Անդրանիկ Մեհրաբյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Մեհրաբյան (այլ կիրառումներ)
Picto infobox med.png
Անդրանիկ Մեհրաբյան
Անդրանիկ Մեհրաբյան.png
Ծնվել է հունիսի 25, 1904(1904-06-25)
Ծննդավայր Շահումյան, Վրացական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն
Մահացել է փետրվարի 18, 1986(1986-02-18) (81 տարեկանում)
Քաղաքացիություն Flag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Ազգություն հայ
Կրթություն Ռոստովի պետական համալսարան
Մասնագիտություն հոգեբույժ
Գիտական աստիճան բժշկական գիտությունների դոկտոր և պրոֆեսոր
Պարգևներ Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան և Հայկական ԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ
Վիքիդարան Անդրանիկ Մեհրաբյան

Անդրանիկ Համբարձումի Մեհրաբյան (հունիսի 25, 1904, Շուլավեր, - փետրվարի 18, 1986[1]), հայազգի խորհրդային հոգեբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1941), պրոֆեսոր (1942), ԽՍՀՄ ԲԳԱ թղթակից անդամ (1961)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961)։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անդրանիկ Մեհրաբյանը ծնվել է 1904 թվականին Վրաստանի Շուլավեր գյուղում: Տարրական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում: Ավարտել է Թիֆլիսի 3-րդ հայկական գիմնազիան: 1923 թվականից զբաղվել է ուսուցչությամբ: 1929 թվականին ավարտել է Դոնի Ռոստովի Հյուսիս-Կովկասյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1929-1930 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում՝ որպես զինվորական բժիշկ, որտեղ էլ ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը: 1930-1933 թվականներին եղել է Ռոստովի հոգեբուժական հիվանդանոցի օրդինատոր։ Աշխատանքին զուգահեռ անցել է մանկավարժների համար նախատեսված նախապատրաստական փիլիսոփայության դասընթացը, ինչը նրան հնարավորություն է տվել վարելու մարքս-լենինյան փիլիսոփայության դիալեկտիկայի և պատմական մատերիալիզմի դասընթացը Ռոստովի բժշկական ինստիտուտում: 1930-1932 թվականներին սովորել է ՌՊԲԻ ասպիրանտուրայում՝ հոգեբուժության գծով: Աշակերտել է պրոֆեսոր Ա. Յուշչենկոյին, որը խորհրդային հոգեբուժության մեջ կեսաքիմիական և մորֆոլոգիական ուղղության հիմնադիրներից է: 1932-1936 թվականներին աշխատել է նույն բուհի հոգեբուժության ամբիոնում ՝ որպես ասիստենտ: 1937 թվականին պաշտպանել է թեզ՝ «Օտարացման սինդրոմը և զառանցանքը» թեմայով և ստացել բժշկագիտության թեկնածուի գիտական աստիճան: Թեզը տպագրվել է մենագրության ձևով և ճանաչում բերել հեղինակին: 1937 թվականին ստացել է դոցենտի կոչում: 1941 թվականին պաշտպանել է թեզ՝ «Օտարացման սինդրոմի կլինիկան և հոգեախտաբանությունը» թեմայով և ստացել բժշկագիտության դոկտորի գիտական աստիճան: 1942 թվականին ստացել է պրոֆեսորի կոչում[1]։ Եղել է Ռոստովի քաղխորհրդի գործկոմի անդամ, Կոմկուսի Ռոստովի քաղկոմի բարձրագույն դպրոցի բաժանմունքի վարիչ: 1941-1944 թվականներին մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, եղել Հարավային ռազմաճակատի գլխավոր հոգեբույժ: Ունեցել է բժշկական ծառայության մայորի կոչում[2]։ Պատերազմի տարիների նրա գիտական դիտարկումները ընդհանրացված են պատերազմական նևրոզների և փսիխոզների հարցերին նվիրված գիտական աշխատանքներում: Ռուսաստանում աշխատելու տարիներին ստեղծել է ընդհանուր հոգե-ախտաբանության իր կոնցեպցիան, գրել բազմաթիվ աշխատություններ, մասնակցել Մ. Սերեյսկու «Հոգեբուժություն» դասագրքի «Տեսական պրոբլեմներ» գլխի շարադրմանը:

1944 թվականին ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության կողմից հրավիրվել է Երևան և ստանձնել Երևանի բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժության ամբիոնի վարիչի պաշտոնը, որը զբաղեցրել է մինչև 1985 թվականը: 1946-1948 թվականներին եղել է ինստիտուտի ռեկտորի տեղակալ՝ գիտական գծով[1], տասնյակ տարիներ ղեկավարել է ինստիտուտի պրոֆեսորադասախոսական կազմի փիլիսոփայության սեմինարները, ուսանողական գիտական ընկերությունը: ԱՆ գլխավոր հոգեբույժ (1965-1983)։ Երևանի բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժության ամբիոնին առընթեր ստեղծել է պրոբլեմային լաբորատորիա:

Գիտական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավելի քան 250 գիտական աշխատանքների հեղինակ է, այդ թվում՝ 9 մենագրությունների։ Նրա ղեկավարությամբ պաշտպանվել են 25 թեկնածուական և 6 դոկտորական թեզեր: Աշխատանքները նվիրված են վարակական (հատկապես մալարիային) պսիխոզների, շիզոֆրենիայի, էպիլեպսիայի, գլխուղեղի վնասվածքների, ալկոհոլամոլության, նարկոմանիաների կլինիկական ընթացքի, հոգեախտաբանության դասակարգման և բուժման հարցերին։ Մեհրաբյանը լուսաբանել էր գիտակցության և անձի (բնականոն և ախտաբանական վիճակներում), հոգեկան օտարացման, զգայախաբությունների, զառանցական մտքերի և ապաանհատականացման խնդիրները[2]։

Անդրանիկ Մեհրաբյանը խոշոր ներդրում ունի Հայաստանում գիտական հոգեբուժության զարգացման, բժշկական և գիտամանկավարժական կադրերի պատրաստման, հոգեբուժական ծառայության ընդլայման գործում: Նրա նախաձեռնությամբ Երևանում անցկացվել են հանրապետական, անդրկովկասյան, միութենական, միջազգային մի շարք գիտաժողովներ: Նրա «Անհատական գիտակցության բնույթի մասին (նորմալ և ախտաբանական պայամններում)» մենագրության մեջ ընդհարացվել են հիմնահարցի փիլիսոփայական, ֆիզիոլոգիական, հոգեբանական և կլինիկական տվյալները: Գրքի առաջաբանում ակադեմիկոս Էզրաս Հասրաթյանը գրել է.

Aquote1.png Մենք չենք կասկածում, որ աշխատության լույս ընծայումը կարժանանա մեծ թվով փիլիսոփաների, հոգեբանների, ֆիզիոլոգների, բժիշկների և ամենատարբեր մասնագետների ջերմ ընդունելությանը, ինչպես մեր երկրում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս: Aquote2.png

«Դեպերսոնալիզացիա» կապիտալ աշխատության մեջ Մեհրաբյանը շարադրել է հոգեկան օտարացման մասին իր տեսությունը: Խորհրդային հոգեբուժության խոշոր ներկայացուցիչ, ակադեմիկոս Ա. Սնեժնևսկու կարծիքով, գիրքը ոչ միայն հիմնահարցի վերաբերյալ առաջին հիմնարար աշխատությունն է խորհրդային հոգեբուժության մեջ, այլև մատերիալիստական դիրքերից կատարված առաջին հետազոտությունը համաշխարհային հոգեբուժության մեջ: Առաջաբանում նա գրել է.

Aquote1.png Անդրանիկ Մեհրաբյանի մենագրությունը, անշուշտ, ընդհանուր հոգեախտաբանության ուղենիշ կդառնա ոչ միայն մեզ մոտ, այլև արտասահմանում: Aquote2.png

1966 թվականին Մոսկվայում կայացած Համամիութենական գիտաժողովում Անդրանիկ Մեհրաբյանը նախագահել է գիտակցության ախտաբանության հարցերին վերաբերող նիստը: Նա զեկուցումներով հանդես է եկել Մոնրեալում, Նյու Յորքում, Լոս Անջելեսում, Դրեզդենում կայացած միջազգային կոնգրեսներում, ինչը մեծ ճանաչում է բերել նրան:

Անդամակցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1944 թվականից եղել է Մեհրաբյանը ՀԽՍՀ նյարդախտաբանների, հոգեբույժների և նյարդավիրաբույժների ընկերության նախագահն[2], անդամակցել է նաև Նյարդախտաբանների և հոգեբույժների համախորհրդային միությանը[1]։ Շուրջ 20 տարի եղել է ՀԽՍՀ ԱՆ գիտաբժշկական խորհրդի նախագահության անդամ: Բժշկական մեծ հանրագիտարանի (Մ.) 2-3 հրատարակությունների «Հոգեբուժություն» բաժնի խմբագիրը, «Ս. Կորսակովի անվան նյարդաբուժության և հոգեբուժության ամսագրի» (Մ.) խմբագրական խորհրդի անդամ:

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Օտարացման սինդրոմը և զառանցանքը (ռուսերեն), Դոնի Ռոստով, 1938:
  • О природе индивидуального сознания, Ереван, 1959. //Անհատական գիտակցության բնույթի մասին (նորմայում և պաթոլոգիայում, ռուսերեն):
  • Деперсонализация, Ереван. Армгосиздат, 1962. 356 с.[3]
  • Հոգեախտաբանության տեսական պրոբլեմները (ռուսերեն), Երևան, 1967, 228 էջ:
  • Общая психопатология, Москва, 1972, 288 с. //Ընդհանուր հոգեախտաբանություն (ռուսերեն):
  • Личность и сознание, Москва,1978, 176 с. // Անձը և գիտակցությունը (ռուսերեն):
  • Ակնարկներ հոգեբանության և հոգեբուժության տեսությունից (ռուսերեն), Երևան, 1984, 196 էջ:
  • Ճանաչողության և զգացողության դիալեկտիկակա հոգեախտաբանության պրոբլեմի լույսի ներքո (ռուսերեն), երևան, 1988, 175 էջ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 А. П. Айриян (1998)։ Армянские учёные-медики։ Ереван: Амарас։ էջ 47։ ISBN 99930-1-001-7 
  2. 2,0 2,1 2,2 ՀՍՀ գլխավոր խմբագրություն (1981)։ Հայկական Սովետական Հանրագիտարան։ Երևան: Հայկական Հանրագիտարան Հրատարակչություն։ էջեր հատոր 7, 444 
  3. «Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի գրադարան քարտարան, Մեհրաբյան Անդրանիկ Համբարձումի»։ koha.anau.am։ Վերցված է 2016-12-03 

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]