Անմիտ Գրետան (կտավ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox artiste.png
Անմիտ Գրետան
Dulle Griet, by Pieter Brueghel (I).jpg
տեսակգեղանկար
նկարիչՊիտեր Բրեյգել Ավագ
տարի1560
բարձրություն117,4 սանտիմետր
լայնություն162 սանտիմետր
ժանրհոգևոր արվեստ
նյություղաներկ և փայտ
գտնվում էMuseum Mayer van den Bergh?
հավաքածուMuseum Mayer van den Bergh?
Dull Gret Վիքիպահեստում

Անմիտ Գրետան (հոլ.՝ Dulle Griet), հոլանդացի գեղանկարիչ Պիտեր Բրեյգել Ավագի կտավներից մեկը: Գլխավոր հերոսուհին ֆլամանդական բանահյուսության կերպարներից է, ով անմտության գագաթնակետին գրոհում է դժոխքի վրա[1]: Ներկայումս կտավը գտնվում է Անտվերպենի Մայեր վան դեն Բերգ թանգարանում[2]:

Ստեղծման պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բրեյգել Ավագի կյանքի տարիներին` 1560-ական թվականներին, կոնֆլիկտ է ծագում Իսպանիայի հետ, ինչի հետևանքով ժողովրդական բողոքի ալիք է բարձրանում: Կրոնական հողի վրա հետապնդումներ ու մահապատիժներ են իրականացվում: Այդպիսի իրավիճակում է «Անմիտ Գրետան» կտավում ներկայացված Նիդեռլանդները[3]:

1540-ական թվականներին Բրեյգել Ավագը մեկնում է Անտվերպեն, որտեղ ուսանում է Կառլոս V կայսրի պալատական նկարիչ, քանդակագործ Պիտեր Կուկ վան Ալստի արվեստանոցում: Հետագայում Բրեյգելը ընտանիքով տեղափոխվում է Բրյուսել և սկսում աշխատանքները կտավի շուրջ: Նկարում հեղինակը սարկազմով է արտացոլել կատարված իրադարձությունների նկատմամբ իր վերաբերմունքը: Կտավը ստացել է «Անմիտ Գրետան» անվանումը. այն երբեմն հիշատակվում է նաև «Խելագար Մեգ» անվանումով[4][5]: Ծագումով լինելով ֆլամանդացի` Բրեյգելը հարգանքով էր վերաբերվում ազգային բանահյուսությանը և հենց այդ պատճառով էլ ընտրում է ագահությունն ու արատավոր այլ երևույթներ խորհրդանշող պառավի կերպարը: «Գրետա» անունը Ֆլանդրիայում բացասական երանգավորում է ունեցել` բնորոշելով ոչ կանացի հատկություններ[6]: Նկարում արտացոլված են մարդկային այնպիսի արատներ, ինչպիսիք են անմտությունը, ագահությունը, դաժանությունը: Բրեյգելն իր կտավում պատկերել է իր ժամանակների իրական կյանքի ողբերգականությունը: Այսպիսով, 1561-1562 թվականներին նիդեռլանդական արվեստում առաջին անգամ Բրեյգելն ստեղծել է կոմպոզիցիա, որն անուղղակիորեն արտացոլել է ժամանակի հասարակական որոշակի հակասություններ[7]:

Նկարի սյուժեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոճը, որով ստեղծված է կտավը, ենթադրում է սարսափի զգացողության, կատարվածի անհեթեթության տրամադրության փոխանցում: Այս աշխատանքը որոշ առումներով նույնիսկ գերազանցում է Հիերոնիմոս Բոսխի` ցնորատեսիլների թեման: Նկարիչը իլյուզիայի պատկերմանը հասել է տարբեր միջոցներով. կիրառել է կարմիր գույն, որով պատկերել է երկինքը, ամբողջ ֆոնին պատկերել է ծուխ, միստիկական կերպարներ, որոնք դուրս են գալիս ձախ կողմում պատկերված երախից: Անմտության գագաթնակետին մարդիկ, շուրջը ոչինչ չնկատելով, մահանում են իրենց իսկ ստեղծած հրմշտոցից: Ագահության փոխաբերությունը փոխանցում է սյուժեն. մարդիկ փորձում են հնարավորինս շատ ոսկեդրամներ հավաքել, որոնք թափվում են հսկայի կենսագործունեության արդյունքում: Բրեյգելը խուսափել է քաոսի և դժոխքի պատկերման դասական սկզբունքից, երբ մարդիկ ներկայացվում էին որպես սատանայի հետնորդներ: Կտավի գլխավոր կերպարը ցնցոտիներով կին է` թուրը ձեռքին, դաշույնը գոտկատեղին: Որպեսզի պատկերի նրա խելագար լինելը, նկարիչը կերպարին ներկայացրել է չռված աչքերով, բաց բերանով: Գրետայի կռվաշունչ լինելը ցույց տալու համար նկարիչը նրան պատկերել է թրով զինավառված, վազքի պահին: Նրանից քիչ հետու` կամրջակին, կանանց կռվի տեսարան է: Ողբերգականության մթնոլորտը խտացնում են կերպարների և պատկերված առարկաների բազմազանությունը, մարդկանց ու ֆանտաստիկ արարծների միաձուլումը[8]:

Կտավի անվանումը լրացուցիչ իմաստ ունի, քանի որ նկարչի ապրած շրջանում «անմիտ Գրետա» էին անվանում հրանոթը: Բրեյգելն այն կիրառել է փոխաբերական իմաստով` նկատի ունենալով պատերազմը, որ աշխարհ է ընդգրկում: Այս մտքի հաստատումն են ամրոցի կիսաքանդ պատերը, հրդեհն ու զինվորները[9][10]:

Կառլ վան Մանդերը` Բրեյգելի առաջին կենսագիրներից մեկը, նշել է, որ Գրետան պատկերված է տարօրինակ ձևով. նրա զգեստը, չգիտես ինչու, շոտլանդական հագուստ է հիշեցնում: Կենսագրի կարծիքով նկարը կարելի է սյուրռեալիստական անվանել[6]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Соловьева И. С. С мамой о прекрасном. Зарубежная живопись от Яна ван Эйка до Пабло Пикассо. — С мамой о прекрасном. Просто и увлекательно о живописи. — М: Издательство «Э», 2015. — ISBN 978-5-699-75506-6
  2. Василенко Н. В Живопись эпохи Возрождения. — М: ОЛМА Медиа Групп, 2013. — С. 357. — 448 с. — ISBN 9785373052306
  3. «Всемирная история. Энциклопедия. В 14 т. Т. 2. Бе–Га»։ Брейгель։ ОЛМА Медиа Групп։ 2007 
  4. Надежда Лиманская (2016)։ «В железных лапах мотылька»։ М:, Литрес, ISBN 9785040121199 
  5. Robert L. Bonn (2006)։ «Painting Life: The Art of Pieter Bruegel, the Elder»։ NY:, Chauser Press Book, ISBN 9781884092121 
  6. 6,0 6,1 А. Майкапар Брейгель Старший Питер. — Великие художники, Т. 49. — М: Directmedia, 2014. — С. 15. — 49 с. — ISBN 9785747500273
  7. Самин, Д.К. Сто великих художников. — (100 великих). — М: Вече, 2005. — 480 с. — ISBN 5-9533-0602-4
  8. «ПИТЕР БРЕЙГЕЛЬ И ПИТЕР АРТСЕН»։ ПРОЕКТ СЕРИИ “СДЕЛАНО ДЛЯ ЛЮДЕЙ”։ Museum Mayer van den Bergh Antwerpen 
  9. «Описание картины Питера Брейгеля «Безумная Грета»»։ Питер Брейгель։ Описания картин художников։ Ноя 10 2014 
  10. Аляшева Наталья։ «Нидерландские художники Иероним Босх, Питер Брейгель Старший и Франс Хальс.»։ Возрождение. Испания։ Alyasheva.ru 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]