Աղա Բաջի Ջևանշիր

Աղա Բաջի Ջևանշիր ադրբ.՝ Ağabəyim ağa
Ծնվել է	1782
Ծննդավայր	Ղարաբաղի խանություն, Ղաջարական Պարսկաստան
Մահացել է	1832
Մահվան վայր	Ղոմ, Իրան
Գերեզման	Ղոմ
Քաղաքացիություն	Ղարաբաղի խանություն և  Ղաջարական Պարսկաստան
Մասնագիտություն	բանաստեղծուհի և գրող
Ամուսին	Ֆաթհ Ալի շահ
Ծնողներ	հայր՝ Իբրահիմ խան

Աղա Բաջի Ջևանշիր (արաբ․՝ آغابیگم جوانشیر, Ağabəyim ağa‎‎, 1782, Ղարաբաղի խանություն, Ղաջարական Պարսկաստան - 1832, Ղոմ, Իրան), իրանցի բանաստեղծուհի, հրապարակապխոս, Իրանի Ֆաթհ-Ալի շահ Քաջարի (1797–1834) տասներկուերորդ կինը։ Նա Ղարաբաղի խանության կառավարիչ Իբրահիմ Խալիլ խան Ջևանշիրի դուստրն էր։

Կյանք և գործունեություն

Աղա Բաջին Ղարաբաղի խանության կառավարիչ և թյուրքական Ջևանշիր ցեղի անդամ Իբրահիմ Խալիլ խանի դուստրն էր։ Նրա մայրը Թութի Բեգումն էր՝ Գանձակի խանության կառավարիչ Ջավադ խանի դուստրը։

Ըստ Ռիչարդ Թեփփերի՝ Աղա Բաջին ամուսնացել է Ֆաթհ-Ալի Շահ Քաջարի (1797–1834) հետ 1797 թվականին այն բանից հետո, երբ Իբրահիմ Խալիլ Խանը ուղարկել էր նախորդ Աղա Մոհամմադ խան Քաջարի մարմինը Իրանի մայրաքաղաք Թեհրան։ Իրանցի պատմաբան Փարիսա Սանջաբին նշում է, որ ամուսնությունը տեղի է ունեցել 1779/1800 թվականներին՝ Ֆաթհ-Ալի շահի կնոջ՝ Ասիա Խանումի մահից հետո։ Ֆաթհ-Ալի Շահի հետ ամուսնանալով՝ նա դարձավ նրա տասներկուերորդ կինը։ Նա ժամանել է Ֆաթհ-Ալի շահի արքունիքը Ղարաբաղի ազնվականությանը պատկանող ավելի քան 200 սպասավորների հետ միասին։

Նրան ուղեկցում էր նաև եղբայրը՝ Աբուլ-Ֆաթհ խան Ջևանշիրը։ Չնայած նրան, որ նա շատ սիրված էր արքունիքում, սակայն շարունակում էր կույս մնալ անհայտ պատճառներով: Ենթադրվում է, որ դա տեղի է ունեցել այն պատճառով, որ Ֆաթհ-Ալի Շահը համարում էր, որ իր հայրը մասնակցություն է ունեցել Աղա Մոհամմադ խանի մահվան մեջ: Ըստ մեկ այլ վարկածի՝ Ֆեթհ Ալի շահի կանայք, երբ մտնում էին նրա հարեմ, իրավունք ունեին ընտրել ցանկացած զգեստ։ Աղա Բաջին գիտեր, որ այնտեղ է նաև շահի մոր զգեստը։ Ուստի հենց նրան բերեցին սրահ, նա գնաց այդ զգեստի մոտ և հագավ այն։ Տեսնելով նրան մոր զգեստով՝ շահը ցնցվեց և երբեք չդիպավ նրան։ Ինչպես նշում է Ադոլֆ Բերգերը, շահի ամենագեղեցիկ կինը Աղա Բաջին էր, հենց նա էլ նամակ ու նվերներ ստացավ Անգլիայի թագուհուց և պատասխան գրեց նրան։

Նրա իմաստության ու խելքի շնորհիվ շահը այնքան է հավանել կնոջը, որ նշանակել է հարեմի գլխավոր տիկին և մարգարտակուռ զգեստ նվիրել։ Աղա Բաջին մասնաբաժին էր ստանում Ղոմի և դրա շրջակայքի շահույթից և իր ընտանիքի հետ բնակվում էր Իմամզադե Քասիմի կողքին գտնվող պալատում:

Լինելով բանաստեղծ և հրապարակախոս՝ նա գրել է բանաստեղծություններ պարսկերեն և թուրքերեն՝ վարժ տիրապետելով այդ երկու լեզուներին: Աղա Բաջին մահացել է 1832 թվականին Ղոմում, որտեղ էլ թաղվել է։

Արվեստում

2008 թվականին նկարահանվել է «Տիրակալի ճակատագիրը» ֆիլմը, որը պատմում էր Իբրահիմ Խանի օրոք Ղարաբաղի Խանության պատմության ժամանակաշրջանի մասին։ Ֆիլմում խանի դստեր՝ Աղա Բաջիի դերը մարմնավորել է Գյունեշ Ալիեւան։

Գրականություն

• Davis, Dick (2019). The Mirror of My Heart: A Thousand Years of Persian Poetry by Women. Mage Publishers. ISBN 978-1949445053.

Աղբյուրներ

• Bournoutian, George (1994). A History of Qarabagh: An Annotated Translation of Mirza Jamal Javanshir Qarabaghi's Tarikh-e Qarabagh. Mazda Publishers. ISBN 978-1-56859-011-0.
• Bournoutian, George (2021). From the Kur to the Aras: A Military History of Russia's Move into the South Caucasus and the First Russo-Iranian War, 1801–1813. Brill. ISBN 978-90-04-44515-4.
• Sanjabi, Parisa (2019). «احمدخان مقدم ». The Great Islamic Encyclopaedia [Aghabaji Begum] (պարսկերեն). {{cite encyclopedia}}: line feed character in |article= at position 130 (օգնություն)
• Tapper, Richard (1997). Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan. Cambridge University Press. ISBN 978-0-52158-336-7.