «mlp» անվանումը սահմանվել է մի քանի անգամ, սակայն տարբեր բովանդակությամբ: - ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 Wong CE, Chui CH (2022 թ․ հունիս). «Vascular cognitive impairment and dementia». Continuum. 28 (3): 750–780. doi:10.1212/CON.0000000000001124. PMC 9833847. PMID 35678401.
- ↑ 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 6,12 6,13 Iadecola C, Duering M, Hachinski V, Joutel A, Pendlebury ST, Schneider JA, Dichgans M (2019 թ․ հուլիս). «Vascular Cognitive Impairment and Dementia». Journal of the American College of Cardiology. 73 (25): 3326–3344. doi:10.1016/j.jacc.2019.04.034. PMC 6719789. PMID 31248555. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ
<ref>թեգ. «iadecola» անվանումը սահմանվել է մի քանի անգամ, սակայն տարբեր բովանդակությամբ: - ↑ «ICD-11: Dementia due to cerebrovascular disease». World Health Organization. 2024. Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 10-ին.
- ↑ American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5 (5th ed.). Washington, DC: American Psychiatric Association. էջեր 591–603. ISBN 978-0-89042-554-1.
- ↑ Mossanen Parsi, M; Duval, C; Ariëns, RAS (2021). «Vascular dementia and crosstalk between the complement and coagulation systems». Frontiers in Cardiovascular Medicine. 8 803169. doi:10.3389/fcvm.2021.803169. PMC 8733168. PMID 35004913.
- ↑ 10,0 10,1 Kaur, Mandeep; Sharma, Saurabh (2022 թ․ փետրվարի 1). «Molecular mechanisms of cognitive impairment associated with stroke». Metabolic Brain Disease (անգլերեն). 37 (2): 279–287. doi:10.1007/s11011-022-00901-0. ISSN 1573-7365. PMID 35029798.
- ↑ Kuźma E, Lourida I, Moore SF, Levine DA, Ukoumunne OC, Llewellyn DJ (2018 թ․ նոյեմբեր). «Stroke and dementia risk: A systematic review and meta-analysis». Alzheimer's & Dementia (English). 14 (11): 1416–1426. doi:10.1016/j.jalz.2018.06.3061. PMC 6231970. PMID 30177276.
{{cite journal}}: CS1 սպաս․ չճանաչված լեզու (link) - ↑ Engelhardt, E; Tocquer, C; André, C; Moreira, DM; Okamoto, IH; Cavalcanti, JLS; Working Group on Alzheimer's Disease and Vascular Dementia of the Brazilian Academy of, Neurology (2011 թ․ հոկտեմբեր). «Vascular dementia: Diagnostic criteria and supplementary exams. Recommendations of the Scientific Department of Cognitive Neurology and Aging of the Brazilian Academy of Neurology. Part I.». Dementia & Neuropsychologia. 5 (4): 251–263. doi:10.1590/S1980-57642011DN05040003. PMC 5619038. PMID 29213752.
- ↑ Custodio, Nilton; Montesinos, Rosa; Lira, David; Herrera-Pérez, Eder; Bardales, Yadira; Valeriano-Lorenzo, Lucía (2017). «Mixed dementia: A review of the evidence». Dementia & Neuropsychologia. 11 (4): 364–370. doi:10.1590/1980-57642016dn11-040005. ISSN 1980-5764. PMC 5769994. PMID 29354216.
- ↑ Hase, Yoshiki; Horsburgh, Karen; Ihara, Masafumi; Kalaria, Raj N. (2018). «White matter degeneration in vascular and other ageing-related dementias». Journal of Neurochemistry. 144 (5): 617–633. doi:10.1111/jnc.14271. hdl:20.500.11820/780992bd-e933-4715-8099-c4d463070a58. PMID 29210074. S2CID 33778577.
- ↑ Erkinjuntti, Timo (2012 թ․ փետրվար). Gelder, Michael; Andreasen, Nancy; Lopez-Ibor, Juan; Geddes, John (eds.). New Oxford Textbook of Psychiatry (2 ed.). Oxford: Oxford University Press. doi:10.1093/med/9780199696758.001.0001. ISBN 978-0-19-969675-8. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 7-ին.
- ↑ Santisteban MM, Iadecola C, Carnevale D (2023 թ․ հունվար). «Hypertension, neurovascular dysfunction, and cognitive impairment». Hypertension. 80 (1): 22–34. doi:10.1161/HYPERTENSIONAHA.122.18085. PMC 9742151. PMID 36129176.
- ↑ Goldstein LB, Toth PP, Dearborn-Tomazos JL, Giugliano RP, Hirsh BJ, Peña JM, Selim MH, Woo D (2023 թ․ հոկտեմբեր). «Aggressive LDL-C Lowering and the Brain: Impact on Risk for Dementia and Hemorrhagic Stroke: A Scientific Statement From the American Heart Association». Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology. 43 (10): e404–e442. doi:10.1161/ATV.0000000000000164. PMID 37706297.
- ↑ 18,0 18,1 Fletcher, A (2023 թ․ հունիս). «Good Practice Series No 11- MEs and Dementia». The Royal College of Pathologists. էջ 8. Վերցված է 2024 թ․ մարտի 19-ին.
- ↑ 19,0 19,1 van de Vorst IE, Vaartjes I, Geerlings MI, Bots ML, Koek HL (2015 թ․ հոկտեմբեր). «Prognosis of patients with dementia: results from a prospective nationwide registry linkage study in the Netherlands». BMJ Open. 5 (10): e008897. doi:10.1136/bmjopen-2015-008897. PMC 4636675. PMID 26510729.
- ↑ Villarejo A, Benito-León J, Trincado R, Posada IJ, Puertas-Martín V, Boix R, Medrano MR, Bermejo-Pareja F (2011). «Dementia-associated mortality at thirteen years in the NEDICES Cohort Study». Journal of Alzheimer's Disease. 26 (3): 543–51. doi:10.3233/JAD-2011-110443. PMID 21694455.
- ↑ Garcia-Ptacek S, Farahmand B, Kåreholt I, Religa D, Cuadrado ML, Eriksdotter M (2014). «Mortality risk after dementia diagnosis by dementia type and underlying factors: a cohort of 15,209 patients based on the Swedish Dementia Registry». Journal of Alzheimer's Disease. 41 (2): 467–77. doi:10.3233/JAD-131856. PMID 24625796.
- ↑ Plassman, B. L.; Langa, K. M.; Fisher, G. G.; Heeringa, S. G.; Weir, D. R.; Ofstedal, M. B.; Burke, J. R.; Hurd, M. D.; Potter, G. G.; Rodgers, W. L.; Steffens, D. C.; Willis, R. J.; Wallace, R. B. (2007). «Prevalence of dementia in the United States: the aging, demographics, and memory study». Neuroepidemiology. 29 (1–2): 125–132. doi:10.1159/000109998. ISSN 1423-0208. PMC 2705925. PMID 17975326.
- ↑ Wolters, Frank J.; Ikram, M Arfan (2019). «Epidemiology of Vascular Dementia». Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology. Arterioscler Thromb Vasc Biol. 39 (8): 1542–1549. doi:10.1161/ATVBAHA.119.311908. PMID 31294622.
