Ականազերծում

Ականազերծում՝ ականների, չպայթած զինամթերքի և ինքնաշեն պայթուցիկ սարքերի վնասազերծում^[1]։

Ականազերծումը ռազմական գործողությունների ժամանակ

Ռազմական գործողությունների ժամանակ ականազերծումն իրականացվում է սակրավորային ստորաբաժանումների կամ հատուկ պատրաստված ականազերծող խմբի կողմից։ Ականազերծումը կատարվում է ձեռքով, գնդակոծությամբ կամ տեխնիկական միջոցների օգնությամբ (արգելապատի վերացման ինժեներական մեքենաներ, ականորսիչներ, երկարացված լիցք)^[2]։
Սկզբում ցամաքային հետախուզության ուժերը, որոնք գործում են հետիոտն կարգով կամ ավտոտեխնիկայի (զրահապատ տեխնիկայի) միջոցով, պարզում են ականային արգելքների բնույթը և քանակը, ինչպես նաև որոշում են ականազերծման համար ամենաարդյունավետ մոտեցումներն ու միջոցները։ Նրանք հայտնաբերված ականադաշտերը նշում են քարտեզի վրա և տեղանքում տեղադրում են պայմանական նշաններ։
Այնուհետև սակրավորները հայտնաբերում և վնասազերծում են առանձին ականներ՝ ականադաշտերում բացելով անցումներ։ Համարվում է, որ ամենահուսալի եղանակը, թեև բավականին վտանգավոր և դանդաղ, մնում է ականային շոշափիչների և տեղափոխվող ականորսիչների կիրառումը։ Երբեմն հնարավոր է նաև կիրառել գլանավոր ականազերծիչներ։
Տարածքի համատարած ականազերծումը իրականացվում է այն դեպքում, երբ ժամանակային սահմանափակումները որոշիչ չեն։ Այդ դեպքում սովորաբար կիրառվում է ականների ձեռքով վնասազերծման եղանակը, ինչպես նաև օգտագործվում են տանկային ականազերծիչները։ Այս եղանակը կիրառվում է կարևոր օբյեկտների (օդանավակայանների, ավտոճանապարհների հանգույցների, պահեստների և բազաների, ջրատեխնիկական կառույցների և այլն) ականազերծման ժամանակ։
Ականազերծման համար օգտագործվում են նաև հատուկ վարժեցված կենդանիներ (շներ, խոզեր և այլն)^[3]։
ԽՍՀՄ-ում ականորսիչ շների պատրաստումը սկսվել է 1939 –1940 թվականների ձմռանը՝ Ռազմական շնաբուծության կենտրոնական դպրոցի կողմից (առաջին տասը ականորսիչ շները պատրաստվել են 1940 թվականին)։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ շների օգնությամբ խորհրդային զինվորականները հայտնաբերել են ավելի քան 4 միլիոն ական։ Աֆղանական պատերազմի ընթացքում շների միջոցով հայտնաբերվել է ավելի քան 7 հազար ական և այլ պայթյունավտանգ առարկաներ։ Շները օգտագործվել են նաև ականազերծման համար Առաջին և Չեչենական երկրորդ պատերազմների ժամանակ։ Ներկայումս ականազերծման համար ավելի ու ավելի հաճախ կիրառվում են սակրավոր-ռոբոտներ^[4]։ Ծովային ականները վնասազերծվում են ականորսիչ նավերի և հակաականային ուղղաթիռների միջոցով^[5]։

Մարդասիրական ականազերծում

Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակաշրջանի ավիառումբ, վնասազերծված Բելգորոդում 2020 թվականին

Մարդասիրական ականազերծումն իրականացվում է ռազմական գործողությունների ավարտից հետո՝ խաղաղ բնակչության անվտանգությունն ապահովելու համար։ Քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո Աշխատավորա-գյուղացիական Կարմիր նավատորմը իրականացրեց Ֆիննական ծոցի ականազերծումը՝ այն ծովային ականներից, որոնք Կոպորի ծոցի շրջանում տեղադրվել էին Անգլիայի ռազմածովային նավատորմի կողմից Անտանտի ռազմական միջամտության ընթացքում՝ Խորհրդային Ռուսաստանի դեմ^[6]։
Ալժիրի անկախության պատերազմի ավարտից հետո, 1962 թվականի սեպտեմբերին, Ալժիրի կառավարությունը դիմեց ԽՍՀՄ-ին՝ խնդրելով աջակցություն ցուցաբերել տարածքների ականազերծման գործում։ 1962 թվականի աշնանը տեղանքի հետախուզության համար Ալժիր ժամանեց խորհրդային սակրավորների առաջին խումբը, որը ղեկավարում էր գնդապետ Վ. Յա. Պախոմովը, հետագայում՝ նաև սարքավորումներ, տեխնիկա և մնացած մասնագետները։ Առաքելության ընդհանուր ղեկավարումն իրականացնում էր ինժեներական զորքերի գեներալ-մայոր Պ. Ի. Ֆադեևը։ Ականազերծման ընթացքում օգտագործվում էին ականային ականորսիչներով հագեցած զրահապատ քարշակներ (տանկերից՝ Տ-34 հանված աշտարակներով)^[7]։
Բանգլադեշի անկախության պատերազմի ավարտից հետո, 1972 թվականի մարտին, Բանգլադեշի և ԽՍՀՄ-ի միջև ստորագրվեց համաձայնագիր, որի համաձայն՝ 1972 –1973 թվականներին խորհրդային մասնագետները ականազերծեցին Չիտագոնգ նավահանգստի մուտքերը և Կարնաֆուլի գետի գետաբերանը^[8]։
1974 թվականի հունիսից նոյեմբեր ընկած ժամանակահատվածում Եգիպտոսի կառավարության խնդրանքով ԽՍՀՄ ռազմածովային նավատորմի Խաղաղօվկիանոսյան և Սևծովյան նավատորմերի նավերի ջոկատը իրականացրեց Սուեզի ջրանցքի ականազերծումը (ականորսումը տևեց ավելի քան 6 հազար ժամ, որի ընթացքում խորհրդային նավերը տրալներով անցան ավելի քան 17 հազար ծովային մղոն և ստուգեցին 1250 քառակուսի մղոն մակերեսով ջրատարածք)^[9]։ Արդյունքում ծոցում նավարկությունը վերականգնվեց։
Ֆոլկլենդյան պատերազմի ավարտից հետո՝ 1982 –2020 թվականներին, իրականացվել է Ֆոլկլենդյան կղզիների ականազերծումը։
Որոշ գնահատականներով՝ աշխարհում շուրջ 60 երկրներում մինչ այժմ չվնասազերծված ականների ընդհանուր թիվը կարող է հասնել 100-ից մինչև 110 միլիոնի։ Համարվում է, որ դրանց ամենամեծ քանակը գտնվում է Աֆղանստանում, ինչպես նաև շատ են Կամբոջայում, Լաոսում, Բոսնիա և Հերցեգովինայում և Անգոլայում^[10]։ Բացի այդ, 2016 թվականին ականներով առավել «աղտոտված» տարածք ունեցող երկրների շարքում էին (ավելի քան 100 կմ²) Ադրբեջանը, Իրաքը, Թաիլանդը, Թուրքիան, Խորվաթիան և Չադի Հանրապետությունը^[1]։
Մարդասիրական ականազերծումը իրականացվում է ինչպես զինծառայողների, այնպես էլ արտակարգ իրավիճակների ծառայությունների աշխատակիցների, ինչպես նաև մասնավոր կազմակերպությունների աշխատակիցների կողմից, որոնք պետության և միջազգային մարմինների հետ ականազերծման պայմանագրեր են կնքել։ Ականազերծման գործունեության մեծ մասը ֆինանսավորվում և համակարգվում է մարդասիրական կազմակերպությունների կողմից, այդ թվում՝ United Nations Mine Action Service և The HALO Trust^[10]։
Աշխարհում ամեն ամիս ականների զոհ են դառնում 500-800 մարդ, որոնց մեկ երրորդը երեխաներ են։ Փորձագետների կարծիքով, առկա տեխնոլոգիաների կիրառմամբ ամբողջ աշխարհում ականազերծման համար կպահանջվի մոտ հազար տարի և մինչև 100 միլիարդ դոլար, ընդ որում՝ յուրաքանչյուր 5000 վնասազերծված ականի հաշվով արձանագրվում է մեկ զոհ և երկու վիրավոր սակրավոր։
Առևտրային հիմունքներով իրականացված ականազերծման ամենախոշոր գործողությունը Քուվեյթի տարածքի ականազերծումն էր 1991 թվականի Պարսից ծոցի պատերազմից հետո։ Այն արժեցել է 700 միլիոն դոլար, դրան մասնակցել են 4000 օտարերկրյա սակրավորներ, որոնցից 84-ը զոհվել են^[11]։
2015 թվականին՝ 22 տարվա ականազերծման աշխատանքներից հետո, որի ընթացքում վնասազերծվել է ավելի քան 200 000 ական, Մոզամբիկը հայտարարվել է ականազերծված։
Բելգիական բարեգործական APOPO կազմակերպությունը 1990-ականներից ուսուցանում է հսկա աֆրիկյան պարկավոր առնետներին հայտնաբերել ականներ։ Նրանցից մեկը՝ Մագավա անունով առնետը, Կամբոջայում ականազերծման համար, որտեղ նա օգնել է հայտնաբերել 39 ական և 28 չպայթած զինամթերք, ստացել է ոսկե մեդալ բրիտանական բարեգործական People's Dispensary for Sick Animals կազմակերպությունից^[12]։

Հայկական մարդասիրական ականազերծման առաքելությունը Սիրիայում

Սիրիայի ժողովրդին մարդասիրական մասնագիտական օժանդակություն ցուցաբերելու նպատակով հումանիտար ականազերծողներից, բժիշկներից և նրանց անմիջական անվտանգությունն ապահովող հայ մասնագետներից բաղկացած առաջին խումբը Սիրիայի Արաբական Հանրապետություն (ք.Հալեպ) է մեկնել 2019 թվականի փետրվարի 8-ին: Հայ մասնագետները Հալեպի բացառապես ռազմական գործողություններից զերծ բնակավայրերում ծավալել են հումանիտար ականազերծման, բնակչության հակաականային իրազեկման, բժշկական ծառայությունների մատուցման մարդասիրական գործունեություն: Հայաստանից երկրորդ խումբը մեկնել է Սիրիա հունիսի 16-ին, այնտեղ իր առաքելությունն իրականացրել է 4 ամիս^[13]:
ՀՀ մարդասիրական առաքելություն իրականացնող 4-րդ խմբի սակրավորներն ապրիլին ականազերծել են 5041 քառակուսի մետր ականապատ տարածք, որի ժամանակ հայտնաբերվել է 16 հատ ՊՄՆ-2 տեսակի հակահետևակային ականներ: Առաքելության առաջին իսկ օրվանից ականազերծվել է ընդհանուր 152,738 քառակուսի մետր^[14]:

Պատահաբար հայտնաբերված զինամթերքի վնասազերծում

Պատահաբար հայտնաբերված չպայթած զինամթերքի վնասազերծմամբ զբաղվում են ինչպես զինծառայողները, այնպես էլ արտակարգ իրավիճակների ծառայությունների աշխատակիցները։ Երբեմն դրա համար անհրաժեշտ է բնակչության տարհանում^[15]^[16]։

Ինքնաշեն պայթուցիկ սարքերի վնասազերծում

Ահաբեկիչների և այլ հանցագործների կողմից օգտագործվող ինքնաշեն պայթուցիկ սարքերի վնասազերծմամբ սովորաբար զբաղվում են ոստիկանության և հատուկ ծառայությունների հատուկ ստորաբաժանումները։

Տես նաև

Ծանոթագրություններ

1 2 «Razminiranje». Hrvatska tehnička enciklopedija (խորվաթերեն). LZMK. Արխիվացված օրիգինալից 2025-02-16-ին. Վերցված է 2025-02-16-ին.
↑ «Разминирование местности и объектов». Энциклопедия РВСН. Министерство обороны РФ.
↑ «Razminiranje». Hrvatska enciklopedija (խորվաթերեն). LZMK.
↑ «Минобороны РФ показало возможности робота "Уран-6"». Российская газета. Արխիվացված օրիգինալից 2019-01-14-ին. Վերցված է 2019-01-14-ին.
↑ «Разминирование». Энциклопедия РВСН. Министерство обороны РФ.
↑ Г. И. Мочарук. Служба подводных работ особого назначения (к 50-летию образования ЭПРОНа) // журнал "Судостроение", № 6 (432) ноябрь 1973 стр.55-57
↑ Александр Стародымов. Так разминировали Алжир // "Красная звезда" от 8 июня 1996 стр.4
↑ Сафонов Н. На фарватере Читтагонга // Вокруг света. — 1973. — № 12. — С. 37—40.
↑ Тучков Ю. Разминирование и расчистка Суэцкого канала // Зарубежное военное обозрение. — 1976. — № 1. — С. 77—80.
1 2 Пизинг, Марк (2017-04-04). «Невидимая смерть: как находят и обезвреживают мины». BBC. Արխիվացված օրիգինալից 2021-12-04-ին. Վերցված է 2021-02-21-ին.
↑ «МИНЫ ЖИВУТ ДОЛЬШЕ ЛЮДЕЙ». Արխիվացված օրիգինալից 2021-02-25-ին. Վերցված է 2021-02-21-ին.
↑ «Гигантская крыса-сапер получила золотую медаль за храбрость. Она нашла десятки наземных мин». Արխիվացված օրիգինալից 2020-10-13-ին. Վերցված է 2021-02-21-ին.
↑ https://www.primeminister.am/hy/press-release/item/2019/07/01/Nikol-Pashinyan-Armenian-Humanitarian-Mission-in-Syria
↑ https://arminfo.info/full_news.php?id=51634&lang=1
↑ «В Берлине эвакуированы тысячи людей из-за найденной авиабомбы». Deutsche Welle. 2017-10-02. Արխիվացված օրիգինալից 2022-02-23-ին. Վերցված է 2021-02-21-ին.
↑ «В Салониках началась эвакуация жителей из-за найденной авиабомбы». РИА Новости. 2017-02-21. Արխիվացված օրիգինալից 2021-04-23-ին. Վերցված է 2021-02-21-ին.

[hte-1] 1 2 «Razminiranje». Hrvatska tehnička enciklopedija (խորվաթերեն). LZMK. Արխիվացված օրիգինալից 2025-02-16-ին. Վերցված է 2025-02-16-ին.

[2] «Разминирование местности и объектов». Энциклопедия РВСН. Министерство обороны РФ.

[he-3] «Razminiranje». Hrvatska enciklopedija (խորվաթերեն). LZMK.

[4] «Минобороны РФ показало возможности робота "Уран-6"». Российская газета. Արխիվացված օրիգինալից 2019-01-14-ին. Վերցված է 2019-01-14-ին.

[5] «Разминирование». Энциклопедия РВСН. Министерство обороны РФ.

[6] Г. И. Мочарук. Служба подводных работ особого назначения (к 50-летию образования ЭПРОНа) // журнал "Судостроение", № 6 (432) ноябрь 1973 стр.55-57

[7] Александр Стародымов. Так разминировали Алжир // "Красная звезда" от 8 июня 1996 стр.4

[8] Сафонов Н. На фарватере Читтагонга // Вокруг света. — 1973. — № 12. — С. 37—40.

[9] Тучков Ю. Разминирование и расчистка Суэцкого канала // Зарубежное военное обозрение. — 1976. — № 1. — С. 77—80.

[автоссылка1-10] 1 2 Пизинг, Марк (2017-04-04). «Невидимая смерть: как находят и обезвреживают мины». BBC. Արխիվացված օրիգինալից 2021-12-04-ին. Վերցված է 2021-02-21-ին.

[11] «МИНЫ ЖИВУТ ДОЛЬШЕ ЛЮДЕЙ». Արխիվացված օրիգինալից 2021-02-25-ին. Վերցված է 2021-02-21-ին.

[12] «Гигантская крыса-сапер получила золотую медаль за храбрость. Она нашла десятки наземных мин». Արխիվացված օրիգինալից 2020-10-13-ին. Վերցված է 2021-02-21-ին.

[13] ttps://www.primeminister.am/hy/press-release/item/2019/07/01/Nikol-Pashinyan-Armenian-Humanitarian-Mission-in-Syria

[14] ttps://arminfo.info/full_news.php?id=51634&lang=1

[15] «В Берлине эвакуированы тысячи людей из-за найденной авиабомбы». Deutsche Welle. 2017-10-02. Արխիվացված օրիգինալից 2022-02-23-ին. Վերցված է 2021-02-21-ին.

[16] «В Салониках началась эвакуация жителей из-за найденной авиабомбы». РИА Новости. 2017-02-21. Արխիվացված օրիգինալից 2021-04-23-ին. Վերցված է 2021-02-21-ին.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]