Անդրե Մարի Ամպեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Անդրե Մարի Ամպեր
Andre Marie Ampere
Ampere Andre 1825.jpg
Ծնվել էհունվարի 20, 1775(1775-01-20)[1][2][3][4][5][6][7][8][9]
Լիոն, Ֆրանսիա[5]
Մահացել էհունիսի 10, 1836(1836-06-10)[10][11][5][6][8][12][9] (61 տարեկանում)
Մարսել[10][5]
ԳերեզմանՄոնմարտր գերեզմանատուն
ՔաղաքացիությունՖրանսիա
Ազգությունֆրանսիացիներ
Մասնագիտությունֆիզիկոս, մաթեմատիկոս, ճարտարագետ և փիլիսոփա
Հաստատություն(ներ)Պոլիտեխնիկական դպրոց[5] և Կոլեժ դե Ֆրանս[13]
Գործունեության ոլորտէլեկտրամագնիսականություն[5]
ԱնդամակցությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, Փարիզի գիտափիլիսոփայական միություն, Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, Էդինբուրգի թագավորական ընկերություն, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա, Իտալիայի գիտությունների ազգային ակադեմիա, Royal Academy of Science, Letters and Fine Arts of Belgium և Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատերՊոլիտեխնիկական դպրոց
Կոչումպրոֆեսոր
Տիրապետում է լեզուներինհին հունարեն[5], լատիներեն[5] և ֆրանսերեն[11][5]
Եղել է գիտական ղեկավարJean-Daniel Colladon
Հայտնի աշակերտներJean Baptiste Firmin Demonferrand
ՊարգևներՊատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ[14] և Foreign Member of the Royal Society
Ամուսին(ներ)Ժյուլի Կարոն[5]
Երեխա(ներ)Ժան Ժակ Ամպեր
ՄայրԺան Անտուան դը Սարսեյ
Ստորագրություն
André-Marie Ampère signature.svg
André-Marie Ampère Վիքիպահեստում

Անդրե Մարի Ամպեր (ֆր.՝ Andre Marie Ampere, հունվարի 20, 1775(1775-01-20)[1][2][3][4][5][6][7][8][9], Լիոն, Ֆրանսիա[5] - հունիսի 10, 1836(1836-06-10)[10][11][5][6][8][12][9], Մարսել[10][5]), ֆրանսիացի ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս Ամպերը էլեկտրադինամիկայի հիմնադիրներից է, Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ։

Ամպերի անունով են կոչել Ամպեր (Ա), Ամպեր—գալար (Ա–գ), Ամպեր—ժամ (Ա–ժ) միավորները։

Ամպերը էլեկտրական հոսանքի միավոր է, որը նախապես սահմանվել էր որպես՝ 1 Ա էլեկտրական այնպիսի անփոփող հոսանքի ուժն է, որը անցնելով 1 Օհմ դիմադրությամբ հաղորդիչով, նրա ծայրերին առաջացնում է 1 Վ լարում։

Ավելի ուշ Միավորների միջազգային համակարգում Ամպերը սահմանվել է հետևյալ կերպ՝ 1 Ա այն էլեկտրական անփոփոխ հոսանքի ուժն է, որն անցնելով վակուումում իրարից 1 մ հեռավորության վրա գտնվող ուղիղ, զուգահեռ, անվերջ երկար և չափազանց փոքր լայնական կտրվածք ունեցող 2 հաղորդիչներից յուրաքանչյուրով՝ նրանց ամեն 1 երկարության վրա առաջ է բերում 2·10 −7 Ն փոխազդեցության ուժ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է Լիոնում, ազնվականի ընտանիքում, 1793 թ. հայրը մահապատժի է ենթարկվել գիլյոտինով։ Երիտասարդ տարիներին նա զբաղվել է մաթեմատիկայով։ 1805 թ.-ից զբաղեցրել է Փարիզի պոլիտեխնիկական դպրոցի մաթեմատիկայի ամբիոնը։ 1914-ին ընտրվել է գիտությունների Ակադեմիայի անդամ, իսկ 1824-ից զբաղեցրել է Կոլեժ դե Ֆրանսի փորձարարական ֆիզիկայի պրոֆեսորի պաշտոնը։ Մահացել է 1836 թ. Մարսելում։

Գիտական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1820 մշակել է հոսանքից մագնիսական սլաքի շեղման ուղղությունը որոշելու կանոն, որը հայտնի է «լողորդի կանոն» անունով։

Նրա հիմնական զբաղմունքը եղել է էլեկտրական հոսանքի և մագնիսական դաշտի փոխազդեցության ուսումնասիրությունը. կապ է հաստատել էլեկտրական ու մագնիսական երևույթների միջև, հայտնագործել հաղորդիչներով հոսող էլեկտրական հոսանքների մեխանիկական փոխազդեցության օրենքը (Ամպերի օրենք) և ստեղծել մագնիսական առաջին տեսությունը։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Դպրոցական մեծ հանրագիտարան։ Գիրք 1, հատոր 1։ Երևան 2009, էջ 45։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 http://www.ampere.cnrs.fr/unevieenimages/index.php?limite=0
  2. 2,0 2,1 http://books.google.de/books?id=rwEoAAAAYAAJ&pg=PA389&hl=de#v=snippet&q=1775&f=false
  3. 3,0 3,1 http://amperemusee.fr
  4. 4,0 4,1 http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-49535.ln-ru.dl-.pr-inf.uk-12
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 Roux P. d. Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays — 2 — Éditions Robert Laffont, 1994. — Vol. 1. — P. 82. — ISBN 978-2-221-06888-5
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  7. 7,0 7,1 André Marie Ampereministère de la Culture.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 André Marie Ampere — 1834.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118645048 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  12. 12,0 12,1 12,2 SNAC — 2010.
  13. Ֆրանսիայի քոլեջի պրոֆեսորների ցանկ
  14. Base Léonoreministère de la Culture.