Անդիժանսայ
| Գետաբերան | Great Farg'ona Canal  | |
|---|---|---|
| Երկիր | Ուզբեկստան | |
| Կոորդինատներ | 40°50′36″N 72°18′50″E | |
| Բարձրություն ծովի մակարդակից | 455 մետր | |
| Երկարություն | 76,7 կիլոմետր | |
Անդիժանսայ (), Ուզբեկստանի Անդիժանի մարզի Կուրգանտեպինսկի, Ջալակուդուկսկի և Անդիժանի շրջաններում գտնվող ջրանցք[1]: Հաճախ անվանվում է գետ: Աշխարհագրագետ Ա. Լ. Ռեյնգարդը Անդիժանսայը (Շահրիխանսայի հետ միասին) ջրանցքը բնութագրում է որպես արհեստականորեն ձևավորված գետ՝ դրա համար նախատեսված ջրանցքի ստեղծման կապակցությամբ[2]:
Սնվում է Կարադարյա գետի ջրերով։
Ջրաերկրաբանական բնութագիր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Անդիջանսայի ընդհանուր երկարությունը կազմում է 76,7 կմ, թողունակությունը՝ 45,0 մ³/վ[3]: Անդիժան-Հարավային երկաթուղային կայարանի շրջանում հոսանքի արագությունը կազմում է 0,5 մ/վ[4]:
Անդիժանսայը հին ջրանցք է, նրա ստեղծումը վերագրվում է մեր թվարկությունից առջ երկրորդ հազարամյակին[5]: Ջրանձքը անցնում է Անդիջանի բլուրները լայնակի հատող հովտով[6]: Ս. Բոգատիրյովը նշում է, որ սայ արմատը ջրանցքների անվանման մեջ նշանակում է հին գետերի հուների և չոր հուների հիման վրա կառուցում[7]: Անդիջանսայի ժամանակակից հովտի տեղամասով նախկինում հոսել է Ակբուրա բնական գետը[8], որի հունը հետագայում սկսել է միանալ ջրանցքին (ներկայումս Ակբուրան չորանում է վերևում): Տեկտոնական բարձրացման պատճառով ջրահոսքի գոյության ընթացքում Անդիժանսայը մշակել է հովիտ երեք տեռասներով[2]:
Անդիջանսայի գետաբերանի հատվածում գործում է որպես ինքնուրույն գետ, որը քիչ է կախված Կարադարյայից ջրառից։ Այստեղ Անդիջանսայը չի չորանում նույնիսկ գլխամասային կառույցի փականը փակ լինելու դեպքում և երբեք չի սառչում[9] (Կարադարյայի վրա հնարավոր է կարճատև սառույցի առաջացում ափերի երկայնքով[10]):
Ջրանցքի հոսք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Անդիժանսայը սկիզբ է առնում Կամպիրավատի ամբարտակից[11], որը արգելափակում է Կարադարյա գետը՝ ձևավորելով Անդիժանի ջրամբարը[12], մոտ 800 մ բարձրության վրա.
Ջրանցքը հոսում է ընդհանուր արևմտյան ուղղությամբ, Անդիժան քաղաքից վերև շրջվում է դեպի հյուսիս-արևմուտք, այնուհետև անցնում քաղաքի տարածքով հյուսիսային ուղղությամբ[1]: Քաղաքից ներքև այն կրկին արևմուտք է ուղղվում, հունում մնացած ջրերը թափվում են Մեծ Ֆերգանայի ջրանցքը[1][3], մոտ 460 մ բարձրության վրա[4]:
Տնտեսական օգտագործում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Անդիժանսայը ջրամատակարարում է Կուրգանտեպինսկի, Ջալակուդուկսկի, Անդիժանսկի և Ալտինկուլսկի շրջանների ցանքատարածությունները Անդիժանի մարզում։ Բացի այդ, Անդիժան քաղաքում ջրանցքի ջրերն օգտագործվում է Անդիժանի կենսաքիմիական գործարանի կարիքների և ծաղկաթմբերը ոռոգելու համար[3]:
Անդիջանսայից սկիզբ է առնում մոտ 10 համեմատաբար խոշոր ջրանցքներ, ինչպիսիք են Իշկալը, Ջուրաբայը, Դեհկանը, Յանգի-Կուտարման, Կատարտալը, Կոկգումբազը, Խոտանը, Կոշարիկը, Դերիվացիոնը և մոտ 30 մանր ջրանցքներ։ Հոսանքի ուղղությամբ կառուցվել է 6 խոշոր ջրաբաշխիչ կառույց, որոնցից 3-ը հագեցված է հեռուստամեխանիկական համակարգերով։ Ցանքատարածությունների ոռոգման համար ջուր վերցնելու համար գործում են մի շարք պոմպեր, այդ թվում՝ Յոմոնադիր զանգվածում գտնվող Անդիջան քաղաքի տարածքում[3]:
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 1,2 Андижанская область. Справочная политико-административная карта. Масштаб 1:200 000. — Ташкент: Госкомгеодезкадастр, 2007. — ISBN 978-9943-15-054-6
- ↑ 2,0 2,1 Рыжков О. А. Новейшие и современные тектонические движения в Фергане // Труды комиссии по изучению четвертичного периода. — Москва: Издательство АН СССР, 1957. — Т. XIII. — С. 218.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Андижонсой
- ↑ 4,0 4,1 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ
<ref>պիտակ՝ «k-43-109» անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում: - ↑ Рыжков О. А. Современные тектонические движения в Фергане // Известия АН УзССР. — 1952. — № 6. — С. 68—73.
- ↑ Ильин, 1959, էջ 26
- ↑ Мурзаев Э. М. Избранная тюркская географическая лексика // Ономастика Востока / Мурзаев Э. М. и др. — Издательство «Наука». Главная редакция восточной литературы, 1980. — С. 81.
- ↑ Ильин, 1959, էջ 136
- ↑ Ильин, 1959, էջ 154
- ↑ Қорадарё
- ↑ Ильин, 1959, էջ 134
- ↑ Кампирравот тўғони
Գրականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Андижонсой
- Ильин И. А. Водные ресурсы Ферганской долины. — 1959. — С. 154.