Աննա Սվիրշչինսկա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Աննա Սվիրշչինսկա
Ծնվել էփետրվարի 7, 1909(1909-02-07)[1] կամ 1909[2]
ԾննդավայրՎարշավա, Ռուսական կայսրություն[2]
Վախճանվել էսեպտեմբերի 30, 1984(1984-09-30) կամ 1984[2]
Վախճանի վայրԿրակով, Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն[2]
Գրական անունAnna Swir
Մասնագիտությունբանաստեղծ, դրամատուրգ, մանկագիր և գրող
Լեզուլեհերեն[1]
ՔաղաքացիությունFlag of Poland.svg Լեհաստան
ԿրթությունՎարշավայի համալսարան
ՊարգևներԼեհաստանի վերականգնման շքանշանի ասպետ և Ազգային կրթության հանձնաժողովի մեդալ
ԱմուսինJan Adamski?

Աննա Սվիրշչինսկա (լեհ.՝ Anna Świrszczyńska, փետրվարի 7, 1909(1909-02-07)[1] կամ 1909[2], Վարշավա, Ռուսական կայսրություն[2] - սեպտեմբերի 30, 1984(1984-09-30) կամ 1984[2], Կրակով, Լեհաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն[2]), լեհ բանաստեղծուհի, արձակագրուհի, թարգմանչուհի, մանուկների համար գրքերի հեղինակ: Հայտնի է նաև Աննա Սվիր (լեհ.՝ Anna Świr) անունով:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աննան նկարիչ Յան Սվերշչինսկու դուստրն է: Ավարտել է Վարշավայի համալսարանի լեհական բանասիրության բաժինը: 1930 թվականին մամուլում լույս է ընծայել իր առաջին բանաստեղծությունները: Սեփական միջոցների հաշվին 1936 թվականին հրատարակել է իր առաջին գիրքը, այդ նույն տարում անդամագրվել է Լեհաստանի գրողների միությանը: Աշխատել է որպես խմբագիր, մանուկների համար ոտանավորներ ու արձակ գործեր է գրել: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի առաջին տարիներին ապրել է Վարշավայում, մասնակցել ընդհատակյա պայքարին, հոդվածներ, բանաստեղծություններ գրել ընդհատակում գաղտնի հրատարակվող պարբերականների համար: Ֆաշիստները բռնել են նրան, կալանավորել, մի ամբողջ ժամ պահել մահվան սպառնալիքի տակ: Բայց Սվիրշչինսկան չի կոտրվել: 1943 թվականին նրա գրած «Օրփեոս» բանաստեղծությունը մրցանակի է արժանացել ընդհատակյա գրական մրցույթում: Աննան՝ որպես սանիտարուհի, մասնակցել է նաև Վարշավայի ապստամբությանը, աշխարհազորայինների պարտությունից հետո հասել է Կրակով, որտեղ էլ անց է կացրել իր կյանքի մնացած տարիները: Աշխատել է ռադիոյի խմբագրությունում, անիմացիոն ֆիլմերի համար սցենարներ գրել, օպերային լիբրետոներ թարգմանել, դասական արձակի մի շարք գործեր վերածել թատերգությունների (Դիդրոյի «Վանականուհին», Ֆլոբերի «Տիկին Բովարին» և այլն): 1951 թվականից զբաղվել է զուտ գրական աշխատանքով: 1958 թվականին լույս է ընծայել իր երկրորդ գիրքը: Կյանքի վերջին քսան տարիները գրական արտադրանքի տեսակետից եղել են չափազանց բեղուն:

Աննա Սվիրշչինսկայի ստեղծագործության մեջ մեծ տեղ է գրավում Երկրորդ աշխարհամարտի թեման: Ընդ որում՝ նա նաև մի ամբողջական ժողովածու է լույս ընծայել՝ նվիրված այդ թեմային. 1974 թվականին հրատարակած Budowałam barykadęԲարիկադներ ենք կառուցում») բանաստեղծական ժողովածուում արտահայտիչ ու խորաթափանց պատկերներով արտացոլել է իր և հարազատ լեհ ժողովրդի տառապալից ապրումներն ու պայքարը պատերազմական ծանր տարիներին: Մեծ թիվ են կազմում նաև Աննա Սվիրի այն բանաստեղծությունները, որոնցում նա պարզ, անկեղծ, անմիջական ու տպավորիչ կերպով գրում է կնոջ մարմնի մասին՝ նրա կյանքի տարբեր փուլերում[3]: Հատկանշական է, որ Աննա Սվիրի բանաստեղծական ժողովածուներից մեկը վերնագրված է «Jestem baba» («Կնիկ եմ», 1972 թ.):

Գրասեր հասարակության և գրաքննադատների միասնական կարծիքով՝ նա 20-րդ դարի լեհ առավել ինքնատիպ, խոշորագույն բանաստեղծներից մեկն է:

Աննա Սվիրշչինսկան պարգևատրվել է «Լեհաստանի վերածնունդ» առաջին և երկրորդ աստիճանի շքանշաններով, Կրակով քաղաքի մրցանակով, գրական մի շարք այլ մրցանակներով:

Երկերի ընտրանի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բանաստեղծությունների և պատմվածքների ժողովածուներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Wiersze i proza (1936)
  • Liryki zebrane (1958)
  • Czarne słowa (1967)
  • Wiatr (1970)
  • Jestem baba (1972)
  • Poezje wybrane (1973)
  • Budowałam barykadę (1974)
  • Szczęśliwa jak psi ogon (1978)
  • Wybór wierszy (1980)
  • Poezje (1984)
  • Teatr poetycki (1984)
  • Cierpienie i radość (1985)
  • Kobiety, baby (1988)
  • Czysta rozkosz (1992)
  • Radość i cierpienie. Utwory wybrane (1993)
  • Ogromniejąca perła samotności: poezja (1996)
  • Poezja (1997, կազմող՝ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Չեսլավ Միլոշ)
  • Liryki najpiękniejsze (1999)
  • Jestem baba. Wiersze z różnych lat (2000)

Թատերգություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Śmierć Orfeusza (1938)
  • Orfeusz. Sztuka w 3 aktach (1943)
  • Ostrożny. Sztuka w 2 odsłonach (1946)
  • Strzały na ulicy Długiej (1947)
  • Odezwa na murze (1951, Լեհաստանի մշակույթի և արվեստի նախարարության մրցանակ)
  • Czerwone sztandary (1952)
  • Życie i śmierć (1956)
  • Trzy kobiety i ja (1960)
  • Miałem dwie żony (1963)
  • Śmierć w Kongo (1963)
  • Kiedy rzeka była źródłem (1967)
  • Mama płaci alimenty (1967)

Աննա Սվիրշչինսկայի ստեղծագործությունները այլ լեզուներով[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աննա Սվիրշչինսկայի բանաստեղծությունների մի քանի ժողովածուներ են հրատարակվել անգլերեն և ռուսերեն թարգմանությամբ[4]: Ընդ որում՝ նրա չափածո գործերից շատերը բնագրից անգլերեն է թարգմանել լեհ անվանի բանաստեղծ և թարգմանիչ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Չեսլավ Միլոշը: Վերջինս նաև գիրք է գրել բանաստեղծուհու մասին Jakiegoż to gościa mieliśmy: o Annie Świrszczyńskiej («Ի՛նչ հյուր ունեինք. Աննա Սվիրշչինսկայի մասին») խորագրոով[5], որը հրատարակվել է 1997 թվականին և 2003-ին վերահրատարակվել:

Նեպալերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աննա Սվիրշչինսկայի մի շարք բանաստեղծություններ Սուման Փոխրելը թարգմանալ է նեպալերեն և հրատարակել Manpareka Kehi Kavita խորագիրը կրող անթոլոգիայում[6][7][8][9]:

Հինդի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սիդեշվար Սինգհը, Մանոջ Փաթելը և այլ թարգմանիչներ Աննա Սվիրշչինսկայի բազմաթիվ ստեղծագործություններ թարգմանել են հինդի լեզվով[10][11]:

Էստոներեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հենդրիկ Լինդեպուուն էստոներեն է թարգմանել Աննա Սվիրշչինսկայի բանաստեղծությունների մի ամբողջ ժողովածու և լույս է ընծայել առանձին գրքով (Anna Świrszczyńska. Ma ehitasin barrikaadi. Halliste: Hendrik Lindepuu Kirjastus, 2019. 187 pages. 9789949736119):

Աննա Սվիրշչինսկայի մի շարք բանաստեղծություններ շվեդերեն թարգմանությամբ տպագրվել են Շվեդիայի գրական ամսագրերում[12]:

Երաժշտական անդրադարձ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իսպանացի կոմպոզիտոր Լուիս դե Պաբլոն Աննա Սվիրշչինսկայի բանաստեղծությունների հիման վրա 2019 թվականին գրել է Cantata femenina Anna Swir ստեղծագործությունը[13]:

Ջազ և սոուլ ոճերի լեհ երգչուհի Մոնիկա Բորզիմը համերգային շրջագայությունների ժամանակ կատարել է Աննա Սվիրի բանաստեղծությունների հիման վրա գրված երգեր, որոնք հետագայում ամփոփել է 2017 թվականին թողարկված «Jestem przestrzeń» («Ես տիեզերք եմ») երաժշտական ալբոմում:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Miłosz Cz. Jakiegoż to gościa mieliśmy: o Annie Świrszczyńskiej. Kraków: Znak, 2003
  • «Gdzie jestem ja sama»: o poezji Anny Świrszczyńskiej/Renata Stawowy, ed. Kraków: Universitas, 2004
  • Ingbrant R. From her point of view: woman’s anti-world in the poetry of Anna Świrszczyńska. Stockholm: Stockholm University, 2007
  • Британишский В. - Речь Посполитая поэтов. Очерки и статьи. СПб: Алетейя, 2005, с.402-412
  • Чеслав Милош. Об Анне Свирщинской

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 (unspecified title) (գերմ.)
  3. Swir, Anna.Talking to my Body.Trans. Czesław Miłosz & Leonard Nathan. Copper Canyon Press, 1996.
  4. Uppgifter från engelska och ryska språkversionerna av Wikipedia.
  5. Miłosz, Czesław – Jakiegoż to gościa mieliśmy : o Annie Świrszczyńskiej (1996), Kraków "Znak"
  6. Akhmatova Anna, Świrszczyńska Anna, Ginsberg Allen, Agustini Delmira, Farrokhzad Forough, Mistral Gabriela, Jacques Jacques, Mahmoud Mahmoud, Al-Malaika Nazik, Hikmet Nazim, Qabbani Nizar, Paz Octavio, Neruda Pablo, Plath Sylvia, Amichai Yehuda (2018)։ Manpareka Kehi Kavita मनपरेका केही कविता [Some Poems of My Choice] (Print) (նեպալերեն) (First ed.)։ Kathmandu: Shikha Books։ էջ 174 
  7. «Suman Pokhrel's Blog: सुमन पोखरेल Suman Pokhrel - म र मेरो म (Nepali translation of Anna Swir's poem "Myself and My Person"), August 14, 2011 20:12» 
  8. «Suman Pokhrel's Blog: सुमन पोखरेल Suman Pokhrel - भित्तामा टाउको बजारेँ मैले (Nepali translation of Anna Swir's poem "I Knocked My Head against the Wall"), November 05, 2012 11:09» 
  9. Tripathi Geeta (2018)։ अनुवादमा 'मनपरेका केही कविता' [Manpareka Kehi Kavita in Translation] (7)։ Kalashree։ էջեր 358–359 
  10. «अन्ना स्विर : समुद्र तट पर शरीर और आत्मा»։ August 22, 2012 
  11. «कर्मनाशा: समुद्र , हँसी और किताबों का स्पन्दन : अन्ना स्विर» 
  12. Se vidare Hans Åkerström, Bibliografi över polsk skönlitteratur översatt till svenska (Göteborgs universitet, 2011), s 213 f]
  13. Tomas Marco: Notas al programa, Orquesta y Coro de la Comunidad de Madrid, 13 de febrero de 2019.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]