Ահաբեկչական գործողություններ Նորվեգիայում (2011)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ահաբեկչական գործողություններ Նորվեգիայում (2011թ.)
Terrorangrepene i Norge 2011
Røyk frå Statsministerens Kontor cropped.jpg
Տեսարան դեպի կառավարական թաղամաս անմիջապես պայթյունից հետո
Տեսակ պայթոյւնների շարք
Երկիր Նորվեգիա
Գրոհի վայր Օսլո[1]
Ությոա, Նորվեգիա[1]
Տեղադրանք Օսլո և Utøya
Տարեթիվ Հուլիսի 22 2011
ժ.15:25:22 Օսլո, ժ 17.22 — 18.35 Ությոա[2]
-ին
Գրոհի միջոց Ականապատ ավտոմեքենաներ
Զենք Ruger Mini-14, Glock 17
Զոհվածներ 77[3][4]
Վիրավորներ 319[5][6][7]
Ահաբեկիչների քանակ 1
Ահաբեկիչներ Անդերս Բրեյվիկ[8][9]
Կոորդինատներ: 59°54′ հս․ լ. 10°44′ ավ. ե. / 59.900° հս․. լ. 10.733° ավ. ե. / 59.900; 10.733
2011 Norway attacks Վիքիպահեստում

Ահաբեկչական գործողություն Նորվեգիայում 2011 թվականի հուլիսի 22-ին, ահաբեկչական գործողությունների շարք, որը տեղի է ունեցել նույն օրը մայրաքաղաք Օսլոյում և Ությոա կղզում: Ոստիկանության գնահատականի համաձայն՝ ահաբեկչությունների միջև եղել է կապ:[1]

Ահաբեկչությունների առնչությամբ ձերբակալվել է Նորվեգիայի 32-ամյա քաղաքացի Անդերս Բրեյվիկը[10] ձերբակալվել է Ությոայում իրականացրած հրաձգության կապակցությամբ:[8][9][11] Բրեյվիկը ընդունել է, որ ահաբեկչությունները ինքն է կազմակերպել:[12]

Նախապատրաստություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձեռք բերված տվյալների համաձայն Բրեյվիկը իր գաղափարների մասին սկսել է խոսել 2009 թվականի ամռանցի համացանցային հարթակներում: Ահաբեկչական գործողություններին նա սկսեց պատրաստվել արդեն 2009 թվականի աշնանից:[13] Այդ ժամանակ նա այցելեց Հունգարիա իր ընկեր Պիտերին հյուր՝ հայտնաբերելով, որ հունգարուհիները բավականին գրավիչ են: Սակայն հրաժարվեց շփումներից, քանի որ կարծում էր, թե այդ կապը կարող է խանգարել իր «մեծ գործերին»:[14] 2010 թվականին նա նաև այցելել էհայտնի բրիտանացի բլոգեր, իսլամի հակառակորդՓոլ Ռեմին: Ենթադրաբար Բրեյվիկը ոգեշնչվել է Ռեմի՝ բլոգում արտահայտած գաղափարներից: Չնայած Բրեյվիկի հետ հանդիպմանը՝ Ռեմը հրաժարվել է Բրեյվիկին ավելացնել իր ֆեյսբուքյան ընկերների ցանկում, քանի որ իրեն դուր չի եկել Բրեյվիկի արտաքին տեսքը:[15] Համաձայն հետաքննության տվյալների՝ կա ենթադրություն, որ Բրեյվիկը սեր կապեր է ունեցել բրիտանական ծայրահեղականների հետ:Ինչպես հայտնում է Foreign Policy -ն, 2002 թվականին նա տաս այլ անձանց հետ միասին հիմնադրել է «Տաճարի իշխաններ» կազմակերպությունը, որի նպատակն էր «արևմտաեվրոպական երկրների գրավումը և պահպանողական քաղաքական ծրագրի ներդրումը»: Ինչպես նշում է The Guardian պարբերականը՝ հենց այդ ժամանակ էլ Բրեյվիկը հանդիպեց իր գաղափարական առաջնորդին, ում անունը Ռիչարդ էր:[16]

Զենքի ձեռքբերման փորձը Չեխիայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անդերս Բրեյվիկ

2010 թվականի օգոստոսին Բրեյվիկը 6 օր անցկացրեց Պրահայում, որտեղ փորձում էր գնել ինքնաձիգ զենք: Այնուամենայնիվ, իր ասելով, մի փոքր վախեցել է ճանապարհորդությունից, քանի որ կենտրոնական Եվրոպայում ապրում են ամենացինիկ և դաժան հանցագործները:[17] Իր այցելության երկրորդ օրը նա ձեռք բերեց օգտակար հանածոների հավաքման ուղեգիր, որպեսզի ոչ ոք իրեն չկասկածի ահաբեկչություն կազմակերպելու մեջ: Նա պատրաստվում էր գնել Կալաշնիկովի ինքնաձիգ և Glock 17 ատրճանակ, ինչպես նաև ձեռքի նռնակներ:[17] Նա նաև իր հետ վերցրել էր ոստիկանության վկայական ու համազգեստ, որը հագել էր ահաբեկչության օրը: Համազգեստը ձեռք էր բերել համացանցի միջոցով անօրինական կերպով:[18] Այնուամենայնիվ Բրեյվիկին չհաջողվեց իրականացնել իր ծրագրերը Չեխիայում և ստիպված եղավ վերադառնալ Նորվեգիա:

Բրեյվիկը զենքի ձեռքբերման փորձ կատարեց նաև Բեռլինում և Բելգրադում, սակայն չի կարողացել իրականացնել իր ծրագրերը: Ընդհանուր առմամբ նա ահաբեկչության նախապատրաստման նպատակով նա այցելել է 20 երկիր:[19]

Զենքի ձեռքբերման փորձը Նորվեգիայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զենքի ձեռքբերման հարցում արտասահմանում հաջողության չհասնելով՝ նա որոշում է գնել ինքնաձիգ և ատրճանակ Նորվեգիայում պատվիրելու պայմաններով:[20] Իրավական տեսանկյունից այդ քայլը որևէ խնդիր չի առաջացրել, քանի որ նա չի ունեցել դատվածություն, ունեցել է որսոդրական թույլտվություն, ինչպես նաև ունեցել է «Benelli Nova» որսորդական հրացան արդեն 7 տարի:[13] Թույլտվություն ստանալուց հետո Բրեյվիկը 2010 թվականի աշնանը 1300 եվրոյով գնում է Ruger Mini-14 հրացան: Ատրճանակի թույլտվություն ստանալը ավելի դժվար էր, քանի որ անհրաժեշտ էր, որ գնորդը ուսումնական նպատակներով այցելի հրաձգարան:[17] 2010 թվականի աշնանից մինչև 2011 թվականի սկիզբը Բրեյվիկը այցելել է Օսլոյում գտնվող հրաձգարան, ինչից հետո ստացել Glock 17 տեսակի ատրճանակի ձեռքբերման իրավունք:[21] Վարժանքների ժամանակ նա նաև պարապում էր Call of Duty: Modern Warfare 2 համակարգչային խաղի միջոցով:[22]

2011 թվականի մարտին Բրեյվիկը համացանցի միջոցով գնում է պայթուցիկ պատրաստելու համար անհրաժեշտ մեծ քանակությամբ նյութեր Լեհաստանի Վրոցլավ քաղաքից: 2009 թվականի մայիսի 18-ին նա գրանցել էր գյուղատնտեսական մթերքների արտադրությամբ զբաղվող «Breivik Geofarm» ընկերություն և մեծ քանակությամբ նյութեր գնելը պատճառաբանել էր այդ հանգամանքով:[23]

2011 թվականի ապրիլի 27-ին Բրեյվիկը հավաքեց իր առաջին պայթուցիկ սարքը: Մայիս-Հունիս ամիսների ընթացքում նա հավաքեց տարբեր հզորության 20 պայթուցիկ սարք: 2011 թվականի հունիսի 13-ին Օսլոյի արվարձաններից քիչ հեռու՝ ամայի վայրում, առաջին անգամ փորձարկեց իր պայթուցիկ սարքը: Նույն թվականի հուլիսի 15-ին վարձակալական հիմունքներով վերցրեց Volkswagen Crafter ավտոմեքենա: Հուլիսի 18-ին մեքենայի մեջ տեղադրեց իր հավաքած ամենահզոր պայթուցիկ սարքը:[24] Հուլիսի 21-ին 2000 եվրոյով պատվիրեց մարմնավաճառի, ում հետ անցկացրեց ամբողջ գիշերը: Հուլիսի 2-ի առավոտյան այցելեց Օսլոյի եկեղեցի:[17]

Ահաբեկչական գործողությունները Օսլոյում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2011 թվականի հուլիսի 22-ին տեղական ժամանակով ժամը 15:25:22-ին Օսլոյի կառավարական թաղամասում տեղի ունեցավ պայթյուն:[25][26][27] Ոստիկանության հաղորդագրության համաձայն՝ «Volkswagen Crafter» մակնիշի ավտոմեքենայում գտնվող հեռակառավարվող ռումբը ունեցել է 500 կգ քաշ[28] և պատրաստված է եղել ամոնյակային սելիտրայով ու դիզվառելիքով:[29]

Պայթյունի մասին առաջին ահազանգը ոստիկանությունը ստացավ մի քանի րոպե անց՝ ժամը 15:26-ին: Երկու րոպե անց դեպքի վայր ժամանեցին ոստիկանության և շտապօգնության առաջին մեքենաները:[30]

Օսլոյի պայթյունի վայրը: Գազարագույնով պատկերված են ռումբերը, կառավարական շենքերը՝ կարմիր: Կապույտ գույնով պատկերված է Նավթի արդյունաբերության նախարարությունը:

Պայթյունի հետևանքով տեղում մահացավ 7 մարդ, ևս մեկը մահացավ ստացած վնասվածքներից մահացավ հիվանդանոցում: 209 մարդ ստացան վնասվածքներ, որոնցից 15-ը՝ ծանր:[31][32] Վիրավորների թվում էին նաև կառավարության անդամներ:[33] Պայթյունից հետևանքով վնասվեցին հարակից շենքերը, այդ թվում՝ Նավթի արդյունաբերության նախարարության և «Verdens Gang» հրատարակչության շինությունները: Հարակից շենքերից մեկում հրդեհ բռնկվեց: Ոստիկանությունը շրջափակեց պայթյունի վայրը և խնդրեց քաղաքացիներին հնարավ որության դեպքում հեռանալ քաղաքի կենտրոնից:[34]

Ությոայի սպանդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին պայթյունից մի քանի ժամ անց՝ մոտավորապես տեղական ժամանակով ժամը 15:00-ին Անդերս Բրեյվիկը հասավ Ությոա կղզու լաստանավային փոխադրումների կայան:[35] Այդ ժամանակ Նորվեգիայի աշխատավորական կուսակցության կողմից կղզում անցկացվում էին ավանդական երիտասարդական միջոցառումներ,[36] որոնց մասնակցում էին 14-25 տարեկան 655 մարդ:[37][38] Ոստիկանության համազգեստ հագած Բրեյվիկը անցագրային կետում ներկայացրեց կեղծ վկայական և հայտնեց մայրաքաղաքում տեղի ունեցած ահաբեկչության հետ կապված անվտանգության հրահանգավորման անհրաժեշտության մասին: Ժամը 17:22-ին, իր շուրջը հավաքելով մի քանի տասնյակ սոցիալ-դեմոկրատ երիտասարդների, նա նշանառությամբ կրակ բացեց վերջիններիս վրա:[39], որի հետևանքով սպանվեց 67 մարդ,[40] այդ թվում՝ Վրաստանի 1 քաղաքացի և Նորվեգիայի թագուհու եղբայրը:[41] Կրակահերթերը շարունակվեցին մոտ 73 րոպե:[42] Առաջացած խառնաշփոթի և խուճապի հետևանքով շատերը նետվեցինբ ջուրը: Երկու երիտասարդ խեղդվեցին՝ փորձելով լողալու միջոցով հեռանալ կղզուց: Տարբեր տեսակի վնասվածքներ, այդ թվում՝ ոչ հրազենային, ստացավ 110 մարդ: Հայտնի է երկու դեպ, երբ Բրեյվիկը խնայել էիր զոհերի կյանքը: Այդպես 11-ամյա տղան, ում հորը Բրեյվիկը քիչ առաջ սանել էր, և 22-ամյա երիտասարդը, ով աղաչում էր նրան խնայել իր կյանքը, փրկվեցին:

Beredskapstroppen հակաահաբեկչական ստորաբաժանման՝ կղզի ժամանելուց 2 րոպե հետո՝ ժամը 18:35-ին Բրեյվիկը հանձնվեց:[2]: Ձերբակալությունից հետո Բրեյվիկի առաջին բառերը հետևյալն էին՝ «Ես ավարտեցի…»:[43] Հրաձգության ամբողջ ընթացքում Բրեյվիկը ականջակալերով երաժշտություն էր լսում:[44] Ոստիկանությունը նաև կասկածում էր, որ Բրեյվիկը տեսագրել է սպանդը:[45]

Հետաքննություն և դատավարություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2012 թվականի օգոստոսի 24-ին նորվեգական դատարանը ճանաչեց մեղսունակ և մեղավոր 77 մարդու սպանության համար և դատապարտեց 21 տարվա ազատազրկման[46] Ինքը՝ Բրեյվիկը հույս չունի, որ երբևէ դուրս կգա բանտից:[47]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Норвежская полиция: взрыв Осло и стрельба на Утейе – части одной акции. (ռուս.)
  2. 2,0 2,1 Lenta.ru: В мире: Полиция объяснила промедление с задержанием норвежского террориста.(ռուս.)
  3. BBC News — Norway: Anders Behring Breivik claims 'two more cells'. (անգլ.)
  4. Опубликованы первые фамилии погибших в двух терактах в Норвегии.(ռուս.)
  5. Norway massacre: Breivik 'planned to kill politicians'. (ռուս.)
  6. Oslo government district bombing and Utøya island shooting July 22, 2011: The immediate prehospital emergency medical service response.(անգլ.)
  7. Læring for bedre beredskap; Helseinnsatsen etter terrorhendelsene 22. juli 2011 - Helsedirektoratet.no.(նորվ.)
  8. 8,0 8,1 В убийстве 91 человека в Норвегии обвиняют ультраправого экстремиста.
  9. 9,0 9,1 Британский телеканал назвал имя подозреваемого в нападении на лагерь. (ռուս.)
  10. Москвичи несут цветы к посольству Норвегии на Поварской улице.
  11. Выжившие рассказывают об убийствах на острове. (ռուս.)
  12. Брейвик сознался в совершении терактов в Норвегии. (ռուս.)
  13. 13,0 13,1 Praha je moc bezpečná, pušku tu neseženu, litoval norský zabiják.
  14. Norway’s Breivik Likes Hungary, Journal Shows — Emerging Europe Real Time — WSJ.
  15. Lenta.ru: Террор: Британский блогер-исламофоб рассказал о знакомстве с Брейвиком.
  16. Lenta.ru: В мире: Британских радикалов допросят по делу Брейвика.
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 Zbraně pro své smrtící tažení chtěl Breivik nakoupit v «nebezpečné Praze» — Novinky.cz.
  18. Slik skaffet han politiuniformen — Norge — NRK Nyheter.
  19. Lenta.ru: В мире: При подготовке к терактам Брейвик посетил 20 стран.
  20. Oslo killer sought weapons from Prague’s underworld | Czech Position.
  21. Suspect focused on buying specific weapons — FT.com
  22. Oslo Terrorist Used Modern Warfare 2 as «Training-Simulation», World of Warcraft as Cover/.
  23. Breivik Geofarm — 994089269 — Firmapresentasjon.
  24. [1] http://www.novinky.cz/zahranicni/evropa/239906-zbrane-pro-sve-smrtici-tazeni-chtel-breivik-nakoupit-v-nebezpecne-praze.html]
  25. Полиция Осло признала взрыв в правительственном квартале терактом.
  26. Норвежский убийца может получить всего 21 год тюрьмы.
  27. jordskjelv.no — Siste jordskjelvsmeldinger.
  28. Lenta.ru: Террор: Взорванная Брейвиком бомба весила около 500 килограммов.
  29. «Норвежский стрелок»: новые штрихи к портрету.
  30. Breivik forberedte terror i ni år — NRK.
  31. Константин Бенюмов. За гранью понимания.
  32. Lenta.ru: В мире: Норвежская полиция пересчитала жертв Брейвика.
  33. В Осло погибли члены правительства.
  34. en:2011 Norway attacks#cite note-28.
  35. Police: At least 87 dead in mass shooting, bombing in Norway.
  36. От стрельбы в лагере Норвегии пострадали 80 человек.
  37. Число жертв терактов в Норвегии достигло 91 человека.
  38. Survivors of Norway shootings return to island of Utøya | World news | The Observer.
  39. Was there a SECOND gunman? Survivors tell police of attacks in two different areas on Norwegian island.
  40. Норвежская полиция пересчитала жертв Брейвика.
  41. Lenta.ru: Грузия: В Норвегии подтвердили гибель грузинки на острове Утойя.
  42. Террорист Брейвик допрошен: он считает свои действия зверскими, но необходимыми.
  43. Lenta.ru: Террор: Стали известны первые слова Брейвика после задержания.
  44. Расстреливая детей, Брейвик слушал музыку.
  45. Lenta.ru: В мире: Полиция заподозрила Брейвика в видеосъёмке бойни.
  46. АНДЕРС БРЕЙВИК ПРИГОВОРЕН К 21 ГОДУ ТЮРЬМЫ.
  47. Норвежский террорист решил провести остаток жизни в тюрьме.


Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]