Ամոնիումի բիքրոմատ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ամոնիումի բիքրոմատ
Քիմիական բանաձևCr₂H₈N₂O₇
Մոլային զանգված251,914 զանգվածի ատոմական միավոր[1] գ/մոլ
Կազմալուծման ջերմաստիճան180 °C[2]
Դասակարգում
CAS համար7789-09-5
PubChem24600
EINECS համար232-143-1
SMILES[NH4+].[NH4+].[O-][Cr](=O)(=O)O[Cr](=O)(=O)[O-]
ЕС232-143-1
RTECSHX7650000
ChEBI23002
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)
Ամոնիումի բիքրոմատի բյուրեղներ

Ամոնիումի բիքրոմատ, անօրգանական աղ, որի բանաձևն է՝ (NH4)2Cr2O7: Այս նյութի մեջ, ինչպես մնացած բոլոր քրոմատներում և բիքրոմատներում, քրոմը հանդես է գալիս +6 օքսիդացման աստիճանով և վեցվալենտ է, այսինք առաջացնում է 6 կապ: Որպես էլեկտրոլիտ պարունակում է ամոնիում կատիոն և բիքրոմատ անիոն: Ամոնիումի բիքրոմատը կոչվում է նաև վեզուվյան կրակ և օգտագործվում է այսպես կոչված հրաբուխը սեղանի վրա դիտարժան փորձը ցուցադրելու համար[3]: Այն օգտագործվում է նաև հրավառության և լուսանկարչության վաղ շրջանների ժամանակ:

Հատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սենյակային ջերմաստիճանում և ճնշման պայմաններում այն իրենից ներկայացնում է նարնջագույն բյուրեղային նյութ, որը լուծվում է ջրում և սպիրտում: Այն առաջանում է քրոմական թթվի և ամոնիումի հիդրօքսիդի փոխազդեցությունից և բյուրեղացման միջոցով[4]: (NH4)2Cr2O7 բյուրեղը (C2/c, z=4) կազմված է ամոնիում իոնից և նրան շրջապատող թթվածնի ութ ատոմից, ընդ որում՝ N-O կապի երկարությունը համեմատական է O-H կապի երկարությանը (2.83-3.17 Å)[5]:

Կիրառություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օգտագործվել է հրատեխնիկայում և լուսանկարչության վաղ շրջաններում՝ հիմնականում լիթոգրաֆիայի ոլորտում, լաբորատորաիայում՝ որպես ազոտ պարունակող միացություն և որպես կատալիզատոր[6]: Այն օգտագործվում է նաև որպես գունավորող պիգմենտ, ալիզարինի, շիբերի, կաշվի դաբաղման և ձեթի արտադրության մեջ[7] : Ամոնումի բիքրոմատը օգտագործվել է լուսազգայուն ժապավենների, ֆոսֆորի հետ հատուկ շերտերի կազմում, օգտագործվել է հեռուստացույցների էկրանների և այլ սարքավորումների արտադրության ընթացքում: Այստեղ ամոնիումի բիքրոմատը հանդես է գալիս որպես ֆոտոակտիվ բաղադրիչ[8]:

Փոխազդեցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սեղանի հրաբուխ և ջերմային քայքայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամոնիումի բիքրոմատի քայքայում

Ամոնիումի բիքրոմատից ((NH4)2Cr2O7) պատրաստված փոքրիկ բլրակի գագաթին մի քանի կաթիլ էթիլ սպիրտ ավելացնելու և այրելուց հետո այն սկսվում է կայծկլտալով այրվել, որի ընթացքում վեր են շպրտվում մոխրանման զանգվածներ: Ռեակցիան իր տեսքով հիշեցնում է հրաբխի ժայթքում: Ռեակցիան սկսում է 180 oC և անջատված ջերմության հաշվին ապահովում է ռեակցիայի ընթացքի համար անհրաժեշտ միջինացված 225 oC:

Ռեակցիայի հավասարումը ունի հետևյալ տեսքը.

Ammooniumdikromaadi põlemine.JPG
(NH
4
)
2
Cr
2
O
7
 (պ) → Cr
2
O
3
 (պ) + N
2
 (գ) + 4 H
2
O
 (գ) (ΔH = −429.1 ± 3 կկալ/մոլ)

Ինչպես ամոնիումի նիտրատը, ամոնիումի բիքրոմատը նույնպես ջերմադինամիկորեն անկայուն նյութ է[9][10]: Քայքայման արդյունքում առաջանում է մուգ կանաչ քրոմի (III) օքսիդ:

Օքսիդացման ռեակցիաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամոնիումի բիքրոմատը ուժեղ օքսիդիչ հատկություններ ունի և փոխազդում է վերականգնիչ հատկություններով նյութերի հետ: Ինչքան ուժեղ են արտահայտված վերականգնիչի հատկությունները, այնքան ակտիվ է ընթանում ռեակցիան[11]:

Այն օգտագործվում է ալկոհոլների և թիոլների օքսիդացման համար: Ամոնիումի բիքրոմատը Mg(HSO4)2-ի և SiO2-ի ներկայությամբ օգտագործվում է թիոլների՝ լուծույթներում օքսիդացնելու համար: Ռեակցիան ընթանում է համեմատաբար մեղմ պայմաններում և տալիս է բավականին բարձր ելքեր[12]: Նրա մասնակցությամբ (ZrCl4, SiO2 որպես կատալիզատոր) տեղի է ունենում ալիֆատիկ սպիրտների օքսիդացում՝ մինչև համապատասխան ալդեհիդներ և կետոններ[13][14]:

Անվտանգություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինչպես քրոմի (VI) ատոմ պարունակող մնացած միացությունները, այնպես էլ ամոնիումի բիքրոմատը խիստ թունավոր նյութ է և ունի քաղցկեղածին հատկություններ[15]: Ունի գրգռող ազդեցություն մաշկի վրա:

Միջադեպեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փակ տարաներում պահվող ամոնիումի բիքրոմատը տաքացնելու դեպքում կարող է պայթել[9]: 1986 թվականին Օհայո նահանգի Աշթաբուլա քաղաքի «Diamond Shamrock Chemicals» գործարանում տեղի ունեցած պայթյունի պատճառով զոհվեց երկու աշխատակից, իսկ 14 հոգի ստացան տարբեր աստիճանի վնասվածքներ: Պատճառը 2000 ֆունտ ամոնիումի բիքրոմատի տաքացնելու միջոցով չորացնելն էր[16]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 AMMONIUM DICHROMATE
  2. CRC Handbook of Chemistry and Physics. 95th Edition.Boca Raton: CRC Press, 2014. — P. 4–46.
  3. «Ammonium Dichromate Volcano»։ Chemistry Comes Alive!։ J. Chem. Educ. 
  4. Richard J. Lewis Hawley's Condensed Chemical Dictionary. Wiley & Sons, Inc: New York, 2007 978-0-471-76865-4
  5. Keresztury, G., Knop, O. (1982)։ «Infrared spectra of the ammonium ion in crystals. Part XII. Low-temperature transitions in ammonium dichromate, (NH4)2Cr2O7»։ Can. J. Chem.: 1972–1976 
  6. Pradyot Patnaik. Handbook of Inorganic Chemicals. McGraw-Hill, 2002, 0-07-049439-8
  7. Richard J. Lewis Hawley's Condensed Chemical Dictionary. Wiley & Sons, Inc: New York, 2007 ISBN 978-0-471-76865-4
  8. Havard, J. M., Shim, S. Y., Fr, eacute, chet, J. M. (1999)։ «Design of Photoresists with Reduced Environmental Impact. 1. Water-Soluble Resists Based on Photo-Cross-Linking of Poly(vinyl alcohol)»։ Chem. Mater. 11 (3): 719–725։ doi:10.1021/cm980603y 
  9. 9,0 9,1 Young, A.J. (2005)։ «CLIP, Chemical Laboratory Information Profile: Ammonium Dichromate»։ J. Chem. Educ. 82 (11): 1617։ doi:10.1021/ed082p1617 
  10. G. A. P. Dalgaard, A. C. Hazell, R. G. Hazell (1974)։ «The Crystal Structure of Ammonium Dichromate, (NH4)2Cr2O7»։ Acta Chemica Scandinavica A28: 541–545։ doi:10.3891/acta.chem.scand.28a-0541 
  11. Young, A.J. (2005). "CLIP, Chemical Laboratory Information Profile: Ammonium Dichromate". J. Chem. Educ. 82 (11): 1617. doi:10.1021/ed082p1617.
  12. Shirini, F. (2003)։ «Solvent free oxidation of thiols by (NH4)2Cr2O7 in the presence of Mg(HSO4)2 and wet SiO2»։ J. Chem. Research (S) 2003: 28–29։ doi:10.3184/030823403103172823 
  13. Shirini, F. (2001)։ «ZrCl4/wet SiO2 promoted oxidation of alcohols by (NH4)2Cr2O7 in solution and solvent free condition»։ J. Chem. Research (S) 2001 (11): 467–477։ doi:10.3184/030823401103168541 
  14. F. Shirini, M. A. Zolfigol, FOO† and M. Khaleghi (2003)։ «Oxidation of Alcohols Using (NH4)2Cr2O7 in the Presence of Silica Chloride/Wet SiO2 in Solution and under Solvent Free Conditions»։ Bull. Korean Chem. Soc. 24 (7): 1021–1022։ doi:10.5012/bkcs.2003.24.7.1021։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-07-22-ին։ Վերցված է 2009-06-14 
  15. Volkovich, V. A., Griffiths, T. R. (2000)։ «Catalytic Oxidation of Ammonia: A Sparkling Experiment»։ J. Chem. Educ. 77 (2): 177։ doi:10.1021/ed077p177 
  16. Diamond, S. (19 January 1986)։ «Chemical Explosion In Ohio»։ The New York Times։ էջ 22 .