Անդրե Մարի Ամպեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Անդրե Մարի Ամպեր
Andre Marie Ampere
Ampere Andre 1825.jpg
Ծնվել է հունվարի 20, 1775({{padleft:1775|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:20|2|0}})[1][2][3][4][5][6][7][8]
Լիոն, Ֆրանսիա[5]
Մահացել է հունիսի 10, 1836({{padleft:1836|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:10|2|0}})[9][10][5][6][8][11] (61 տարեկանում)
Մարսել[9][5]
Գերեզման Մոնմարտր գերեզմանատուն
Քաղաքացիություն Ֆրանսիա
Մասնագիտություն ֆիզիկոս, մաթեմատիկոս, ճարտարագետ, պրոֆեսոր և փիլիսոփա
Հաստատություն(ներ) Պոլիտեխնիկական դպրոց[5] և Կոլեժ դե Ֆրանս[12]
Գործունեության ոլորտ էլեկտրամագնիսականություն[5]
Անդամակցություն Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, Փարիզի գիտափիլիսոփայական միություն, Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, Էդինբուրգի թագավորական ընկերություն, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա և Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա
Գիտական աստիճան պրոֆեսոր
Տիրապետում է լեզուներին ֆրանսերեն[13][5], հին հունարեն[5] և լատիներեն[5]
Պարգևներ
Ամուսին(ներ) Ժյուլի Կարոն[5]
Երեխա(ներ) Ժան Ժակ Ամպեր
Հայր Ժան Ժակ Ամպեր
Մայր Ժան Անտուան դը Սարսեյ
Ստորագրություն
André-Marie Ampère signature.svg
André-Marie Ampère Վիքիպահեստում

Անդրե Մարի Ամպեր (ֆր.՝ Andre Marie Ampere, հունվարի 20, 1775({{padleft:1775|4|0}}-{{padleft:1|2|0}}-{{padleft:20|2|0}})[1][2][3][4][5][6][7][8], Լիոն, Ֆրանսիա[5] - հունիսի 10, 1836({{padleft:1836|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:10|2|0}})[9][10][5][6][8][11], Մարսել[9][5]), ֆրանսիացի ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս Ամպերը էլեկտրադինամիկայի հիմնադիրներից է, Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ։

Ամպերի անունով են կոչել Ամպեր (Ա), Ամպեր—գալար (Ա–գ), Ամպեր—ժամ (Ա–ժ) միավորները։

Ամպերը էլեկտրական հոսանքի միավոր է, որը նախապես սահմանվել էր որպես՝ 1 Ա էլեկտրական այնպիսի անփոփող հոսանքի ուժն է, որը անցնելով 1 Օհմ դիմադրությամբ հաղորդիչով, նրա ծայրերին առաջացնում է 1 Վ լարում։

Ավելի ուշ Միավորների միջազգային համակարգում Ամպերը սահմանվել է հետևյալ կերպ՝ 1 Ա այն էլեկտրական անփոփոխ հոսանքի ուժն է, որն անցնելով վակուումում իրարից 1 մ հեռավորության վրա գտնվող ուղիղ, զուգահեռ, անվերջ երկար և չափազանց փոքր լայնական կտրվածք ունեցող 2 հաղորդիչներից յուրաքանչյուրով՝ նրանց ամեն 1 երկարության վրա առաջ է բերում 2·10 −7 Ն փոխազդեցության ուժ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է Լիոնում, ազնվականի ընտանիքում, 1793 թ. հայրը մահապատժի է ենթարկվել գիլյոտինով։ Երիտասարդ տարիներին նա զբաղվել է մաթեմատիկայով։ 1805 թ.-ից զբաղեցրել է Փարիզի պոլիտեխնիկական դպրոցի մաթեմատիկայի ամբիոնը։ 1914-ին ընտրվել է գիտությունների Ակադեմիայի անդամ, իսկ 1824-ից զբաղեցրել է Կոլեժ դե Ֆրանսի փորձարարական ֆիզիկայի պրոֆեսորի պաշտոնը։ Մահացել է 1836 թ. Մարսելում։

Գիտական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1820 մշակել է հոսանքից մագնիսական սլաքի շեղման ուղղությունը որոշելու կանոն, որը հայտնի է «լողորդի կանոն» անունով։

Նրա հիմնական զբաղմունքը եղել է էլեկտրական հոսանքի և մագնիսական դաշտի փոխազդեցության ուսումնասիրությունը. կապ է հաստատել էլեկտրական ու մագնիսական երևույթների միջև, հայտնագործել հաղորդիչներով հոսող էլեկտրական հոսանքների մեխանիկական փոխազդեցության օրենքը (Ամպերի օրենք) և ստեղծել մագնիսական առաջին տեսությունը։

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Դպրոցական մեծ հանրագիտարան։ Գիրք 1, հատոր 1։ Երևան 2009, էջ 45։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 http://www.ampere.cnrs.fr/unevieenimages/index.php?limite=0
  2. 2,0 2,1 http://books.google.de/books?id=rwEoAAAAYAAJ&pg=PA389&hl=de#v=snippet&q=1775&f=false
  3. 3,0 3,1 http://amperemusee.fr
  4. 4,0 4,1 http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-49535.ln-ru.dl-.pr-inf.uk-12
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 Roux P. d. Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays — 2 — Éditions Robert Laffont, 1994. — Vol. 1. — P. 82. — ISBN 978-2-221-06888-5
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  7. 7,0 7,1 André Marie Ampere ministère de la Culture.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 André Marie Ampere — 1834.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118645048 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  10. 10,0 10,1 10,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  11. 11,0 11,1 11,2 SNAC
  12. Ֆրանսիայի քոլեջի պրոֆեսորների ցանկ
  13. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb12050947m
  14. Base Léonore ministère de la Culture.