Աննա Տումարկին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Աննա Տումարկին
բելառուս․՝ А́нна-Э́стер Паўлаўна Тума́ркін
אנה טומרקין.jpg
Ծնվել էփետրվարի 16, 1875(1875-02-16)[1]
ԾննդավայրDubrowna, Գորեցի գավառ, Մոգիլյովյան նահանգ, Ռուսական կայսրություն
Մահացել էօգոստոսի 7, 1951(1951-08-07)[1][2] (76 տարեկանում)
Մահվան վայրMuri bei Bern
ՔաղաքացիությունFlag of Switzerland.svg Շվեյցարիա
Ռուսական կայսրություն
Ռումինիայի թագավորություն
Մայրենի լեզուգերմաներեն և ռուսերեն
ԿրթությունԲեռնի համալսարան
Գիտական աստիճանդոկտորի աստիճան[1] և հաբիլիտացիա
Մասնագիտությունպրոֆեսոր, հոգեբան, սուֆրաժիստ և փիլիսոփա
ԱշխատավայրԲեռնի համալսարան

Աննա Էսթեր Տումարկին (ռուս.՝ Анна Павловна Тумаркина, գերմ.՝ Anna Ester Tumarkin, փետրվարի 16, 1875(1875-02-16)[1], Dubrowna, Գորեցի գավառ, Մոգիլյովյան նահանգ, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 7, 1951(1951-08-07)[1][2], Muri bei Bern), ռուսական ծագման շվեյցարացի փիլիսոփա, փիլիսոփայության պատմաբան, Եվրոպայում փիլիսոփայության առաջին կին պրոֆեսորը (1909):

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աննա Տումարկինը ծնվել է Դուբրովնոյում (այժմ` Վիտեբսկի մարզի Դուբրովենսկու շրջանի շրջկենտրոն, Բելառուս) հրեական հարուստ ընտանիքում[3]: Նրա հայրը բեսարաբացի առևտրական և պալատական[4] Պալտիել (Պավել) Տումարկինն էր (մահացել է 1906 թվականին), որը զբաղվում էր կոշիկի մեծածախ առևտրով և ռուսերենից եբրայերեն թարգմանությամբ: Պալտիել Տումարկինը և նրա կինը` Սոֆյա Հերցենշտեյնը, ծագում էին Դուբրովնոյից, սակայն նրանց դուստրը` Խանա Էսթերը (հետագայում` Հանա Էսթեր) մեծացել է Քիշնևում: Այստեղ նա ավարտել է կանանց գիմնազիան և մանկավարժական կուրսեր[5]:

Աննա Տումարկինն սկսել է սովորել Հումբոլդտի համալսարանում Վիլհելմ Դիլթայի ղեկավարությամբ[6]: 1892 թվականից սկսած նա ապրել է Շվեյցարիայում, որտեղ այդ ժամանակ աշխատում էր նրա ավագ եղբայրը: Ընդունվել է Բեռնի համալսարանի փիլիսոփայության բաժինը, որտեղ 1895 թվականին հաջողությամբ գիտական աշխատանք է պաշտպանել Յոհան Գոթֆրիդ Հերդերի և Իմանուիլ Կանտի փիլիսոփակայան աշխատանքների համեմատական վերլուծության վերաբերյալ, որը լույս է տեսել «Բեռնի փիլիսոփայության դասընթացի» առաջին գրքում, Լյուդվիգ Շտայնի ղեկավարությամբ:

1898 թվականին Տումարկինը անհատ-դոցենտի (Privatdozentin) պաշտոն է ստացել Բեռնի համալսարանում և այդպիսով դարձել է Շվեյցարիայի և Եվրոպայի փիլիսոփայության առաջին կին դասախոսը[7][8]: 1906 թվականին ստացել է տիտղոսակիր պրոֆեսորի կոչում (Honorarprofessorin), իսկ 1909 թվականին` հատուկ պրոֆեսորի կոչում (Professorin Extraordinaria)[9]: Գեղագիտություն և փիլիսոփայության պատմություն է դասավանդել Բեռնի համալսարանում մինչև 1943 թվականը: 1921 թվականից բժիշկ Իդա Հոֆի հետ ապրել է նույն բնակարանում, նրա հետ այցելել է հարազատներին ռումինական դարձած Բեսարաբիայում 1925 և 1937 թվականներին[10]: Որոշ ժամանակ անց քաղաքում մնացած նրա հարազատների մեծամասնությունն աքսորվել և սպանվել են:

Աննա Տումարկինը փիլիսոփայության, տեսական հոգեբանության, գեղագիտության և մշակութաբանության վերաբերյալ մի շարք աշխատանքների հեղինակ է: Հեղինակել է Բենեդիկտ Սպինոզայի, Հերդերի, Կանտի աշխատանքների վերլուծություններ, այդ թվում` «Հերդեր և Կանտ» (1896), «Ասոցատիվ սկզբունքը գեղագիտության պատմության մեջ» (1899), «Կարողությունների խաղը Կանտի մոտ» (1905), «Գեղագիտական իդեալ և էպիկ նորմա» (1907), «Պոեզիա և աշխարհայաց» (1919), «Ռոմանտիկ աշխարհայաց» (1920) և շատ այլ աշխատություններ[11]: Վալտեր Բենիամինը լսել է Աննա Տումարկինի դասախոսությունների շարքը Բեռնի համալսարանում և Գերհարդ Շոլեմին ուղղված իր նամակում հիշատակել է Աննայի ունեցած ազդեցությունն իր աշխարհայացի վրա[12]:

2000 թվականի փետրվարի 16-ին, Տումարկինի ծննդյան օրը, Բեռնի համալսարանի բաժիններից մեկը կոչվել է նրա անունով: Համալսարանում կազմակերպվել է նաև ANNA գիտական ծրագիրը` նվիրված փիլիսոփայի հիշատակին:

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Եղբայրը` Լազար Տումարկինը (ծնվել է 1865 թվականի նոյեմբերի 6-ին, Քիշնևում, Բեսարաբիայի նահանգում[13], մահացել է 1939 թվականից հետո), բժիշկ էր և հասարակական գործիչ, Մոսկվայի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի շրջանավարտ, Քիշնևում «Տումարկին» մասնավոր առողջարան-ջրաբուժարանի հիմնադիրը[14], քաղաքի գինեգործների միության փոխնախագահը: Եղել է Քիշնևի Կարմիր խաչի հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկն ու շրջանի առաջին ռենտգենաբանը:
  • Զարմուհին` Մարիա Սամոյլովնան, եղել է «Окно» («Պատուհան») թերթի խմբագիրը, հրատարակիչ, հասարակական գործիչ, Բեռնի համալսարանի շրջանավարտ, առաջին անգամ ամուսնացել է հրատարակիչ, Էսէռների կուսակցության առաջնորդ Նիկոլայ Ավքսենտևի հետ (1873-1943), որի հետ հանդիպել է 1899 թվականից, երկրորդ անգամ ամուսնացել է գրական քննադատ և թարգմանիչ Միխայիլ Ցետլինի հետ[16][17]: Նրա աղջիկը նկարչուհի Ալեքսանդրա Պրեգելն է: Որդին` Վալենտին Վոլֆը, ամերիկացի հոգեվերլուծաբան էր, Օքսֆորդի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի շրջանավարտ, 1967-1970 թվականներին եղել է Նյու Յորքի Ֆրեյդիստների համայնքի նախագահ: Մ. Ցետլինայի եղբայրը` Ռոման Տումարկինը (1888-1971), հասարակական գործիչ էր:
  • Բարեկամական կապեր է ունեցել նաև սոցիոլոգ Էլիաս Գուրվիչի հետ:

Մատենագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Herder und Kant (Гердер и Кант). A. Siebert: Բեռն, 1896
  • Zur Charakteristik Justinus Kerners. Stilke: Բեռլին, 1898
  • Das Associationsprinzip in der Geschichte der Aesthetik, Բեռլին 1899
  • Kants Spiel der Kräfte. Henry Kündig, Ժնև, 1905
  • Bericht über die deutsche ästhetische Literatur aus den Jahren 1900-1905. Georg Reimer, Բեռլին, 1905
  • Zur transcendentalen Methode der Kantischen Ästhetik . Reuther & Reichard. Բեռլին, 1906
  • Ästhetisches Ideal und ethische Norm. F. Enke: Շտուտգարտ, 1907
  • Baruch Spinoza: acht Vorlesungen gehalten an der Universität Bern. Quelle & Meyer. Լայպցիգ, 1908
  • Das kritische Problem in den vorkritischen Werken Kants. C. Winter. Հայդելբերգ, 1908
  • Erich Becher: Der Begriff des Attributes bei Spinoza in seiner Entwickelung und seinen Beziehungen zu den Begriffen der Substanz und des Modus. E. Anton: Բեռն, 1909
  • Kants Lehre vom Ding an sich. Georg Reimer: Բեռլին, 1909
  • Bericht über die deutsche ästhetische Literatur aus den Jahren 1905—1909. Georg Reimer: Բեռլին, 1910
  • Wilhelm Dilthey. L. Simion Nf.: Բեռլին, 1912
  • Zu Spinozas Attributenlehre. Georg Reimer: Բեռլին, 1916
  • Dichtung und Weltanschauung. J. C. B. Mohr: Տյուբինգեն, 1919
  • Die romantische l’eltanschauung. P. Haupt: Բեռն, 1920
  • Wie ist Psychologie als Wissenschaft möglich. Reuther & Reichard: Բեռլին, 1921
  • Prolegomena zu einer wissenschaftlichen Psychologie. F. Meiner: Լայպցիգ, 1923
  • Die Idealität der ästhetischen Gefühle. R. Voigtländer: Լայպցիգ, 1925
  • Die Einheit des Platonischen «Phädrus». B. G. Teubner: Բեռլին, 1925
  • Der Unsterblichkeitsgedanke in Platos «Phädon». J. D. Sauerländer: Մայնի Ֆրանկֆուրտ, 1926
  • Das Apollinische und das Dionysische in der griechischen Philosophie. B. G. Teubner: Լայպցիգ, 1927
  • Eindrücke der Hellasreise 1927. Orell Füssli: Լայպցիգ, 1928
  • Verzeichis der Publiktionen von Schweizerfrauen. Bern-Bümpliz, Buch- und Kunstdruckerei Benteli A.-G.: Բեռն, 1928
  • Ein Blick in das Geistesleben der Schweizer Frauen einst und jetzt. F. Pochon-Jent: Բեռն, 1928
  • Die Methoden der psychologischen Forschung. B.G. Teubner: Լայպցիգ, 1929
  • Die Überwindung der Mimesislehre in der Kunsttheorie des XVIII Jahrhunderts. Verlag von J.C.B. Mohr (P. Siebeck): Տյուբինգեն, 1930
  • Der ästhetiker Johann Georg Sulzer. Verlag Huber & Aktiengesellschaft. Ֆրաուենֆելդ, 1933
  • Ein Versuch Diltheys Leben aus ihm selbst zu verstehen. Helbing & Lichtenhahn: Բազել, 1934
  • Wesen und Werden der schweizerischen Philosophie: Allgemeine Richtung der Philosophie der Schweiz, Philosophisches Denken in der Geschichte, Naturrecht, Erziehungslehre. Verlag Huber & Aktiengesellschaft: Ֆրաուենֆելդ, 1948.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #11743843X // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 FemBio
  3. Որոշ աղբյուրներ որպես նրա ծննդավայր հիշատակում են Քիշնևը, որը հավանաբար սխալ է(напр., тут)
  4. Lilia Zabolotnaia. Destinul unei familii. Câteva crâmpeie din istoria dinastiei Tumarkin. Tyragetia, 2002, 11 (стр. 193: о даровании личного дворянства купцу П. М. Тумаркину)
  5. В мире закрытых дверей
  6. Anna Tumarkin, «Wilhelm Dilthey». Archiv für Geschichte der Philosophie 25:143—153, 1912
  7. Lehre und Forschung in Gender Studies an der Universität Bern (չաշխատող հղում)
  8. История Бернского университета Archived 2015-02-26 at the Wayback Machine.
  9. Die Pionierinnen der Universität Bern (չաշխատող հղում — պատմություն)
  10. Ida Hof und Anna Tumarkin (չաշխատող հղում)
  11. Heinrich Barth
  12. О влиянии А. Тумаркин на В. Беньямина (չաշխատող հղում)
  13. Л. П. Тумаркин (չաշխատող հղում)
  14. Улица Пушкина, дом 11
  15. Воспоминания Ю. А. Орлова
  16. Интервью с историком Ниной Тумаркин
  17. Письмо Нины Тумаркин

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]