Ամուսնական մատանի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Wedding rings.jpg

Ամուսնական մատանի, մատանի, որը խորհրդանշում է ամուսնական կապերը. ամուսիները կրում են այն աջ կամ ձախ ձեռքի (տարբեր երկրներում տարբեր) մատնեմատին որպես հավատարմության նշան:

Ավանդական ամուսնական մատանին հարթ ոսկյա մատանի է[1]:

Ամուսնական մատանիների պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարբեր աղբյուրներում տարբեր կերպ է նկարագրվում ամուսնական մատանիների ավանդույթը: Շատ հեղինակներ կարծում են, որ ավանդույթը սկսվել է Հին Եգիպտոսում, մյուսները կարծում են` Հին Հունաստանում:

Պլուտարքոսը, փոխադրելով Ապիոնի «Եգիպտոսի մասին» շարադրանքը, հետաքրքիր պատմական տեղեկություն է տալիս այն մասին, թե ինչու է ընդունված մատանիները կրել հենց մատնեմատի վրա. «Ավանդության համաձայն` հին հույները մատանին կրել են ձախ ձեռքի ճկույթին մոտ մատի վրա: Ինչպես հայտնել են, այդպիսի ավանդույթ ունեցել են նաև հին հռոմեացիները: Դրա պատճառը... Եգիպտոսում ընդունված մարդու մարմինը երկատելու և բացելու սովորության (հույներն այն անվանում են անատոմիա) ժամանակ հայտնաբերվել է, որ հենց այդ միակ մատից է դեպի սիրտ գնում շատ բարակ նյարդ, այդ պատճառով էլ տեղին է ճանաչվել այդպիսի զարդը կրելու պատվին արժանացնել հենց այդ մատը` որպես մարմնում սրտին մոտ ամենակարևոր հաղորդակից»[2]:

Ամուսնական մատանիներով փոխանակվելու ավանդույթը եկել է հեռավոր ժամանակներից, երբ նորապսակները, ի նշան սիրո և հավատարմության, միմյանց տալիս էին խորհրդանշական մատանիներ, որոնք հյուսված էին կանեփաթելից կամ եղեգից: Նրանք դարձել են ժամանակակից ամուսնական մատանիների նախօրինակը: Ավելի ուշ Հին Հռոմում մի ավանդույթ առաջացավ, որի համաձայն փեսացուն, որպես նշան ապագա կնոջ նկատմամբ պարտավորությունների, նշանադրության ժամանակ հարսնացուի ծնողներին տալիս է մետաղյա ամուսնական մատանի:

Մեր ժամանակներում ամուսնական մատանին չի կորցրել իր սկզբնական նշանակությունը: Նրա սկիզբ ու վերջ չունեցող կլոր ձևը խորհրդանշում է անսահմանություն և հավերժ սեր, իսկ ազնիվ մետաղը, որից ավանդաբար պատրաստում են մատանիները, հանդիսանում է մաքրության և անարատության նշան: Որպես կանոն ամուսնական մատանիները պատրաստում են ոսկուց, չնայած շատերը նախընտրում են նաև այլ մետաղներից (արծաթ, տիտան, պալադիում) կամ համաձուլվածքներից (չժանգոտող պողպատ, վոլֆրամի կարբիդ), նույնիսկ ոչ մետաղներից (կերամիկա, պլաստմասսա):

Մատանիների կրում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նորապսակները ամուսնական մատանիներով

Ավանդաբար ամուսնական մատանիները կրում են մատնեմատին (այդ պատճառով էլ շատ եվրոպական երկրներում այդ մատը հենց այդպես էլ անվանվում է` «մատնեմատ»)[3].

Ուղղափառ քրիստոնյաների մոտ ընդունված է ամուսնության ժամանակ մատանին կրել աջ ձեռքի մատնեմատին: Աջ ձեռքին ամուսնական մատանին կրում են հետևյալ երկրներում` Ուզբեկստան, Ուկրաինա, Բելոռուսիա, Ռուսաստան, Մոլդովա, Ղազախստան, Սերբիա, Լեհաստան, Վրաստան, Չիլի, Նորվեգիա, Գերմանիա, Ավստրիա, Հունաստան, Իսլանդիա, Իսպանիա (բացի Կատալոնիայից), Հնդկաստան, Վենեսուելա, Արգենտինա, Կիրգիզիա:

Ամուսնական մատանիները ձախ ձեռքին կրում են հետևյալ երկրներում` Հայաստան, Թուրքիա, Ավստրալիա, Ադրբեջան, Կուբա, Բրազիլիա, Ֆրանսիա, Ֆինլանդիա, Իռլանդիա, Կանադա, Մեքսիկա, Սլովենիա, Խորվաթիա, Շվեդիա, ԱՄՆ, Անգլիա, Իտալիա, Չեխիա, Սլովակիա, Էստոնիա, Ճապոնիա, Կորեա, Սիրիա և Իսրայել:

Ըստ հրեական ավանդության հարսնացուն մատանին կրում է ցուցամատի վրա: Հին Ռուսաստանում ևս սովորություն է եղել մատանին կրել ցուցամատի վրա[4]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ռուսաստանում հարսնացուին նվիրել են արծաթյա մատանի` որպես Լուսնի խորհրդանիշ. Православное венчание
  2. Պլուտարքոս «Ինչու է ընդունված մատանին կրել հենց մատնեմատին» — в кн. Плутарх. Моралии. Эксмо-Пресс, Фолио, 1999, с. 144—145
  3. «Безымянный палец». Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ). Սանկտ Պետերբուրգ. 1890–1907. 
  4. Обручальные кольца: история и современность

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]