Ամբողջական առաջարկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Ամբողջական առաջարկը տնտեսությունում արտադրված վերջնական սպառման ապրանքների և ծառայությունների ընդհանուր քանակությունն է արժեքային արտահայտությամբ: Ամբողջական առաջարկի AS կորը ցույց է տալիս ամբողջական թողարկման այն ծավալը, որ կարող է առաջարկվել ձեռնարկությունների հատվածի կողմից գների տարբեր մակարդակների դեպքում: Ամբողջական առաջարկի կորը աճող է. գների մակարդակի փոփոխության արդյունքում առաջարկի մեծության փոփոխությունն արտահայտվում է կորի վրա տեղաշարժով: Գների մակարդակի և ամբողջական առաջարկի ծավալի մեծության միջև գոյություն ունի ուղիղ կապ, հետևաբար գների մակարդակի աճը, ձեռնարկությունների ծախսերի հաստատուն մնալու պարագայում, ավելացնում է վերջիններիս շահույթը դրանով իսկ խթանելով ամբողջական առաջարկի ծավալի մեծացումը և ընդհակառակը:

Ամբողջական առաջարկի և գների մակարդակի կախվածությունը

Ամբողջական առաջարկի ոչ գնային գործոններ են հանդիսանում տեխնոլոգիաների, արտադրողականության, ռեսուրսների գների կամ ձեռնարկությունների ծախսերի, հարկերի փոփոխությունները և այլն: Ոչ գնային գործոնների փոփոխության արդյունքում փոխվում է արդեն ամբողջական առաջարկը, որը գրաֆիկորեն արտահայտվում է առաջարկի կորի տեղաշարժով:

Ամբողջական առաջարկի կորի տեղաշարժը ոչ գնային գործոնների ազդեցություն

Հատկանշական է, որ ամբողջական առաջարկի կորի ձևը միանգամայն տարբեր կերպ է մեկնաբանվում դասական և քեյնսյան դպրոցների ներկայացուցիչների կողմից: Ամբողջական առաջարկի մեծության փոփոխությունը միևնույն գործոնի ազդեցությամբ, կարող է միանգամայն տարբեր լինել: Նման տարբերակված ազդեցությունը կախված է այն փաստից՝ ամբողջական առաջարկի փոփոխությունը դիտարկվում է կարճաժամկետ հատվածում, թե դիտարկվում է կոնկրետ գործոնի ազդեցությունը ամբողջական առաջարկի վրա երկարաժամկետ միջակայքում: Մակրոէկոնոմիկայում կարճաժամկետ և երկարաժամկետ միջակայքերի տարբերությունը գլխավորապես պայմանավորում են անվանական և իրական մեծությունների վարքով: Կարճաժամկետ միջակայքում անվանական մեծությունները գները, անվանական աշխատավարձը, անվանական տոկոսադրույքը, հարաբերականորեն «կոշտ» են, այսինքն դանդաղ են փոխվում շուկայական տատանումների ազդեցությամբ: Իսկ իրական մեծությունները թողարկման ծավալը, զբաղվածության մակարդակը, իրական տոկոսադրույքը, ընդհակառակը, շատ ավելի ճկուն են և արագ են փոխվում շուկայական կոնյուկտուրայի փոփոխության հետևանքով: Երկարաժամկետ միջակայքում ավելի ճկուն են և արագ են փոխվում անվանական մեծությունները, իսկ իրական մեծությունները հարաբերականորեն ավելի կոշտ են և սովորաբար դրանք դիտարկվում են որպես հաստատուն մեծություններ: Ամբողջական առաջարկի ̧դասական մոդելը, որպես կանոն, տնտեսության վարքը նկարագրում է երկարաժամկետ միջակայքում: ̧Դասական մոդելում առաջ են քաշվում ամբողջական առաջարկի վերլուծության հետևյալ նախադրյալները`

  • թողարկման ծավալը կախված է միայն արտադրության գործոնների (աշխատանք, կապիտալ) քանակից ու տեխնոլոգիաներից, ուստի և անկախ է գների մակարդակից,
  • արտադրության գործոնները և տեխնոլոգիաները փոխվում են դանդաղ,
  • տնտեսությունը գործում է արտադրության գործոնների լրիվ զբաղվածության պայմաններում, հետևաբար թողարկման փաստացի ծավալը հավասար է ներուժային ծավալին,
  • գները և անվանական աշխատավարձը ճկուն են և դրանց փոփոխություններն ապահովում են շուկաներում հավասարակշռությունը:
Ամբողջական առաջարկի կորը երկարաժամկետ՝ LRAS, միջակայքում՝ ըստ դասական մոդելի

Գրաֆիկորեն AS կորը այսպիսի պայմաններում ուղղահայաց է արտադրության գործոնների լրիվ զբաղվածությամբ թողարկման մակարդակի վրա: Դասական մոդելում AS կորի ձևը կապվում է աշխատանքի շուկայի վերլուծության հետ, քանզի ռեսուրսների լրիվ զբաղվածության պայմաններում աշխատանքը միակ գործոնն է, որի փոփոխությունը կարճաժամկետ միջակայքում կարող է ազդել թողարկման ծավալի վրա: Գների ընդհանուր մակարդակի աճը նվազեցնում է իրական աշխատավարձը, ինչով պայմանավորված աշխատուժի պահանջարկը գերազանցում առաջարկին, քանզի թե վարձու աշխատողներրը, թե ձեռնարկատերերը արձագանքում են իրական աշխատավարձի փոփոխություններին: Նման անհավասարակշռությունը կհանգեցնի անվանական աշխատավարձի մեծացմանը, որի շնորհիվ իրական աշխատավարձը կբարձրանա մինչև նախկին մակարդակը, կվերակագնվի զբաղվածության նախկին մակարդակն ու հավասարակշռությունը աշխատանքի շուկայում, իսկ թողարկման ծավալը կմնա անփոփոխ: Երկարաժամկետ միջակայքում անվանական աշխատավարձի ճշգրտումները գների ցանկացած մակարդակի դեպքում թողարկման ծավալը կամ ամբողջական առաջարկը կպահպանեն ներուժային մակարդակի վրա, չհաշված կարճաժամկետ տատանումները:

Մեկ գրաֆիկական պատկերի վրա ամբողջական առաջարկի կորը և վերջինիս անցումը կարճաժամկետ հավասարակշռության վիճակից երկարաժամկետի կունենա հետևյալ տեսքը՝

Առաջարկի կորի փոփոխությունները կարճաժամկետ և երկարաժամկետ հատվածներում

Սկզբնական շրջանում՝ առաջարկի կորի 1-ին հատվածում, թողարկման համար անհրաժեշտ ռեսուրսները բավարար են և դրանց գինը չի փոխվում։ Կորի վռայի այդ հատվածը կարճաժամկետ հատվածն է՝ SRAS։ Սակայն հետագայում՝ արտադրության ծավալների աճին զուգընթաց ռեսուրսները այլևս չեն բավարարում և դրանց գինը սկսում է աճել։ Գծապատկերում դա կորի 2-րդ հատվածն է, երբ աճում են և՛ թողարկումը, և՛ գների մակարդակը։ 3-րդ հատվածը ներկայացնում է արդեն այն իրավիճակը, երբ ձեռք է բերվել ռեսուրսների լրիվ զբաղվածություն, հավասարվել են թողարկման փաստացի ու ներուժային ծավալները և թողարկման ծավալը կոշտ մեծություն է, գները՝ ճկուն։ Այսպիսով, կորի մեկնաբանությունը հետևյալն է՝

  1. Քեյնսյան հատված - գները կոշտ եննն, թողարկումը՝ ճկուն
  2. Միջանկյալ հատված - ճկուն են և՛ թողարկումը, և՛ գները
  3. Դասական հատված - թողարկումը կոշտ է, գները՝ ճկուն

Քեյնսյան մեկնաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

AS կորի տեղաշարժերը հնարավոր են միայն արտադրության գործոնների և տեխնոլոգիաների մեծությունների փոփոխության դեպքում: եթե այդպիսի փոփոխությունները բացակայում են, ապա AS կորը ներուժային (պոտենցիալ) թողարկման մակարդակում երկարաժամկետ միջակայքում հաստատուն է ( LRAS – long run aggregate Supply curve ), և ամբողջական պահանջարկի ցանկացած փոփոխություն արտահայտվում է միայն գների մակարդակի փոփոխություններում: Քեյնսյան մոդելը տնտեսության գործառնությունը դիտարկում է ժամանակի համեմատաբար կարճ միջակայքում: Քեյնսյան մոդելում ամբողջական առաջարկի կորի կառուցման պայմանները հետևյալն են`

  • տնտեսությունը գործում է արտադրության գործոնների ոչ լրիվ զբաղվածության պայմաններում,
  • գները, անվանական աշխատավարձը և անվանական այլ մեծություններ հարաբերականորեն կոշտ են և դանդաղ են արձագանքում շուկայական տատանումներին,
  • իրական մեծությունները (թողարկման ծավալ, զբաղվածություն, իրական աշխատավարձ և այլն) առավել շարժունակ են և արագ են արձագանքում շուկայական տատանումներին:

Քեյնսյան մոդելում ամբողջական առաջարկի AS կորը հորիզոնական է (սա ծայրահեղ դեպքն է կոշտ գների և անվանական աշխատավարձի պարագայում) կամ ունի դրական թեքություն (կոշտ աշխատավարձի և հարաբերականորեն ճկուն գների դեպքում, SRAS – Short run aggregate Supply curve ): Անվանական մեծությունների հարաբերական կոշտության պատճառներն են երկարատև աշխատանքային պայմանագրերը, նվազագույն աշխատավարձի պետական կարգավորումը, հումքի մատակարարման պայմանագրերի ժամկետները, արհմիությունների գործունեությունը և այլն:

Ամբողջական առաջարկի կորը կարճաժամկետ՝ SRAS միջակայքում` ըստ քեյնսյան մոդելի

Դասական մեկնաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

AS հորիզոնական կորի դեպքում ամբողջական առաջարկի ծավալը կախված է միայն ամբողջական պահանջարկի մեծությունից: Կարճաժամկետ միջակայքում ամբողջական պահանջարկի AD տատանումները փոփոխություններ առաջ կբերեն, նախ և առաջ, ամբողջական առաջարկի (թողարկման) ծավալում և միայն դրանից հետո կարող են ազդել գների մակարդակի վրա: Եթե որևէ ապրանքի արտադրության ծախսերը հաստատուն գնի դեպքում արդեն իսկ բավարար չափով բարձր են, ապա պահանջարկի մեծացման դեպքում ֆիրմաները կձգտեն վարձել լրացուցիչ աշխատուժ և մեծացնել թողարկման ծավալը: Գների նմանօրինակ բացարձակ «կոշտության» դեպքում AS առաջարկի կորը կլինի հորիզոնական: եթե անվանական աշխատավարձը կայուն է, իսկ գները հարաբերականորեն ճկուն, ապա պահանջարկի մեծացմամբ պայմանավորված գների աճը կհանգեցնի իրական աշխատավարձի կրճատմանը, աշխատանքը կդառնա ավելի էժան, ինչն էլ կմեծացնի աշխատուժի պահանջարկը շուկայում և կավելանա թողարկման ծավալը: Արդյունքում, երբ անվանական աշխատավարձը չի փոխվում, իսկ գների մակարդակի և թողարկման ծավալի միջև կախվածությունը դրական է, AS առաջարկի կորը կունենա անկյան դրական թեքություն:

Քեյնսյան մոդելում AS հորիզոնական կորը աջից սահմանափակված է ներուժային թողարկման մակարդակով, որի առկայության դեպքում կորը կընդունի ուղղահայաց գծի տեսք և կնույնանա երկարաժամկետ միջակայքի AS կորին: Այսպիսով, ամբողջական առաջարկի մեծությունը կարճաժամկետ միջակայքում գլխավորապես կախված է ամբողջական պահանջարկի ծավալից: Արտադրության գործոնների ոչ լրիվ զբաղվածության և հարաբերականորեն կայուն պայմաններում ամբողջական պահանջարկի տատանումները առաջ կբերեն, նախ և առաջ, փոփոխություններ թողարկման (առաջարկի) ծավալում և միայն դրանից հետո կարող են ազզդել գների մակարդակի վրա: Հետևաբար, եթե կառավարությունը ցանկանում է մեծացնել տնտեսությունում թողարկման ծավալը, ապա, համաձայն քեյնսյան տեսության, պետք է խթանի ամբողջական պահանջարկը հարկաբյուջետային և դրամավարկային քաղաքականությունների օգնությամբ (մեծացնել պետական ծախսերը, կրճատել հարկերը, մեծացնել փողի առաջարկը և այլն)[1]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Գրեգորի Մենքյու, Մակրոէկոնոմիկա, 1994, էջ 344-350, 431-451