Անդրեյ Տուպոլև

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Անդրեյ Նիկոլայի Տուպոլև
Tupolev poststamp.jpg
Անդրեյ Տուպոլևը

1988 թվականի խորհրդային

փոստային նամականիշի վրա
Ծնվել է 1888, հոկտեմբերի 29 (նոյեմբերի 10)
Ծննդավայր Պուստոմազովո, Ռուսաստան Ռուսաստան
Մահացել է

1972, դեկտեմբերի 23

(84 տարեկանում)
Մահվան վայր Մոսկվա
Քաղաքացիություն Ռուսաստան Ռուսաստան
Կրթություն Մոսկվայի Ն. Բաումանի անվան պետական տեխնիկական համալսարան և Q28666742?
Գիտական աստիճան տեխնիկական գիտությունների դոկտոր
Մասնագիտություն

ավիակոնստրուկտոր
ինժեներատեխնիկական
ծառայության

գեներալ-գնդապետ
Աշխատավայր Tupolev և TsAGI
Զբաղեցրած պաշտոններ ԽՍՀՄ գերագույն խորհրդի պատգամավոր
Քաղաքական կուսակցություն անկուսակցական
Պարգևներ և
մրցանակներ
Hero of Socialist Labor medal.png Hero of Socialist Labor medal.png Hero of Socialist Labor medal.png
Անդամություն Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա և Կենտրոնական գործադիր կոմիտե
Երեխաներ որդի` Ալեքսեյ Անդրեյի Տուպոլև,
դուստր` Յուլիա Անդրեյի Տուպոլևա
Andrei Tupolev Վիքիպահեստում

Անդրեյ Նիկոլայի Տուպոլև (ռուս.՝ Андре́й Никола́евич Ту́полев, 1888, հոկտեմբերի 29 (նոյեմբերի 10), Պուստոմազովո - 1972, դեկտեմբերի 23, Մոսկվա), խորհրդային ավիակոնստրուկտոր։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1953), գեներալ-գնդապետ-ինժեներ (1968), սոցիալիստական աշխատանքի եռակի հերոս (1945, 1957, 1972

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վաղ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1888 թվականի հոկտեմբերի 29-ին (նոյեմբերի 10) Տվերի մարզում, գավառական նոտարի ընտանիքում։ 1906 թվականին ավարտել է Տվերի մարզի գիմնազիան։

Բարձրագույն կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեռ գիմնազիայում սովորելու տարիների Տուպոլևը հետաքրքրություն է ցուցաբերել ճշգրիտ առարկաների և տեխնոլոգիայի նկատմամբ։ 1908 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը։ Սովորելու տարիներին լուրջ հետաքրքրված է եղել աերոդինամիկայով։ 1918 թվականին գերազանց ավարտել է ուսումնարանը։

Մասնագիտական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Реактивный самолёт Ту-144 Туполева, почтовый блок 1969 года, 50 копеек.

Ա․ Տուպոլևը Նիկոլայ ժուկովսկու հետ կազմակերպել է Աերոհիդրոդինամիկայի կենտրոնական ինստիտուտը․ 1918-1935 թվականներին եղել է այդ ինստիտուտի ղեկավարի տեղակալ։ 1922 թվականին ինստիտուտի կազմում ստեղծել է փորձնական կոնստրուկտորական բյուրո և գլխավորել այն։ Տուպոլևը մշակել է ինքնաթիռների ավելի քան 100 տեսակ, որոնցից 70-ը ունեցել են սերիական թողարկում։ Նրա կոնստրուկցիայի ինքնաթիռներով սահմանվել է 78 համաշխարհային ռեկորդ, իրականացվել 28 եզակի թռիչք, այդ թվում՝ ԱՆՏ-4 ինքնաթիռով «Չելյուսկին» շոգենավի անձնակազմի փրկումը, ԱՆՏ-25 ինքնաթիռով՝ Հյուսիսային բևեռի վրայով Վալերի Չկալովի և Մ․ Գրոմովի անվայրէջք թռիչքը ԱՄՆ, Ի․ Պապանինի գլխավորած «Հյուսիսային բևեռ» գիտական արշավախմբի ափհանումը։

Տուպոլևի կոնստրուկցիայի մեծ թվով ռմբակոծիչ, տորպեդակիր, հետախուզական ինքնաթիռները (SP-1, SP-3, UP, SP-7, ՄՏԲ 2, ՏՈՒ-2) և տորպեդային կատերները (Գ-4, Գ-5) կիրառվել են Հայրենական մեծ պատերազմի (1941-1945 թվականներ) մարտական գործողություններում։

Tupolev ANT-1

Հետպատերազմյան տարիներին Տուպոլևի ղեկավարությամբ ստեղծվել են մի շարք ռազմական և քաղաքացիական ինքնաթիռներ, այդ թվում՝ ՏՈՒ-12 առաջին խորհրդային ռեակտիվ ռմբակոծիչը (1947), ՏՈՒ-104 առաջին ռեակտիվ ուղևորատար ինքնաթիռը (1954), ՏՈՒ-114, առաջին տուրբոպտուտակային միջմայրցամաքային ուղևորատար լայները (1957) և այլն։ Տուպոլևը ստեղծել է նաև մի շարք գերձայնային ինքնաթիռներ, այդ թվում ուղևորատար ՏՈՒ-144 ինքնաթիռը։

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Որդին՝ Ալեքսեյ Անդրեյի Տուպոլև (ռուս.` Алексе́й Андреевич Туполев), հայտնի ավիակոնստրուկտոր
  • Դուստրը` Յուլիա Անդրեյի Տուպոլևա ռուս.` Юлия Андреевна Туполева), ՌԴ վաստակավոր բժշկուհի

Կոչումներ և պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տուպոլևը եղել է Մեծ Բրիտանիայի թագավորական ավիացիոն ընկերության (1970) և Ավիացիայի ու տիեզերագնացության ամերիկյան ինստիտուտի (1971) պատվավոր անդամ։ 1958 թվականին «Ավիացիայի տեսության ասպարեզում լավագույն աշխատանքի համար» Տուպոլևին շնորհվել է Ժուկովսկու անվան ոսկե մեդալ։ Արժանացել է նաև Ավիացիայի միջազգային ֆեդերացիայի ոսկե մեծ մեդալի, Լեոնարդո դա Վինչիի անվան մրցանակի (Իտալիա), ավիացիայի հիմնադիրների ոսկե մեդալի (Ֆրանսիա) և այլ պարգևների։ VII գումարման Կենտգործկոմի անդամ։ ԽՍՀՄ III-VIII գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Լենինյան (1957) և ԽՍՀՄ պետական (1943, 1948, 1949, 1952, 1972) մրցանակներ։

Պարգևատրվել է Լենինի 8 շքանշանով։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png