Ակտուարական գիտություն
| Ով է կիրառում | Ապահովագրության վիճակագիր | |
|---|---|---|

Ակտուարական գիտություն (անգլ.՝ Actuarial science), ապահովագրության, թոշակային ապահովության, ֆինանսների, ներդրումների, հոգեբանության, բժշկության և այլ ոլորտներում մաթեմատիկական և վիճակագրական մեթոդների կիրառմամբ կանխատեսումներ կատարելուն առնչվող ոլորտ։
Շատ երկրներում ակտուարները պետք է հաստատեն իրենց մասնագիտական հմտությունները՝ հանձնելով խիստ մասնագիտական քննությունների շարք, որոնք հիմնականում կենտրոնացած են հավանականության և կանխատեսողական վերլուծության վրա։ Ըստ U.S. News & World Report-ի՝ նրանց աշխատանքը հաճախ կապված է մաթեմատիկայի կիրառման հետ՝ ռիսկեր հայտնաբերելու և դրանք նվազեցնելու համար։ Նրանք հազվադեպ են կարիք ունենում բակալավրի աստիճանից բարձր որակավորման։
Ակտուարական գիտությունը ներառում է մի շարք փոխկապակցված առարկաներ, այդ թվում՝ մաթեմատիկա, հավանականությունների տեսություն, վիճակագրություն, ֆինանսներ, տնտեսագիտություն, ֆինանսական հաշվապահություն և համակարգչային գիտություն։ Պատմականորեն ակտուարական գիտությունը օգտագործել է դետերմինիստական մոդելներ՝ աղյուսակների և պրեմիաների կառուցման համար։ 1980-ականներից սկսած, համակարգիչների տարածման և ստոխաստիկ ակտուարական մոդելների ու ժամանակակից ֆինանսական տեսության միաձուլման արդյունքում գիտությունը ենթարկվել է հեղափոխական փոփոխությունների[1]։
Շատ համալսարաններ առաջարկում են բակալավրի և մագիստրոսի ծրագրեր ակտուարական գիտության ոլորտում։ 2010 թվականին CareerCast աշխատանքի որոնման կայքի հրապարակած մի ուսումնասիրություն դասակարգել է ակտուարի մասնագիտությունը որպես ԱՄՆ-ում թիվ մեկ մասնագիտություն։ Ուսումնասիրությունն աշխատանքների վարկանիշավորման համար օգտագործել է հինգ հիմնական չափանիշ՝ աշխատանքային միջավայր, եկամուտ, զբաղվածության հեռանկար, ֆիզիկական պահանջներ և սթրես[2]։ 2024 թվականին U.S. News & World Report-ը ակտուարի մասնագիտությունը դասակարգել է որպես բիզնես ոլորտում երրորդ լավագույն աշխատանք և ԳՏՃՄ ոլորտում ութերորդ լավագույն աշխատանք[3]։
Ենթաոլորտներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Կյանքի ապահովագրություն, կենսաթոշակներ և առողջապահություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ակտուարական գիտությունը ձևավորվել է որպես մաթեմատիկական առանձին գիտություն 17-րդ դարի վերջում՝ պայմանավորված երկարաժամկետ ապահովագրության պահանջարկի աճով, ինչպիսիք են՝ թաղման ապահովագրությունը, կյանքի ապահովագրությունը և կենսաթոշակները։ Այս երկարաժամկետ ապահովագրական պարտավորությունները պահանջում էին գումարների պահում՝ ապագայում վճարվելիք նպաստների, օրինակ՝ կենսաթոշակների և մահվան նպաստների համար։ Դա պահանջում էր ապագա պայմանական իրադարձությունների կանխատեսում, օրինակ՝ մահացության ցուցանիշների գնահատում ըստ տարիքների, ինչպես նաև մաթեմատիկական մեթոդների մշակում՝ պահվող և ներդրվող միջոցների ապագա արժեքի զեղչման համար։ Այս ամենը հանգեցրել է ակտուարական կարևոր հասկացության ստեղծմանը՝ ապագա գումարի ներկայիս արժեքի գաղափարին։ Այնուամենայնիվ, կենսաթոշակային ֆոնդերի զեղչման ակտուարական մեթոդների որոշ կողմեր ժամանակակից ֆինանսական տնտեսագիտությունը քննադատության են ենթարկել։
- Ավանդական կյանքի ապահովագրության ոլորտում ակտուարական գիտությունը կենտրոնանում է մահացության վերլուծության, կյանքի աղյուսակների մշակման և բարդ տոկոսադրույքների կիրառման վրա՝ կյանքի ապահովագրության, կենսաթոշակային և կապիտալացման պայմանագրեր ստեղծելու նպատակով։ Ժամանակակից կյանքի ապահովագրության ծրագրերը ընդլայնվել են՝ ընդգրկելով վարկի և հիփոթեքի ապահովագրություն, փոքր բիզնեսների համար հիմնական անձի ապահովագրություն, երկարաժամկետ խնամքի ապահովագրություն և առողջապահական խնայողական հաշիվներ[4]։
- Առողջապահական ապահովագրության ոլորտում, ներառյալ գործատուների կողմից ուղղակի տրամադրվող և սոցիալական ապահովագրությունը, ակտուարական գիտությունը կենտրոնանում է հաշմանդամության, հիվանդացության, մահացության, պտղաբերության և այլ պայմանականությունների վերլուծության վրա։ Զգալի նշանակություն ունեն նաև սպառողների ընտրության վարքագիծը, բժշկական ծառայությունների և պրոցեդուրաների տարածքային օգտագործման բաժանումը, ինչպես նաև դեղամիջոցների ու թերապիաների կիրառումը։ Այս գործոնները հիմք հանդիսացան Հարվարդում մշակված՝ ռեսուրսահեն համեմատական արժեքի սանդղակի (անգլ.՝ Resource-Based Relative Value Scale) ստեղծման համար՝ միջառարկայական հետազոտության շրջանակներում։ Ակտուարական գիտությունն օգնում է նաև արտոնությունների կառուցվածքների ձևավորման, փոխհատուցման ստանդարտների և կառավարության առաջարկվող կանոնակարգերի ազդեցության վերլուծության հարցերում՝ առողջապահության արժեքների վրա[5][6]։
- Կենսաթոշակային ոլորտում ակտուարական մեթոդներն օգտագործվում են տարբեր ռազմավարությունների արժեքի գնահատման համար՝ կապված կենսաթոշակային ծրագրերի նախագծման, ֆինանսավորման, հաշվապահության, կառավարման և պահպանման կամ վերանախագծման հետ։ Ռազմավարությունների վրա ազդում են ինչպես կարճաժամկետ, այնպես էլ երկարաժամկետ պարտատոմսերի տոկոսադրույքները, կենսաթոշակային պլանների ֆինանսավորման վիճակը, համատեղ բանակցությունները, գործատուի ներկայիս ու նոր մրցակիցները, աշխատուժի ժողովրդագրական կառուցվածքի փոփոխությունները, ներքին եկամուտների օրենսգրքի փոփոխությունները, հարկային ծառայության վերաբերմունքը ավելցուկների հաշվարկի նկատմամբ, ինչպես նաև ֆինանսական ու տնտեսական միտումները։ Ձեռքբերումների և միաձուլումների ժամանակ հաճախ անհրաժեշտ է մի քանի կենսաթոշակային պլանների համատեղում կամ արդարացի կառավարում։ Երբ արտոնություններն փոփոխվում են, հին ու նոր պլանները պետք է համատեղվեն՝ բավարարելով նոր սոցիալական պահանջներն ու կառավարական հավասարության թեստերը՝ ապահովելով հստակ ընտրություններ և անցման ուղիներ աշխատողների ու թոշակառուների համար։ Արտոնությունների պարտավորությունները պետք է պատշաճ կերպով գնահատվեն՝ ներառելով թե անցյալում վաստակած և թե ապագայում սպասվող ծառայությունների համար տրվող արտոնությունները։ Վերջապես, պետք է մշակվեն ֆինանսավորման սխեմաներ, որոնք կլինեն կիրառելի և կհամապատասխանեն համապատասխան երկրի ստանդարտների խորհուրդներին կամ կարգավորող մարմիններին, օրինակ՝ ԱՄՆ-ում՝ Ֆինանսական Հաշվապահական Ստանդարտների Խորհրդին (անգլ.՝ Financial Accounting Standards Board)։
- Սոցիալական ապահովության ծրագրերում Սոցիալական Ապահովության Վարչության Գլխավոր Ակտուարի գրասենյակը նախատեսում և ղեկավարում է ակտուարական գնահատումների և վերլուծությունների ծրագիր՝ կապված վարչության կողմից կառավարվող կենսաթոշակային, մնացորդային և հաշմանդամության ապահովագրական ծրագրերի, ինչպես նաև դրանց փոփոխությունների առաջարկությունների հետ։ Այն գնահատում է Ծերության և Մնացորդների Դաշնային Ապահովագրության Հիմնադրամի և Հաշմանդամության Դաշնային Ապահովագրության Հիմնադրամի գործունեությունը, ուսումնասիրում ծրագրերի ֆինանսավորումը, իրականացնում ակտուարական և ժողովրդագրական հետազոտություններ՝ սոցիալական ապահովության և առնչվող հարցերի շուրջ՝ ներառյալ մահացությունը, հիվանդացությունը, ծառայությունների օգտագործումը, կենսաթոշակառությունը, հաշմանդամությունը, ամուսնական կարգավիճակը, գործազրկությունը, աղքատությունը, ծերությունը, երեխաներով ընտանիքները և այլն, ինչպես նաև կանխատեսում է ապագա աշխատանքային բեռնվածությունը։ Բացի այդ, գրասենյակին վերապահված է լրացուցիչ սոցիալական ապահովության ծրագրի (անգլ.՝ Supplemental Security Income) ծախսերի վերլուծություն կատարելու առաքելությունը, որը ֆինանսավորվում է ընդհանուր բյուջեից և ուղղված է ցածր եկամուտ ունեցող տարեց, կույր և հաշմանդամ անձանց։ Գրասենյակը տրամադրում է մասնագիտական խորհրդատվություն և տեխնիկական աջակցություն Սոցիալական ապահովության հանձնակատարին, վստահված անձանց խորհրդին և Կոնգրեսի հանձնաժողովներում՝ որպես փորձագետ հանդես է գալիս Սոցիալական ապահովության ակտուարական հարցերով[7]։
Դիմումներ այլ ապահովագրության ձևերի համար
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ակտուարական գիտությունը կիրառվում է նաև գույքի, պատահական վնասների, պատասխանատվության և ընդհանուր ապահովագրության ոլորտներում։ Այս տեսակի ապահովագրության դեպքում ծածկույթը սովորաբար տրամադրվում է որոշակի ժամկետով՝ հնարավորությամբ նորացվելու (օրինակ՝ տարեկան հիմքով): Ժամկետի ավարտին կողմերից ցանկացածը կարող է դադարեցնել ապահովագրությունը։
Գույքի և պատահական վնասների ապահովագրական ընկերությունները հակված են մասնագիտանալ, քանի որ ռիսկերը բազմազան և բարդ են։ Մեկ ձևը ապահովագրական ծառայությունները բաժանելն է անհատական և առևտրային գծերի։ Անհատական ապահովագրական գծերը նախատեսված են անհատների համար և ներառում են հրդեհի, ավտոմեքենայի, բնակարանի, գողության և համալիր ծածկույթներ։ Առևտրային գծերը նախատեսված են բիզնեսների ապահովագրական կարիքների համար և ներառում են գույքային, բիզնեսի շարունակականության, արտադրանքի պատասխանատվության, ավտոպարկի/առևտրային տրանսպորտային միջոցների, աշխատողների վնասահատուցման, հավատարմության և երաշխիքի, ինչպես նաև տնօրինության և պաշտոնատար անձանց ապահովագրություն։ Ապահովագրության ոլորտը ծածկույթ է տրամադրում նաև այլ ռիսկերի համար, ինչպիսիք են՝ աղետները, եղանակային ռիսկեր, երկրաշարժեր, արտոնագրային խախտումներ և կորպորատիվ լրտեսության այլ ձևեր, ահաբեկչություն, ինչպես նաև եզակի ռիսկեր (օրինակ՝ արբանյակի արձակում)։ Ակտուարական գիտությունը տրամադրում է տվյալների հավաքագրման, չափման, գնահատման, կանխատեսման և գնահատման գործիքներ՝ ֆինանսական և ապահովագրական տվյալներ տրամադրելու նպատակով, որոնք կօգնեն ղեկավարությանը գնահատել շուկայի հնարավորությունները և ռիսկերի բնույթը։ Ակտուարական գիտությունը հաճախ օգնում է գնահատել աղետալի իրադարձություններից բխող ընդհանուր ռիսկը՝ կապակցելով այն ապահովագրական ընկերության կարողությունների կամ ավելցուկի հետ։
Վերապահովագրության ոլորտում ակտուարական գիտությունը կարող է կիրառվել վերապահովագրության և ռետրոսեսիայի (հակավիրապահովագրության) պայմանագրերի նախագծման և գնագոյացման, ինչպես նաև հայտնի և ապագա պահանջների ու աղետների համար պահուստային միջոցների ձևավորման գործում[8]:
Ակտուարներ քրեական արդարադատության ոլորտում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ակտուարական գիտության ոչ միայն ավանդական՝ ապահովագրության, կենսաթոշակների և նմանատիպ ոլորտներում, այլև՝ դրանց սահմաններից դուրս օգտագործման աճող միտող կա։
Առանձնահատուկ օրինակ է ԱՄՆ որոշ նահանգներում ակտուարական մոդելների օգտագործումը՝ քրեական պատժաչափերի որոշման համար։ Այս մոդելները փորձում են կանխատեսել նոր հանցագործություն կատարելու հավանականությունը՝ հիմնվելով այնպիսի գնահատման գործոնների վրա, ինչպիսիք են հանցանքի տեսակը, հանցագործի տարիքը, կրթական նախապատմությունն ու էթնիկ պատկանելությունը։
Սակայն այդ մոդելները քննադատության են արժանանում՝ իրավապահների կողմից որոշ էթնիկ խմբերի նկատմամբ խտրական վերաբերմունքը արդարացնելու հնարավորության համար[9][10]։
Մեկ այլ օրինակ է ակտուարական մոդելների կիրառումը՝ սեռական հանցագործությունների կրկնության ռիսկի գնահատման նպատակով։ 1990-ականների վերջից ի վեր օգտագործվում են ակտուարական մոդելներ և համապատասխան աղյուսակներ, ինչպիսիք են MnSOST-R, Static-99, և SORAG՝ որոշելու համար, արդյոք սեռական հանցագործը կրկին հանցանք կգործի, և հետևաբար՝ պետք է նրան պահել փակ հաստատությունում, թե՞ ազատ արձակել[11]։
Պատմություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Պատմականորեն ակտուարական տեսության հիմքը մեծ մասամբ նախորդել է ժամանակակից ֆինանսական տեսությանը։ Քսաներորդ դարի սկզբին ակտուարները մշակում էին բազմաթիվ այնպիսի տեխնիկաներ, որոնք այժմ օգտագործվում են ժամանակակից ֆինանսական տեսության մեջ, սակայն տարբեր պատմական պատճառներով այդ զարգացումները չեն ստացել լայն ճանաչում[12]։
Արդյունքում ակտուարական գիտությունը զարգացել է այլ ուղիով՝ դառնալով ավելի կախված ենթադրություններից, ի տարբերություն ժամանակակից ֆինանսների մեջ կիրառվող առանց առևտրային շահառության ռիսկ-չեզոք գնահատման հասկացությունների։ Տարբերությունը պայմանավորված չէ պատմական տվյալների և պարտավորությունների դրամական հոսքերի վիճակագրական կանխատեսումների օգտագործմամբ, այլ՝ այն ձևով, որով ավանդական ակտուարական մեթոդները կիրառում են շուկայի տվյալները այդ կանխատեսումների հետ։ Օրինակ՝ ավանդական ակտուարական մեթոդներից մեկը ենթադրում է, որ ներդրումների ակտիվների համադրությունը փոխելով՝ կարելի է փոխել պարտավորությունների և ակտիվների արժեքը (փոխելով զեղչման տոկոսադրույքի ենթադրությունը)։ Այս հասկացությունը հակասում է ֆինանսական տնտեսագիտությանը։
Ժամանակակից ֆինանսական տնտեսագիտության ներուժը՝ լրացնելու գործող ակտուարական գիտությունը, ճանաչվել է ակտուարների կողմից քսաներորդ դարի կեսերին[13]։ 1980-ականների վերջից և 1990-ականների սկզբից ակտուարները սկսել են ջանքեր գործադրել՝ ֆինանսական տեսությունն ու ստոխաստիկ մեթոդները համադրելու իրենց հաստատված մոդելների հետ[14]։ Ֆինանսական տնտեսագիտությունից վերցված գաղափարները սկսել են ավելի մեծ ազդեցություն ունենալ ակտուարական մտածողության վրա, և ակտուարական գիտությունը սկսել է ներառել ֆինանսների ավելի բարդ մաթեմատիկական մոդելավորում։ Այսօր մասնագիտությունը՝ թե՛ պրակտիկայում, թե՛ բազմաթիվ ակտուարական կազմակերպությունների կրթական ծրագրերում, գիտակցում է աղյուսակների, վնասի մոդելների, ստոխաստիկ մեթոդների և ֆինանսական տեսության համատեղ մոտեցման անհրաժեշտությունը։ Սակայն ենթադրությունից կախված հասկացությունները դեռ լայնորեն կիրառվում են (օրինակ՝ զեղչման տոկոսադրույքի սահմանումը, ինչպես նշվել է վերևում), հատկապես Հյուսիսային Ամերիկայում[15][16]։
Ապրանքների ձևավորումը ևս մեկ հարթություն է ավելացնում քննարկմանը։ Ֆինանսական տնտեսագետները պնդում են, որ կենսաթոշակային արտոնությունները պարտատոմսերի նման են և չպետք է ֆինանսավորվեն բաժնետոմսային ներդրումներով՝ առանց հաշվի առնելու սպասվող եկամուտներին չհասնելու ռիսկերը։ Սակայն որոշ կենսաթոշակային ապրանքատեսակներ այդ ռիսկերը հաշվի են առնում։ Որոշ դեպքերում այդ ռիսկը կրում է կենսաթոշակի շահառուն, իսկ որոշ դեպքերում՝ գործատուն։ Ներկայումս քննարկումը կենտրոնանում է չորս սկզբունքների շուրջ.
- Ֆինանսական մոդելները պետք է զերծ լինեն առևտրային շահառությունից։
- Նույն դրամական հոսքերով ակտիվներն ու պարտավորությունները պետք է ունենան նույն գինը։ Սա հակասում է Ֆինանսական հաշվառման չափանիշների խորհրդի դիրքորոշմանը։
- Ակտիվի արժեքը անկախ է նրա ֆինանսավորման եղանակից։
- Ինչպե՞ս պետք է ներդրվեն կենսաթոշակային ակտիվները։
Ի վերջո, ֆինանսական տնտեսագիտությունը պնդում է, որ կենսաթոշակային ակտիվները չպետք է ներդրվեն բաժնետոմսերում՝ տեսական և գործնական բազմաթիվ պատճառներով[17]։
Նախնական ֆորմալացում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Տարրական փոխօգնության համաձայնագրերը և կենսաթոշակները ծագել են հնագույն ժամանակներում[18]: Հռոմեական կայսրության վաղ շրջանում միավորումներ էին ստեղծվում թաղման, դիակիզման և հուշարձանների ծախսերը հոգալու համար՝ նախորդելով թաղման ապահովագրությանը և ընկերական կազմակերպություններին: Շաբաթական հիմունքներով փոքր գումար էր վճարվում համայնքային ֆոնդ, և անդամի մահվան դեպքում ֆոնդը ծածկում էր ծեսերի և թաղման ծախսերը: Այս ընկերությունները երբեմն վաճառում էին կոլոմբարիում կամ թաղման դամբարանների կառուցման բաժնեմասեր, որոնք պատկանում էին ֆոնդին՝ նախորդելով փոխադարձ ապահովագրական ընկերություններին[19]: Փոխադարձ երաշխիքների և ապահովագրական պայմանագրերի այլ վաղ օրինակներ կարելի է գտնել Անգլիայի սաքսոնական կլանների և նրանց գերմանական նախնիների միջև եղբայրության տարբեր ձևերում, ինչպես նաև կելտական հասարակությունում[20]: Այնուամենայնիվ, երաշխիքների և օգնության այս վաղ ձևերից շատերը հաճախ ձախողվում էին հասկացողության և գիտելիքների պակասի պատճառով[21]:
Սկզբնական մշակում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]17-րդ դարը Գերմանիայում, Ֆրանսիայում և Անգլիայում մաթեմատիկայի զարգացման շրջան էր։ Միևնույն ժամանակ, արագորեն աճում էր անձնական ռիսկի գնահատումը ավելի գիտական հիմքի վրա դնելու ցանկությունն ու անհրաժեշտությունը։ Միմյանցից անկախ ուսումնասիրվել է բարդ տոկոսագումարը, և հավանականության տեսությունը դարձավ լավ հասկացված մաթեմատիկական առարկա։ Մեկ այլ կարևոր առաջընթաց է եղել 1662 թվականին լոնդոնցի կտորեղենի վաճառական, ժողովրդագրության հայր Ջոն Գրաունտի կողմից, որը ցույց է տվել, որ նույն տարիքի մարդկանց խմբում կամ կոհորտայում կան երկարակեցության և մահվան կանխատեսելի օրինաչափություններ՝ չնայած որևէ անհատի մահվան ամսաթվի անորոշությանը։ Այս ուսումնասիրությունը դարձավ կյանքի սկզբնական աղյուսակի հիմքը։ Այժմ կարելի էր ստեղծել ապահովագրական սխեմա՝ մարդկանց խմբի համար կյանքի ապահովագրություն կամ կենսաթոշակներ ապահովելու և որոշակի ճշգրտությամբ հաշվարկելու, թե խմբի յուրաքանչյուր անդամ որքան պետք է ներդրում կատարի ընդհանուր ֆոնդում, որը ենթադրաբար վաստակում է ֆիքսված տոկոսադրույք։ Առաջին մարդը, որը հրապարակայնորեն ցույց է տվել, թե ինչպես կարելի է դա անել, Էդմոնդ Հալլեյն էր։ Հալլեյը կառուցել է իր սեփական կյանքի աղյուսակը և ցույց է տվել, թե ինչպես կարելի է այն օգտագործել տվյալ տարիքի մարդու կողմից ցմահ կենսաթոշակ գնելու համար վճարվող ապահովագրավճարի չափը հաշվարկելու համար[22]։
Վաղ շրջանի ակտուարներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ջեյմս Դոդսոնի երկարաժամկետ ապահովագրական պայմանագրերի վերաբերյալ առաջին աշխատանքը, որոնց համաձայն ամեն տարի գանձվում է նույն վճարը, հանգեցրել է 1762 թվականին Լոնդոնում «Կյանքի և գոյատևման արդարացի ապահովագրության ընկերության» (այժմ հայտնի է որպես Equitable Life) ստեղծմանը[23]: Ուիլյամ Մորգանը հաճախ համարվում է ժամանակակից ակտուարական գիտության հայրը՝ 1780-ական և 90-ական թվականներին այս ոլորտում իր աշխատանքի համար: Հաջորդ 200 տարիների ընթացքում ստեղծվեցին բազմաթիվ այլ կյանքի ապահովագրական ընկերություններ և կենսաթոշակային ֆոնդեր: Equitable Life-ն առաջինն էր, որ 1762 թվականին օգտագործել է «ակտուար» բառը իր գլխավոր գործադիր տնօրենի համար[24]: Նախկինում «ակտուար» նշանակում էր պաշտոնյա, որը գրանցում էր եկեղեցական դատարանների որոշումները[21]:
Տեխնոլոգիական առաջընթաց
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]18-րդ և 19-րդ դարերում հաշվարկները կատարվում էին առանց համակարգիչների: Կյանքի ապահովագրության վճարների և պահուստավորման պահանջների հաշվարկները բավականին բարդ էին, և ակտուարները մշակել են տեխնիկա՝ հաշվարկները հնարավորինս հեշտացնելու համար, օրինակ՝ «փոխադրման ֆունկցիաներ» (ըստ էության՝ գոյատևման և մահվան հավանականությունների զեղչված արժեքների ժամանակի ընթացքում գումարումների նախապես հաշվարկված սյուներ)[25]: Ակտուարական կազմակերպությունները հիմնադրվել են՝ ակտուարներին և ակտուարական գիտությունը աջակցելու և զարգացնելու, ինչպես նաև հանրային շահերը պաշտպանելու համար՝ խթանելով կարողությունները և էթիկական չափանիշները[26]: Այնուամենայնիվ, հաշվարկները մնացել են բարդ, և ակտուարական կարճ ճանապարհները տարածված են: Ոչ կյանքի ակտուարները 20-րդ դարում հետևել են իրենց կյանքի ապահովագրության գործընկերների հետքերով: Նյու Յորքում գտնվող Աշխատողների փոխհատուցման ապահովագրության դրույքաչափերի ազգային խորհրդի 1920 թվականի վերանայումը պահանջել է ավելի քան երկու ամսվա շուրջօրյա աշխատանք ակտուարների ցերեկային և գիշերային թիմերի կողմից[27]: 1930-ական և 1940-ական թվականներին մշակվել են ստոխաստիկ գործընթացների մաթեմատիկական հիմքերը[28]: Ակտուարները այժմ կարող էին սկսել գնահատել վնասները՝ օգտագործելով պատահական իրադարձությունների մոդելներ, այլ ոչ թե անցյալում օգտագործված դետերմինիստական մեթոդները: Համակարգչի ներդրումն ու զարգացումը հետագայում հեղափոխություն են մտցրել ակտուարական մասնագիտությունում: Մատիտից ու թղթից մինչև դակիչ քարտեր և ժամանակակից բարձր արագությամբ սարքեր, ակտուարի մոդելավորման և կանխատեսման կարողությունները արագորեն բարելավվել են, չնայած դեռևս մեծապես կախված են մոդելներում մուտքագրված ենթադրություններից, և ակտուարները պետք է հարմարվեին այս նոր աշխարհին[29]:
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Frees, 1990
- ↑ Needleman, 2010
- ↑ U.S. News & World Report, 2024
- ↑ Hsiao, 2001
- ↑ Hsiao, 2004
- ↑ CHBRP, 2004
- ↑ «Organization, Office of Chief Actuary». www.ssa.gov (անգլերեն). Վերցված է 2025 թ․ հուլիսի 13-ին.
- ↑ https://ijcrt.org/papers/IJCRTAL02010.pdf
- ↑ Silver, Chow-Martin
- ↑ Harcourt, 2003
- ↑ Nieto, Jung, էջեր 28–33
- ↑ Whelan, 2002
- ↑ Bühlmann, 1997, էջեր 169–171
- ↑ D'Arcy, 1989
- ↑ Economist, 2006
- ↑ Feldblum, 2001, էջեր 8–9
- ↑ Moriarty, 2006
- ↑ Thucydides
- ↑ Johnston, 1932, §475–§476
- ↑ Loan, 1992
- 1 2 Faculty and Institute of Actuaries, 2004
- ↑ Halley, 1693
- ↑ Lewin, 2007, էջ 38
- ↑ Ogborn, 1956, էջ 235
- ↑ Slud, 2006
- ↑ Hickman, 2004, էջ 4
- ↑ Michelbacher, 1920, էջեր 224, 230
- ↑ Bühlmann, 1997, էջ 168
- ↑ MacGinnitie, 1980, էջեր 50–51
Մեջբերված աշխատանքներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Bühlmann, Hans (1997 թ․ նոյեմբեր). «The Actuary: the Role and Limitations of the Profession Since the Mid-19th Century» (PDF). ASTIN Bulletin. 27 (2): 165–171. doi:10.2143/ast.27.2.542046. ISSN 0515-0361. Վերցված է 2006 թ․ հունիսի 28-ին.
- «Analysis of Senate Bill 174: Hearing Aids for Children» (PDF). Revised November 19, 2004. California Health Benefits Review Program. 2004 թ․ փետրվարի 9. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2006 թ․ փետրվարի 4-ին. Վերցված է 2006 թ․ հունիսի 28-ին.
- D'Arcy, Stephen P. (1989 թ․ մայիս). «On Becoming An Actuary of the Third Kind» (PDF). Proceedings of the Casualty Actuarial Society. LXXVI (145): 45–76. Վերցված է 2006 թ․ հունիսի 28-ին.
- «When the Spinning Stops: Can Actuaries Help to Sort out the Mess in Corporate Pensions?». The Economist. 2006 թ․ հունվարի 26. Վերցված է 2006 թ․ ապրիլի 10-ին.
- Feldblum, Sholom (2001) [1990]. «Introduction». In Robert F. Lowe (ed.). Foundations of Casualty Actuarial Science (4th ed.). Arlington County, Virginia: Casualty Actuarial Society. ISBN 0-9624762-2-6. LCCN 2001088378.
- «History of the actuarial profession». Faculty and Institute of Actuaries. 2004 թ․ հունվարի 13. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ ապրիլի 4-ին. Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 26-ին.
- Frees, Edward W. (1990 թ․ հունվար). «Stochastic Life Contingencies with Solvency Considerations» (PDF). Transactions of the Society of Actuaries. XLII: 91–148. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2006 թ․ հունվարի 3-ին. Վերցված է 2006 թ․ հունիսի 28-ին.
- Halley, Edmond (1693). «An Estimate of the Degrees of the Mortality of Mankind, Drawn from Curious Tables of the Births and Funerals at the City of Breslaw; with an Attempt to Ascertain the Price of Annuities Upon Lives» (PDF). Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 17 (192–206): 596–610. doi:10.1098/rstl.1693.0007. ISSN 0260-7085. S2CID 186214203. Վերցված է 2006 թ․ հունիսի 21-ին.
- Harcourt, Bernard E. (2003). «The Shaping of Chance: Actuarial Models and Criminal Profiling at the Turn of the Twenty-First Century» (PDF). University of Chicago Law Review. The University of Chicago Law Review, Vol. 70, No. 1. 70 (105): 105–128. doi:10.2307/1600548. ISSN 0041-9494. JSTOR 1600548. Վերցված է 2018 թ․ հոկտեմբերի 2-ին.
- Hickman, James (2004). «History of Actuarial Profession» (PDF). Encyclopedia of Actuarial Science. John Wiley & Sons, Ltd. էջ 4. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2006 թ․ հուլիսի 24-ին. Վերցված է 2006 թ․ հունիսի 28-ին.
- Hsiao, William C. (2001 թ․ օգոստոս). «Commentary: Behind the Ideology and Theory: What Is the Empirical Evidence for Medical Savings Accounts?» (PDF). Journal of Health Politics, Policy and Law. 26 (4): 733–737. doi:10.1215/03616878-26-4-733. PMID 11523960. S2CID 37841066. Վերցված է 2006 թ․ հուլիսի 1-ին.
- Hsiao, William C (2004). «Harvard School of Public Health». Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2007 թ․ մարտի 27-ին. Վերցված է 2010 թ․ սեպտեմբերի 27-ին.
- Johnston, Harold Whetstone (1932) [1903]. «Burial Places and Funeral Ceremonies». The Private Life of the Romans. Revised by Mary Johnston. Chicago, Atlanta: Scott, Foresman and Company. էջեր §475–§476. LCCN 32007692. Արխիվացված օրիգինալից 2003 թ․ ապրիլի 14. Վերցված է 2006 թ․ հունիսի 26-ին. «Early in the Empire, associations were formed for the purpose of meeting the funeral expenses of their members, whether the remains were to be buried or cremated, or for the purpose of building columbāria, or for both....If the members had provided places for the disposal of their bodies after death, they now provided for the necessary funeral expenses by paying into the common fund weekly a small fixed sum, easily within the reach of the poorest of them. When a member died, a stated sum was drawn from the treasury for his funeral....If the purpose of the society was the building of a columbārium, the cost was first determined and the sum total divided into what we should call shares (sortēs virīlēs), each member taking as many as he could afford and paying their value into the treasury.»
{{cite book}}: CS1 սպաս․ unfit URL (link) - Lewin, Chris (2007 թ․ հունիսի 14). «Actuarial History». Institute and Faculty of Actuaries. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ հոկտեմբերի 20-ին. Վերցված է 2012 թ․ փետրվարի 27-ին.
- Loan, Albert (Winter 1992). «Institutional Bases of the Spontaneous Order: Surety and Assurance». Humane Studies Review. 7 (1): 538. Արխիվացված է օրիգինալից 2006 թ․ հունիսի 14-ին. Վերցված է 2006 թ․ հունիսի 26-ին.
- MacGinnitie, James (1980 թ․ նոյեմբեր). «The Actuary and his Profession: Growth, Development, Promise» (PDF). Proceedings of the Casualty Actuarial Society. LXVII (127): 49–56. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2006 թ․ հուլիսի 21-ին. Վերցված է 2006 թ․ հունիսի 28-ին.
- Michelbacher, Gustav F. (1920). «The Technique of Rate Making as Illustrated by the 1920 National Revision of Workmen's Compensations Insurance Rates» (PDF). Proceedings of the Casualty Actuarial Society. VI (14): 201–249. Վերցված է 2006 թ․ հունիսի 28-ին.
- Moriarty, Charlene (2006). «The Actuary's New Clothes, A Canadian Perspective on the Financial Economics Debate». American Academy of Actuaries, Contingencies Jul/Aug. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2006 թ․ սեպտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2006 թ․ հունիսի 28-ին.
- Needleman, Sarah E. (2010 թ․ հունվարի 5). «The Best and Worst Jobs». The Wall Street Journal. Վերցված է 2010 թ․ հունվարի 7-ին.
- Nieto, Marcus; David, Jung (2006 թ․ օգոստոս). «The Impact of Residency Restrictions on Sex Offenders and Correctional Management Practices: A Literature Review» (PDF). California Research Bureau, California State Library. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2006 թ․ սեպտեմբերի 23-ին. Վերցված է 2006 թ․ սեպտեմբերի 18-ին.
- Ogborn, M.E. (1956 թ․ դեկտեմբեր). «The Professional Name of Actuary» (PDF). Journal of the Institute of Actuaries. Faculty and Institute of Actuaries. 82 (2): 233–246. doi:10.1017/S0020268100046424. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2012 թ․ մարտի 20-ին. Վերցված է 2011 թ․ ապրիլի 27-ին.
- Perkins, Judith (1995 թ․ օգոստոսի 25). The Suffering Self; Pain and Narrative Representation in the Early Christian Era. London: Routledge. ISBN 0-415-11363-6. LCCN 94042650.
- Silver, Eric; Chow-Martin, Lynette (2002 թ․ հոկտեմբեր). «A Multiple Models Approach To Assessing Recidivism Risk: Implications for Judicial Decision Making». Criminal Justice and Behavior. 29 (5): 538–568. doi:10.1177/009385402236732. ISSN 0093-8548. S2CID 144800554.
- Slud, Eric V. (2006) [2001]. «6: Commutation Functions, Reserves & Select Mortality» (PDF). Actuarial Mathematics and Life-Table Statistics (PDF). էջեր 149–150. Վերցված է 2006 թ․ հունիսի 28-ին. «The Commutation Functions are a computational device to ensure that net single premiums...can all be obtained from a single table lookup. Historically, this idea has been very important in saving calculational labor when arriving at premium quotes. Even now...company employees without quantitative training could calculate premiums in a spreadsheet format with the aid of a life table.»
- Thucydides (1994–2009) [c. 431 BCE]. «VI – Funeral Oration of Pericles». History of the Peloponnesian War. Translated by Richard Crawley. Greece. Վերցված է 2006 թ․ հունիսի 27-ին. «My task is now finished....those who are here interred have received part of their honours already, and for the rest, their children will be brought up till manhood at the public expense: the state thus offers a valuable prize, as the garland of victory in this race of valour, for the reward both of those who have fallen and their survivors.»
{{cite book}}: CS1 սպաս․ location missing publisher (link) - Tong, Vinnee (2006 թ․ հունիսի 19). «Americans' donations to charity near record». Chicago Sun-Times. Digital Chicago Inc. Վերցված է 2006 թ․ հունիսի 21-ին.
- Emily H., Bratcher (2024). «Actuary Overview». U.S. News & World Report. Վերցված է 2024 թ․ օգոստոսի 20-ին.
- «Actuary Job Requirements: Your 2025 Guide to Qualifications, Skills, and Career Success». Acturhire. 2025. Վերցված է 2025 թ․ հուլիսի 10-ին.
- Whelan, Shane (2002 թ․ դեկտեմբեր). «Actuaries' contributions to financial economics» (PDF). The Actuary. Staple Inn Actuarial Society. էջեր 34–35. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2006 թ․ հուլիսի 24-ին. Վերցված է 2006 թ․ հունիսի 28-ին.
Գրականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Charles L. Trowbridge (1989). «Fundamental Concepts of Actuarial Science» (PDF). Revised Edition. Actuarial Education and Research Fund. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) 2006 թ․ հունիսի 29-ին. Վերցված է 2006 թ․ հունիսի 28-ին.
- Ապահովագրություն
- Բիզնես տնտեսագիտություն
- Գիտություն
- Ընկերություններ
- Ժողովրդագրություն
- Կիրառական մաթեմատիկա
- Հավանականությունների տեսություն
- Մաթեմատիկա
- Մաթեմատիկական տնտեսագիտություն
- Մաթեմատիկայի ճյուղեր
- Միջառարկայական բնագավառներ
- Ռիսկեր
- Ռիսկերի կառավարում
- Վիճակագրություն
- Տնտեսություն
- Ֆինանսական մաթեմատիկա
- Ֆինանսներ
- Ֆորմալ գիտություններ