Ամառային Ասիական խաղեր

Ասիական խաղեր, որոնք հայտնի են նաև որպես Ասիադ, բազմամարզական մրցաշար Ասիա աշխարհամասի մարզիկների միջև, որը կայանում է չորս տարին մեկ՝ ամառային և բոլոր սեզոններին անցկացվող մարզաձևերում՝ Ասիայի օլիմպիական խորհրդի (ԱՕԽ) կառավարման ներքո։ Պաշտոնապես ճանաչվում է Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի կողմից որպես աշխարհամասային խաղեր՝ Աֆրիկյան, Համաամերիկյան, Եվրոպական և Խաղաղօվկիանոսյան խաղերի հետ մեկտեղ։

Մրցաշարը սկսվում է իրենց երկրները ներկայացնող Ազգային օլիմպիական կոմիտեների շքերթով: Մրցանակաբաշխության արարողությանը ուղեկցում են ազգային դրոշը և օրհներգը: Յուրաքանչյուր երկրի կողմից նվաճված մեդալների քանակը ցույց են տալիս աղյուսակները:

ԱՕԽ անդամակցության համաձայն՝ Ասիայում գտնվող բոլոր ճանաչված երկրները մասնակցում են Ասիական խաղերին, բացառությամբ Ռուսաստանի, Թուրքիայի, Ադրբեջանի, Վրաստանի, որն ունի մեծ ասիական մաս, Հայաստանի, Կիպրոսի, Իսրայելի և Եգիպտոսի, որն ունի ավելի փոքր ասիական մաս: ԱՕԽ անդամների թվում են նաև մասամբ ճանաչված Թայվանը, Պաղեստինը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող չինական տարածքները՝ Հոնկոնգը և Մակաոն: Թայվանը մասնակցում է որպես «Չինական Թայբեյ»:

Պատմություն

Հեռավորարևելյան խաղեր

Ասիայում առաջին համապարփակ մարզական մրցումները Հեռավոր արևելքյան խաղերն էին, որոնք ստեղծվել էին երեք երկրների՝ Ճապոնական կայսրության, Ֆիլիպինների և Չինաստանի Հանրապետության միջև միասնությունն ու համագործակցությունը ցուցադրելու համար: Առաջին նման խաղերը անցկացվել են Մանիլայում 1913 թվականին: Հետագայում մասնակցել են նաև այլ ասիական երկրներ: Այս խաղերը ընդհատվել են 1938 թվականին, երբ Ճապոնիան ներխուժել է Չինաստան և սկսել է իր ընդլայնումը դեպի Խաղաղ օվկիանոս:

Ասիական խաղերի ծագում

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո մի քանի ասիական երկրներ անկախություն են ձեռք բերել։ Նոր երկրներից շատերը փնտրում էին մրցակցության նոր ձև՝ փոխըմբռնումը խթանելու համար։ 1948 թվականի օգոստոսին, Լոնդոնի Օլիմպիական խաղերի ժամանակ, Հնդկաստանի օլիմպիական կոմիտեն հրավիրել է ասիական սպորտային թիմերի ղեկավարներին՝ քննարկելու Ասիական խաղեր անցկացնելու գաղափարը։ Նրանք համաձայնել են ստեղծել «Ասիական աթլետիկական ֆեդերացիա»։ 1949 թվականի փետրվարին այն ստեղծվել է և անվանվել Ասիական խաղերի ֆեդերացիա։ Որոշվել էր առաջին Ասիական խաղերն անցկացնել Դելիում։ Խաղերը տեղի են ունեցել 1951 թվականի մարտին, որին մասնակցել են 11 երկրների մարզիկներ։ Ծրագիրը ներառում էր ութ մարզաձև։

Ֆեդերացիայի վերափոխում

1962 թվականին Ֆեդերացիայում տարաձայնություններ են առաջացել Թայվանի և Իսրայելի շուրջ։ Ինդոնեզիան՝ ընդունող երկիրը, դեմ էր այս երկրների Ֆեդերացիայում ընդգրկվելուն։

1970 թվականին Հարավային Կորեան չի կարողացել հյուրընկալել Խաղերը՝ Հյուսիսային Կորեայի կողմից անվտանգության սպառնալիքների պատճառով։ Խաղերը տեղափոխվել են Բանգկոկ, Թաիլանդ, նախապատրաստական աշխատանքների համար օգտագործվել էին հարավկորեական միջոցներ։ 1973 թվականին տարաձայնություններ են առաջացել Միացյալ Նահանգների և որոշ երկրների կողմից Թայվանի և Իսրայելի արաբական ազգային ընդդիմության ճանաչման շուրջ։ 1977 թվականին Պակիստանը չի կարողացել հյուրընկալել Խաղերը՝ ռազմական հեղաշրջման պատճառով։ Խաղերը կրկին տեղափոխվել են Բանգկոկ։

Այս միջադեպերից հետո Ասիայի ազգային օլիմպիական կոմիտեները որոշել էին փոփոխություններ կատարել Ասիական խաղերի ֆեդերացիայի կանոնադրության մեջ։ Ստեղծվեց նոր կազմակերպություն՝ Ասիայի օլիմպիական խորհուրդ անունով։ 1986 թվականից ի վեր Խորհուրդը պատասխանատու է Խաղերի նախապատրաստման և անցկացման համար։

1990 թվականին Թայվանը ընդունվել է Խորհրդի կազմ՝ Չինական Թայբեյ անվամբ, հետևելով ՄՕԿ չափանիշներին։ Իսրայելը հեռացվել է Խորհրդից 1974 թվականից հետո և այժմ մասնակցում է եվրոպական մրցումներին։

Ընդլայնում

1994 թվականից ի վեր Խաղերին մասնակցել են նախկին խորհրդային հանրապետություններ՝ Ղազախստանը, Ղրղզստանը, Ուզբեկստանը, Թուրքմենստանը և Տաջիկստանը։

2007 թվականին Ավստրալիային մերժվել է անդամակցությունը ԱՕԽ-ին, քանի որ այն Օվկիանիայի Ազգային օլիմպիական կոմիտեների անդամ է և 2015 թվականից մասնակցում է Խաղաղօվկիանոսյան խաղերին։

Ամառային Ասիական խաղեր

Տարի	Խաղեր	Երկիր	Մայրաքաղաք Խաղեր	Ամսաթիվ	Սպորտի տեսակներ	Ծրագրերի տեսակներ	Երկրների քանակ
1951	I	Հնդկաստան	Դելի	1951 թվականի մարտի 4-11	8	57	11
1954	II	Ֆիլիպիններ	Մանիլա	1954 թվականի մայիսի 1-9	10	77	18
1958	III	Ճապոնիա	Տոկիո	1958 թվականի մայիսի 24 – հունիսի 1	16	112	20
1962	IV	Ինդոնեզիա	Ջակարտա	1954 թվականի մայիսի 1-9	16	120	17
1966	V	Թաիլանդ	Բանգկոկ	1966 թվականի դեկտեմբերի 9-20	16	142	18
1970	VI^[1]	Թաիլանդ	Բանգկոկ	1970 թվականի դեկտեմբերի 9-20	15	135	18
1974	VII	Իրան	Թեհրան	1974 թվականի սեպտեմբերի 1-16	18	200	25
1978	VIII^[2]	Թաիլանդ	Բանգկոկ	1978 թվականի դեկտեմբերի 9-20	21	199	25
1982	IX	Հնդկաստան	Դելի	1982 թվականի նոյեմբերի 19-ից դեկտեմբերի 4	23	196	23
1986	X	Հարավային Կորեա	Սեուլ	1986 թվականի սեպտեմբերի 20-ից հոկտեմբերի 5	27	269	27
1990	XI	Չինաստան	Պեկին	1990 թվականի սեպտեմբերի 22-ից հոկտեմբերի 7	29	308	36
1994	XII	Ճապոնիա	Հիրոսիմա	1994 թվականի հոկտեմբերի 2-16	38	337	42
1998	XIII	Թաիլանդ	Բանգկոկ	1998 թվականի դեկտեմբերի 6-20	42	377	41
2002	XIV	Հարավային Կորեա	Բուսան	2002 թվականի սեպտեմբերի 29-ից հոկտեմբերի 14	44	419	44
2006	XV	Կատար	Դոհա	2006 թվականի դեկտեմբերի 1-15	45	424	45
2010	XVI	Կատար	Գուանճոու	2010 թվականի նոյեմբերի 12–27	53	476	45
2014	XVII	Հարավային Կորեա	Ինչոն	2014 թվականի սեպտեմբերի 19-ից հոկտեմբերի 4	45	439	45
2018	XVIII	Ինդոնեզիա	Ջակարտա	2018 թվականի օգոստոսի 18-ից սեպտեմբերի 2	56	465	45
2022	XIX	Չինաստան	Հանճոու	2023 թվականի սեպտեմբերի 23-ից հոկտեմբերի 8	57	482	45
2026	XX	Ճապոնիա	Նագոյա	2026 թվականի սեպտեմբերի 19-ից հոկտեմբերի 4	41	460
2030	XXI	Կատար	Դոհա	2030 թվականի նոյեմբերի 4-19
2034	XXII	Սաուդյան Արաբիա	Ալ-Ռիադ	2034 թվականի նոյեմբերի 29-ից դեկտեմբերի 14

Մասնակից երկրներ

51

54

58

62

66

70

74

78

82

86

90

94

98

02

06

10

14

18

23

Հյուսիսային Եմեն

Հարավային Եմեն

Հյուսիսային Բորնեո

Թայվան⁴

1 - 1970 և 1974 թվականներին՝ Քմերական Հանրապետություն։

2 - 1951-1962 թվականներին՝ Մալայայի Ֆեդերացիան։

3 - 1951-1982 թվականներին՝ Բիրմա։

4 - 1954-1970 թվականներին՝ Չինաստանի Հանրապետություն, 1990 թվականից՝ Չինական Թայբեյ։

5 - 1951-1970 թվականներին՝ Ցեյլոն։

Մեդալների քանակ

Հորիզոնական	Երկիր	Ոսկի	Արծաթ	Բրոնզ	Ընդհանուր
1	Չինաստան	1675	1105	791	3570
2	Ճապոնիա	1084	1104	1027	3244
3	Հարավային Կորեա	787	722	916	2425
4	Իրան	192	202	217	557
5	Հնդկաստան	183	239	357	779
6	Ղազախստան	165	180	292	637
7	Թաիլանդ	144	189	311	648
8	Հյուսիսային Կորեա	121	162	189	472
9	Թայվան	118	164	304	586
10	Ուզբեկստան	105	138	171	414
11	Ինդոնեզիա	98	131	253	482
12	Ֆիլիպիններ	71	112	242	429
13	Մալայզիա	69	109	166	344
14	Բահրեյն	49	28	28	105
15	Կատար	48	37	59	144
16	Հոնկոնգ	46	95	141	282
17	Սինգապուր	45	64	123	232
18	Պակիստան	44	64	99	207
19	Քուվեյթ	29	34	38	101
20	Սաուդյան Արաբիա	29	15	27	71
21	Մոնղոլիա	28	51	104	183
22	Վիետնամ	21	75	19	115
23	Իսրայել	18	16	19	53
24	Մյանմա	17	28	57	102
25	ԱՄԷ	12	22	27	61
26	Շրի Լանկա	12	12	22	46
27	Ղրղզստան	10	24	47	81
28	Սիրիա	9	8	16	33
29	Իրաք	7	17	26	50
30	Տաջիկստան	6	1	21	28
31	Հորդանան	5	21	28	54
32	Լիբանան	5	5	8	18
33	Թուրքմենստան	3	9	18	30
34	Կամբոջա	3	2	5	10
35	Մակաո	2	11	20	23
36	Հարավային Վիետնամ	2	1	8	11
37	Բանգլադեշ	1	5	8	14
38	Օման	1	1	4	6
39	Կորեա	1	1	2	4
40	Աֆղանստան	0	6	12	18
41	Լաոս	0	4	11	15
42	Նեպալ	0	3	23	26
43	Բրունեյ	0	1	5	6
44	Եմեն	0	0	2	2
44	Պաղեստին	0	0	2	2

Սպորտի տեսակ

Ծրագիրը ներառում է առնվազն 6 ասիական երկրներում մշակվող մարզաձևեր, որոնցից 4-ը մասնակցում են հաջորդ խաղերին^[3]։

	51	54	58	62	66	70	74	78	82	86	90	94	98	02	06	10	14	18	23
Ակվաբայք																		Х
Բադմինտոն				X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Բասկետբոլ	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Բասկետբոլ 3x3																		Х	X
Բեյսբոլ												X	X	X	X	X	X	Х	X
Բիլիարդ													X	X	X	X
Բռնցքամարտ		X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Ըմբշամարտ		X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Բոուլինգ								X		X		X	X	X	X	X	X	Х
Բրեյք դանս																			X
Բրիջ																		Х	X
Հեծանվային սպորտ	X		X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Ջրագնդակ	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Վոլեյբոլ			X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Վոլեյբոլ 9x9			X	X
Լողափնյա վոլեյբոլ													X	X	X	X	X	Х	X
Հանդբոլ									X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Սպորտային մարմնամարզություն							X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Գեղարվեստական մարմնամարզություն												X	X	X	X	X	X	Х	X
Գո																X			X
Գոլֆ									X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Ակադեմիական թիավարություն									X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Բայդարկաներով և կանոեներով թիավարություն											X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Վիշապային նավակով թիավարություն																X		Х	X
Բայդարկաներով սլալոմ																X	X	Х	X
Ջուջուցու																		Х	X
Ձյուդո										X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Կաբադդի											X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Կարատե												X	X	X	X	X	X	Х	X
Կիբեռսպորտ																			X
Ձիասպորտ									X	X		X	X	X	X	X	X	Х	X
Կրիկետ																X	X		X
Բոդիբիլդինգ														X	X
Կուրեշ																		Х	X
Աթլետիկա	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Սեղանի թենիս			X	X	X		X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Պարապլաներիզմ																		Х
Նավարկություն						X		X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Պենչակ-սիլատ																		Х
Լող	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Ջրացատկ	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Բատուտի վրա ցատկ															X	X	X	Х	X
Ռեգբի													X	X
Ռեգբի-7													X	X	X	X	X	Х	X
Սամբո																		Х
Սեպտակրաու											X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Գեղալող												X	X	X	X	X	X	Х	X
Մարզական ժայռամագլցում																		Х	X
Սքվոշ													X	X	X	X	X	Х	X
Սքեյթբորդինգ																		Х	X
Ժամանակակից հնգամարտ												X		X		X	X	Х	X
Սոֆթբոլ											X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Սոֆթ թենիս												X	X	X	X	X	X	Х	X
Չմշկավազք																X		Х	X
Հրաձգային սպորտ		X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Նետաձգություն								X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Սյանցի																X			X
Սպորտային պարահանդեսային պարեր																X
Թենիս			X	X	X		X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Եռամարտ															X	X	X	Х	X
Թեկվոնդո										X		X	X	X	X	X	X	Х	X
Ծանրամարտ	X	X	X		X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Ուշու											X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Սուսերամարտ							X	X		X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Գեղասահք անվաչմուշկների վրա																X
Ֆուտբոլ	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Մականախաղ			X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	X	Х	X
Շախմատ															X	X			X

Այլ ասիական խաղեր

Ամառային Ասիական խաղերից բացի, կան նաև Ձմեռային Ասիական խաղերը (1986 թվականից), Ասիական փակ տարածքների խաղերը (կենտ տարիներին՝ 2005 թվականից), Ասիական լողափնյա խաղերը (զույգ տարիներին՝ 2008 թվականից), ինչպես նաև տարածաշրջանային (Կենտրոնական Ասիայի, Արևելյան Ասիայի, Հարավային Ասիայի, Հարավարևելյան Ասիայի և Արևմտյան Ասիայի) խաղերը։

Ծանոթագրություններ

↑ Изначально должны были пройти в Республике Корее
↑ Изначально должны были пройти в Пакистане
↑ Азиатские игры // Олимпийская энциклопедия / Гл. ред. Павлов С. П.. — М.: «Советская энциклопедия», 1980. — С. 12. — 415 с.

Արտաքին հղումներ

Խաղերը Ասիայի օլիմպիական խորհրդի կայքում

[1] Изначально должны были пройти в Республике Корее

[2] Изначально должны были пройти в Пакистане

[3] Азиатские игры // Олимпийская энциклопедия / Гл. ред. Павлов С. П.. — М.: «Советская энциклопедия», 1980. — С. 12. — 415 с.

[1]

[2]

[3]