Jump to content

Ալ Ջոլսոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ալ Ջոլսոն
Բնօրինակ անունանգլ.՝ Al Jolson
Ի ծնե անունանգլ.՝ Asa Yoelson
Նաև հայտնի է որպեսAl Jolson
Ծնվել էմայիսի 26, 1886(1886-05-26)[1][2][3][…]
Seredžius, Kovensky Uyezd, Կովնոյի նահանգ, Ռուսական կայսրություն
Երկիր Ռուսական կայսրություն և  ԱՄՆ
Մահացել էհոկտեմբերի 23, 1950(1950-10-23)[1][2][3][…] (64 տարեկան)
Սան Ֆրանցիսկո, ԱՄՆ[4]
ԳերեզմանHillside Memorial Park
Ժանրերջազ, բլյուզ, ռեգթայմ, փոփ, վոդևիլ և ավանդական փոփ երաժշտություն
Մասնագիտությունդերասան, կինոդերասան, երգիչ, ջազ երաժիշտ, թատրոնի դերասան, կատակերգու, երգերի հեղինակ, vaudeville performer և երաժիշտ
Գործիքներվոկալ
ԱշխատավայրWarner Bros.
ԼեյբլԴեկա Ռեկորդս և Victor?
ԱնդամակցությունTemple Israel of Hollywood?
ԱմուսինRuby Keeler? և Erle Krasna?
Պարգևներ
Կայքjolson.org
 Al Jolson Վիքիպահեստում

Ալ Ջոլսոն (ի ծնե Ասա Յոելսոն, անգլ.՝ Al Jolson, մայիսի 26, 1886(1886-05-26)[1][2][3][…], Seredžius, Kovensky Uyezd, Կովնոյի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - հոկտեմբերի 23, 1950(1950-10-23)[1][2][3][…], Սան Ֆրանցիսկո, ԱՄՆ[4]), ամերիկացի երգիչ, կատակերգու, դերասան և վոդևիլյան արտիստ։

Ինքն իրեն հռչակել է որպես «Աշխարհի մեծագույն արտիստ»[5], Ջոլսոնը 1910-ական և 1920-ական թվականներին եղել է Միացյալ Նահանգների ամենահայտնի և ամենաբարձր վարձատրվող աստղերից մեկը[6]։ Հայտնի է իր ելույթների նկատմամբ «անամոթաբար սենտիմենտալ և մելոդրամատիկ մոտեցմամբ», ինչպես նաև իր կատարած բազմաթիվ երգերի հանրայնացմամբ[7]։ Երաժշտության պատմաբան Լարի Սթեմփելի խոսքով՝ «մինչ այդ Բրոդվեյում ոչ ոք նման բան չէր լսել»։ Սթիվեն Բենֆիլդը գրել է, որ Ջոլսոնի ոճը «թերևս ժամանակակից մյուզիքլի ձևավորման միակ ամենակարևոր գործոնն էր»։ Ժամանակակից քննադատները Ջոլսոնին անվանել են բլեքֆեյս կատարողների արքա[8][9]։

Թեև այսօր Ալը առավելապես հիշվում է որպես առաջին հնչուն ֆիլմի՝ The Jazz Singer (1927) ֆիլմի աստղ, 1930-ական թվականներին նկարահանվել է մի շարք հաջողված երաժշտական ֆիլմերում։ 1941 թվականի դեկտեմբերին Փերլ Հարբորի վրա հարձակումից հետո Ալը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին առաջին աստղն է, որը մեկնել է արտերկիր՝ զինվորներին զվարճացնելու համար։ Անգործության մի ժամանակաշրջանից հետո նրա աստղային համբավը վերականգնվել է The Jolson Story (1946) ֆիլմի շնորհիվ, որտեղ երիտասարդ Ջոլսոնի դերը կատարել է Լարի Փարքսը, սակայն երգային ձայնը կրկնօրինակել է հենց Ջոլսոնը։ Նույն բանաձևը կրկնվել է ֆիլմի շարունակությունում՝ Jolson Sings Again (1949)-ում։ 1950 թվականին Ալը կրկին առաջին աստղն է, որը Կորեական պատերազմի ընթացքում մեկնել է ակտիվ ծառայության մեջ գտնվող ամերիկացի զինվորներին զվարճացնելու համար՝ 16 օրվա ընթացքում հանդես գալով 42 համերգով։ Ալը մահացել է Միացյալ Նահանգներ վերադառնալուց մի քանի շաբաթ անց՝ մասամբ ելույթների խիտ ժամանակացույցից առաջացած ֆիզիկական հյուծվածության պատճառով։ ԱՄՆ պաշտպանության նախարար Ջորջ Մարշալը հետմահու նրան պարգևատրել է Medal for Merit-ով[10]։

Իր դինամիկ երգեցողության ոճով Ալը լայն հաջողության է հասել՝ յուրացնելով ավանդաբար Black music համարվող երաժշտությունը և այն հանրայնացնելով սպիտակամորթ ամերիկացի հանդիսատեսի շրջանում[11]։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Ալը տարածել և պահպանել է այդ ժամանակաշրջանին բնորոշ սևամորթների կարծրատիպերը, նրա աշխատանքը հաճախ բարձր է գնահատվել սևամորթներից, և նրան վերագրվել է Բրոդվեյում սևամորթների նկատմամբ խտրականության դեմ պայքարելը դեռևս 1911 թվականից[8][12]։ 2000 թվականին գրված մի էսսեում երաժշտական քննադատ Թեդ Ջոյան նշել է. «Եթե բլեքգֆեյսն ունի իր ամոթալի խորհրդանիշը, և այո դա Ալ Ջոլսոնն է»՝ այդպիսով ցուցադրելով Ջոլսոնի բարդ ժառանգությունը ամերիկյան հասարակության մեջ[13]։

Ասա Յոելսոնը ծնվել է Լիտվայի Կաունաս քաղաքի մոտ գտնվող Սրեդնիկե գյուղում, որն այդ ժամանակ հայտնի է եղել որպես Սերեդժյուս։ Այդ ժամանակ Լիտվան եղել է Ռուսական կայսրության կազմում։ Ալը Նեխամա և Մոզես Ռուբին Յոելսոնի (1945 թվական) հինգերորդ և ամենակրտսեր զավակն է։ Նրա չորս քույր-եղբայրներն էին Ռոուզը (1939 թվական), Էթթան (1948 թվական), մեկ այլ քույր, որը մահացել է մանկահասակ տարիքում, և Հիրշը (Հարրին) (մահացել է 1953 թվականին)։ Ջոլսոնը չէր իմացել իր ծննդյան ճշգրիտ ամսաթիվը, քանի որ այդ ժամանակ այդ տարածաշրջանում ծննդյան գրանցումներ չէին նշվում, և այդ պատճառով Ալը իր ծննդյան տարեթիվը նշել է որպես 1885 թվական[14][15]։

1891 թվականին Ալի հայրը, որը ռաբբի և խազան է եղել, տեղափոխվել է Նյու Յորք՝ իր ընտանիքի համար ավելի լավ ապագա ապահովելու նպատակով։ 1894 թվականին Մոզես Յոելսոնը կարողացել է վճարել Նեխամայի և նրանց չորս երեխաների՝ Միացյալ Նահանգներ տեղափոխվելու ճանապարհածախսը։ Երբ նրանք ժամանել էին, (որպես երրորդ կարգի ուղևորներ RMS Umbria նավով), որը 1894 թվականի ապրիլի 9-ին հասել է Նյու Յորքի նավահանգիստ, Ալը արդեն աշխատանք է գտել որպես խազան Վաշինգտոնում՝ Southwest Waterfront թաղամասում գտնվող Talmud Torah Congregation-ում, որտեղ էլ ընտանիքը վերամիավորվել է[15]։

Ջոլսոնի մայրը՝ Նաոմին, մահացել է 37 տարեկանում՝ 1895 թվականի սկզբին, և հենց ինքը՝ Ալը, յոթ ամիս շարունակ մեկուսացած վիճակում է եղել։ Որոշ ժամանակ անցկացրել է Բալթիմորում գտնվող St. Mary's Industrial School for Boys-ում՝ որբերի համար նախատեսված առաջադեմ վերադաստիարակչական հաստատությունում և տանը, որը ղեկավարել է Xaverian Brothers-ը[16]։ 1895 թվականին Al Reeves-ից շոու-բիզնեսին ծանոթանալուց հետո Ասան և Հիրշը հրապուրվել էին դրանով, և արդեն 1897 թվականին եղբայրները փողի դիմաց երգում էին տեղի փողոցների անկյուններում՝ օգտագործելով «Ալ» և «Հարի» անունները։ Նրանք հաճախ վաստակած գումարն օգտագործում էին National Theatre-ի ներկայացումների տոմսեր գնելու համար։ Օրվա մեծ մասը նրանք միասին աշխատում էին տարբեր աշխատանքներում[17]։

Բեմական գործունեություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1902 թվականի գարնանը Ջոլսոնն աշխատանքի է անցել Ուոլթեր Լ. Մեյնի կրկեսում։ Թեև Մեյնը նրան աշխատանքի է ընդունել որպես դռնապան, Ջոլսոնի երգեցողությունը տպավորել է նրան, և նա Ջոլսոնին երգչի աշխատանք է տվել կրկեսի հնդկական բժշկության ներկայացման հատվածում[18]։ Տարվա վերջին կրկեսը փակվել է, և Ջոլսոնը կրկին մնացել է առանց աշխատանքի։ 1903 թվականի մայիսին բուրլեսկային Dainty Duchess Burlesquers ներկայացման գլխավոր պրոդյուսերը համաձայնել է Ջոլսոնին դեր տալ ներկայացումներից մեկում։ Նա կատարել է «Be My Baby Bumble Bee» երգը, և պրոդյուսերը համաձայնել է նրան պահել խմբում, սակայն ներկայացումը փակվել է նույն տարվա վերջին։ Ֆինանսական դժվարություններից խուսափելու համար նա վոդևիլային զույգ է կազմել իր եղբոր՝ Հիրշի հետ, որը հայտնի է եղել որպես վոդևիլային արտիստ Հարրի Յոելսոն։ Եղբայրներն աշխատել են William Morris Agency-ի համար[19]։ Ջոլսոնն ու Հարրին Ջո Փալմերի հետ եռյակ են կազմել։ Փալմերի հետ աշխատելու ընթացքում նրանց հաջողվել է պայմանագրեր ստանալ համազգային հյուրախաղերի համար։ Սակայն կենդանի ներկայացումների ժողովրդականությունը նվազել է, քանի որ նիկելոդեոնները սկսել են ավելի շատ հանդիսատես գրավել, իսկ 1908 թվականին նիկելոդեոնային կինոթատրոններն արդեն գերակշռել են ամբողջ Նյու Յորքում։ 1904 թվականին Բրուքլինի թատրոններից մեկում ելույթ ունենալիս[20] Ջոլսոնը սկսել է հանդես գալ բլեքֆեյսով, ինչը նպաստել է նրա կարիերայի առաջընթացին։ Հետագայում բլեքֆեյս է օգտագործել իր բոլոր ներկայացումներում[21]։

Ալ Ջոլսոնը (1920-ական թվականներ)

1905 թվականի վերջին Հարրին Ջոլսոնի հետ վեճից հետո լքել է եռյակը։ Հրաժարվել է կատարել Ջոլսոնի խնդրանքը՝ հոգ տանել անվասայլակ օգտագործող Ջո Փալմերի մասին։ Հարրիի հեռանալուց հետո Ջոլսոնն ու Փալմերը շարունակել են հանդես գալ որպես զույգ, սակայն առանձնապես հաջողության չեն հասել։ 1906 թվականին[20] նրանք համաձայնել են բաժանվել, և Ջոլսոնը շարունակել է գործունեությունը միայնակ[22]։ Դարձել է Սան Ֆրանցիսկոյի Globe և Wigwam թատրոնների մշտական արտիստ և որպես վոդևիլային երգիչ հաջողության է հասել ամբողջ երկրում[20]։ Բնակություն է հաստատել Սան Ֆրանցիսկոյում՝ ասելով, որ երկրաշարժից տուժած մարդկանց անհրաժեշտ է մեկը, ով կուրախացնի նրանց։ 1908 թվականին Ջոլսոնը, որը գումարի կարիք է ունեցել իր և նոր կնոջ՝ Հենրիետայի համար, վերադարձել է Նյու Յորք։ 1909 թվականին նրա երգեցողությունը գրավել է Dockstader's Minstrels-ի պրոդյուսեր և աստղ Լյու Դոքստադերի ուշադրությունը։ Ջոլսոնն ընդունել է Դոքստադերի առաջարկը և դարձել բլեքֆեյսով հանդես եկող արտիստ[23]։

Esquire ամսագրի համաձայն՝ «Ջ. Ջ. Շուբերտը, տպավորված Ջոլսոնի հզոր էներգիայով, նրան դեր է տվել La Belle Paree երաժշտական կատակերգությունում, որը 1911 թվականին ներկայացվել է Winter Garden թատրոնում։ Մեկ ամսվա ընթացքում Ջոլսոնը դարձել է աստղ։ Այդ ժամանակից մինչև 1926 թվականը, երբ նա հեռացել է բեմից, նա ունեցել է անընդմեջ մեծ հաջողությունների շարք»[24]։

1911 թվականի մարտի 20-ին Ջոլսոնը գլխավոր դեր է կատարել Նյու Յորքի Winter Garden թատրոնում իր առաջին երաժշտական ռևյուում։ La Belle Paree-ն նպաստել է նրա՝ որպես երգչի կարիերայի սկզբին։ Առաջին ներկայացումը մեծաթիվ հանդիսատես է հավաքել, իսկ Ջոլսոնը հանդիսատեսի շրջանում ժողովրդականություն է ձեռք բերել՝ բլեքֆեյսով կատարելով Սթիվեն Ֆոսթերի երգերը։ Ներկայացումը փակվել է 104 ցուցադրությունից հետո։ La Belle Paree-ից հետո նա ընդունել է Vera Violetta մյուզիքլում հանդես գալու առաջարկը, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 1911 թվականի նոյեմբերի 20-ին։ Այն, ինչպես և La Belle Paree-ն, հաջողություն է ունեցել։ Ներկայացման ընթացքում նա կրկին երգել է բլեքֆեյսով և այնքան մեծ ժողովրդականություն է ձեռք բերել, որ նրա շաբաթական 500 դոլար աշխատավարձը, որը սահմանվել էր La Belle Paree-ում ունեցած հաջողության հիման վրա, բարձրացվել է մինչև 750 դոլար[25]։

Vera Violetta-ի փակվելուց հետո Ջոլսոնը գլխավոր դեր է կատարել մեկ այլ մյուզիքլում՝ The Whirl of Society-ում, որը Բրոդվեյում նրա կարիերան նոր մակարդակի է հասցրել։ Winter Garden-ում աշխատելու տարիներին Ջոլսոնը լրացուցիչ երգեր կատարելուց առաջ հանդիսատեսին ասել է. «Դուք դեռ ոչինչ չեք լսել»։ Ներկայացման մեջ նա առաջին անգամ ներկայացրել է իր նշանավոր բլեքֆեյս կերպարին՝ «Գասին»[20]։ Winter Garden-ի սեփականատեր Լի Շուբերտը Ջոլսոնի հետ կնքել է յոթ տարվա պայմանագիր՝ շաբաթական 1000 դոլար աշխատավարձով։ Ջոլսոնը հետագա ներկայացումներում կրկին մարմնավորել է «Գասին», իսկ մինչև 1914 թվականը թատերական հանդիսատեսի շրջանում այնպիսի ժողովրդականություն է ձեռք բերել, որ նրա շաբաթական 1000 դոլար աշխատավարձը կրկնապատկվել է։ 1916 թվականին Robinson Crusoe Jr.-ը դարձել է առաջին մյուզիքլը, որտեղ նա գլխավոր աստղն է եղել։ 1918 թվականին նրա դերասանական կարիերան նոր թափ է ստացել՝ Sinbad հաջողված մյուզիքլում գլխավոր դեր կատարելուց հետո[26]։ Այն դարձել է 1918 և 1919 թվականների Բրոդվեյի ամենահաջող մյուզիքլը։ Ներկայացման մեջ ավելացվել է «Swanee» երգը, որը դարձել է կոմպոզիտոր Ջորջ Գերշվինի առաջին հիթային ձայնագրությունը։ Ջոլսոնը ներկայացման մեջ ավելացրել է նաև «My Mammy» երգը։ Մինչև 1920 թվականը դարձել է Բրոդվեյի ամենամեծ աստղը[27]։

Նրա հաջորդ ներկայացումը՝ Bombo-ն, այնքան մեծ հաջողություն է ունեցել, որ Բրոդվեյից դուրս ներկայացվել է ամբողջ երկրում[28]։ Դրա հաջողությունից հետո Լի Շուբերտն իր թատրոնը վերանվանել է Jolson's 59th Street Theatre։ 35 տարեկանում Ջոլսոնը դարձել է Ամերիկայի պատմության ամենաերիտասարդ տղամարդը, որի անունով թատրոն է անվանակոչվել[29]։ Սակայն Bombo-ի բացման երեկոյան՝ նոր թատրոնում առաջին ներկայացման ժամանակ, նա բեմական վախ է զգացել և ներկայացումից ժամեր առաջ քայլել է փողոցներով։ Վախից նա կուլիսներում կորցրել է ձայնը և բեմի աշխատակիցներին խնդրել է չբարձրացնել վարագույրը։ Բայց երբ վարագույրը բարձրացել է, նա «դեռ կանգնած է եղել կուլիսների կողքին՝ դողալով և քրտնելով»։ Այն բանից հետո, երբ եղբայրը՝ Հարրին, նրան հրել է բեմ, Ջոլսոնը ելույթ է ունեցել և արժանացել երկարատև ծափահարությունների. «Մի քանի րոպե ծափահարությունները շարունակվել են, մինչ Ալը կանգնած խոնարհվել է առաջին գործողությունից հետո»։ Նա հրաժարվել է երկրորդ գործողության համար կրկին բեմ դուրս գալ, սակայն հանդիսատեսը «ոտքերով դոփել և վանկարկել է՝ «Ջոլսոն, Ջոլսոն», մինչև նա վերադարձել է»։ Այդ երեկո նրան 37 անգամ բեմ են կանչել ծափահարություններով, և նա հանդիսատեսին ասել է. «Այս երեկո ես երջանիկ մարդ եմ»[29]էջ 118։ Bombo-ում առաջին անգամ ներկայացվել է «California Here I Come» երգը, որը դարձել է Ջոլսոնի նշանավոր երգերից մեկը, և որի համար նա ստացել է համահեղինակի կարգավիճակ։

1922 թվականի մարտին նա ներկայացումը տեղափոխել է ավելի մեծ Century Theater՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմում վիրավորված հրեա վետերաններին աջակցելու նպատակով բարեգործական ներկայացում անցկացնելու համար[30]; Ներկայացմամբ մեկ սեզոն հյուրախաղերից հետո նա 1923 թվականի մայիսին վերադարձել է Winter Garden՝ Bombo-ում հանդես գալու համար։ The New York Times-ի գրախոսը գրել է. «Նա վերադարձել է կրկեսի պես՝ ավելի մեծ, ավելի պայծառ և ավելի նոր, քան երբևէ... Անցած երեկոյի հանդիսատեսը հաճելիորեն չէր ցանկանում տուն գնալ, և երբ հիմնական ներկայացումն ավարտվել է, Ջոլսոնը կրկին հայտնվել է վարագույրի առջև և կատարել ավելի շատ երգեր՝ հին ու նոր»[31]։

«Ես առանց վարանելու կարող եմ արձանագրել, որ նա մեր բեմի այն սակավաթիվ մարդկանցից է, որոնք բնազդաբար զվարճալի են»,- New York Evening World-ում գրել է գրախոս Չարլզ Դարնթոնը։ «Այն ամենը, ինչին նա դիպչում է, զվարճալի է դառնում։ Նրան դիտել՝ նշանակում է հիանալ նրա հումորային կենսունակությամբ։ Նա հին ժամանակների մինստրել է, որը հարմարեցվել է ժամանակակից պայմաններին։ Երգով, բառով կամ նույնիսկ ակնարկով նա ինքնաբուխ ծիծաղ է առաջացնում։ Եվ հենց սա է բնածին կատակերգուի սահմանումը»[29]էջ 87։

«Ջազ երգիչը» ֆիլմի պաստառ, 1927
Ջազ երգիչը (1927)

(անգլ.՝ The Jazz Singer)-ից առաջ Ջոլսոնը գլխավոր դեր է կատարել հնչուն կենդանի գործողությամբ կարճամետրաժ ֆիլմում՝ (անգլ.՝ A Plantation Act)-ում։ Ջոլսոնի բեմական ելույթի այս նմանակումը ներկայացվել է երաժշտական կարճամետրաժ ֆիլմերի ծրագրում՝ ցուցադրելով Vitaphone-ի հնչուն ֆիլմերի տեխնոլոգիան։ A Plantation Act-ի ձայնային ժապավենը 1933 թվականին համարվել է կորած, սակայն 1995 թվականին հայտնաբերվել և վերականգնվել է The Vitaphone Project-ից[32]։

Warner Bros-ը Ջորջ Ջեսելին է ընտրել այդ դերի համար, քանի որ Ալը գլխավոր դերակատարն է եղել Բրոդվեյի ներկայացման մեջ։ Երբ Սեմ Ուորները որոշել է The Jazz Singer-ը դարձնել Vitaphone-ով երաժշտական ֆիլմ, Ալը հասկացել է, որ Ջոլսոնն է այն աստղը, որն իրեն անհրաժեշտ է։ Ալը Ջեսելին ասել է, որ ֆիլմում պետք է երգել, սակայն Ջեսելը հրաժարվել է, ինչի արդյունքում Ուորները նրան փոխարինել է Ջոլսոնով։ Ջեսելը երբեք չէր հաշտվել այդ հանգամանքի հետ և հաճախ ասել է, որ Ուորները դերը Ջոլսոնին է տվել, քանի որ վերջինս համաձայնել է օգնել ֆիլմի ֆինանսավորմանը։

Հարի Ուորների դուստրը՝ Դորիսը, հիշել է ֆիլմի պրեմիերայի երեկոն և պատմել, որ երբ ֆիլմը սկսվել է, ինքը դեռ լաց է լինում իր սիրելի հորեղբայր Սեմի կորստի համար։ Ալը պատրաստվում է ներկա լինել ներկայացմանը, սակայն նախորդ օրը հանկարծամահ է եղել՝ 40 տարեկան հասակում։ Սակայն 89 րոպե տևողությամբ ֆիլմի կեսին Դորիսը սկսել է զգալ, որ ինչ-որ արտասովոր բան է տեղի ունենում։ Ջոլսոնի «Մի րոպե սպասեք» արտահայտությունը հանդիսատեսի մոտ ուրախության բացականչություններ ու ծափահարություններ է առաջացրել։ Նրանք ապշած էին, քանի որ առաջին անգամ էին ֆիլմում տեսնում և լսում խոսող մարդու, այնքան, որ այդ արտահայտության երկիմաստ իմաստը սկզբում չէին ընկալել։ Ջոլսոնի յուրաքանչյուր երգից հետո հանդիսատեսը ծափահարել է։ Ֆիլմի ընթացքին ոգևորությունն ավելի է մեծացել, իսկ երբ Ջոլսոնը սկսել է իր տեսարանը Եվգենի Բեսերերի հետ, «հանդիսատեսը հիստերիայի մեջ է ընկել»[33]։

Կինոյի պատմաբան Սքոթ Այմանի համաձայն՝ «Ֆիլմի ավարտին Ուորներ եղբայրները հանդիսատեսին ցույց են տվել մի բան, որի գոյության մասին նրանք երբեք չեն իմացել, և հուզել են նրանց այնպես, ինչպես չեն սպասել։ Վարագույրի իջնելուց հետո հնչած բուռն ծափահարությունները ապացուցել են, որ Ջոլսոնը պարզապես Ջեքի Ռաբինովիցի՝ նույն ինքը Ջեք Ռոբինի դերի համար ճիշտ մարդը չէր․ ճիշտ մարդն է համր կինոյից դեպի խոսուն իրատեսություն ամբողջ անցման համար։ Հանդիսատեսը, որը, ինչպես մի քննադատ է անվանել, վերածվել է «իրարանցող, կռվող ամբոխի», ոտքի է կանգնել, ոտքերով թփթփացրել և բացականչել է՝ «Ջոլսոն, Ջոլսոն, Ջոլսոն»[34]։

Vitaphone-ը նախատեսված է երաժշտական կատարումների համար, և The Jazz Singer-ը հետևել է այս սկզբունքին։ Միայն երաժշտական տեսարաններում է օգտագործվել կենդանի ձայնագրություն։ Կինոդիտողները հիացած էին լինում, երբ համր տեսարանները պարբերաբար ընդհատվում էին երգային դրվագներով, որոնցում հնչում էին իրական երգն ու ձայնը։ Ջոլսոնի հզոր ձայնը, ֆիզիկական արտահայտչամիջոցներն ու խարիզման հանդիսատեսին ամբողջովին գերում էին։ Համահեղինակ դերակատար Մեյ ՄաքԷվոյը, ըստ գրող Ա. Սքոթ Բերգի, չէր կարողանում իրեն զսպել և ֆիլմի ցուցադրության օրերին օրեցօր գաղտնի մտնում է կինոթատրոններ։ «Ալը մթության մեջ մեջքով հենվել է պատին և դիտում է հանդիսատեսի դեմքերը։ «Toot, Toot, Tootsie» երգից անմիջապես առաջ,- հիշում է ինքը,- հրաշք է տեղի ունենում։ Շարժվող պատկերներն իսկապես կենդանանում էին։ Երբ տեսնում էի նրանց դեմքերի արտահայտությունները, երբ Ջոլին խոսում է նրանց հետ... կմտածեիք, թե նրանք լսում էին Աստծո ձայնը»[35]։ «Բոլորը խենթացել են խոսուն ֆիլմերի հանդեպ»,- Newsweek-ին տված հարցազրույցում ասել է կինոաստղ Գրեգորի Փեքը։ «Հիշում եմ The Jazz Singer-ը, երբ Ալ Ջոլսոնը հանկարծ սկսել է երգել, և մի փոքր երկխոսություն կար։ Իսկ երբ նա սկսել է «Mammy»-ն և ծնկի է իջել իր Մամիի առջև, դա պարզապես ցնցող է»[36]։

Այս կարծիքը կիսում են Մաստը և Քավինը.

Դաշնամուրի մոտ այս ոչ պաշտոնական զրույցի պահը ամբողջ ֆիլմի ամենահուզիչ և կենսունակ հատվածն է... երբ Ջոլսոնը ձայն է ստացել, դրա ջերմությունը, հուզականությունը, թրթիռները, այն եղանակը, որով դրա ազատ ու անկաշկանդ ինքնաբուխ հոսքը բացահայտել է հնչյունները ստեղծող մտքի երևակայությունը... և Vitaphone-ի ձայնի ավելացումը բացահայտել է Ալ Ջոլսոնի այն առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք նրան աստղ են դարձրել[37]
Hallelujah, I'm a Bum ֆիլմի պաստառը՝ վերաթողարկման անվանումով

Երգող հիմարը

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Warner Bros-ի հետ Ջոլսոնը նկարահանել է իր առաջին ամբողջությամբ խոսուն ֆիլմը՝ (անգլ.՝ The Singing Fool) (1928), որը հավակնոտ զվարճացնողի մասին է, ով պնդում է շարունակել ելույթը նույնիսկ այն ժամանակ, երբ իր փոքր որդին մահամերձ է։ Ֆիլմը նույնիսկ ավելի մեծ ժողովրդականություն է վայելել, քան The Jazz Singer-ը։ Ֆիլմից «Sonny Boy» երգը դարձել է ամերիկյան առաջին ձայնագրությունը, որը վաճառվել է մեկ միլիոն օրինակով։

Ջոլսոնը շարունակել է Warner Bros-ի համար նկարահանել The Singing Fool-ին ոճով նման լիամետրաժ ֆիլմեր։ Դրանց թվում էին Say It with Songs (1929), Mammy (1930) և Big Boy (1930) ֆիլմերը։ Mammy-ի վերականգնված տարբերակը, որտեղ Ջոլսոնը հանդես է գալիս Technicolor-ով նկարահանված տեսարաններում, առաջին անգամ ցուցադրվել է 2002 թվականին[38]։ Ջոլսոնի առաջին Technicolor-ով նկարահանված հայտնվելը կարճատև կամեո է Showgirl in Hollywood (1930) երաժշտական ֆիլմում, որը նկարահանվել է First National Pictures-ից ՝ Warner Bros-ի մասնաճյուղ ընկերությունից։ Սակայն այս ֆիլմերը աստիճանաբար սկսել էին ավելի քիչ եկամուտ բերել՝ դրանց համեմատաբար միօրինակ լինելու, Ջոլսոնի պահանջած չափազանց բարձր աշխատավարձի և 1930-ականների սկզբին վոդևիլային երաժշտական ներկայացումների նկատմամբ հանրության հետաքրքրության նվազման պատճառով։ Ջոլսոնը վերադարձել է Բրոդվեյ և գլխավոր դեր է կատարել անհաջող Wonder Bar ներկայացման մեջ[39]։

Ալելույա, ես թափառաշրջիկ եմ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Warner Bros-ը նրան թույլ է տվել 1933 թվականին United Artists ընկերության հետ նկարահանել (անգլ.՝ Hallelujah, I’m a Bum) ֆիլմը։ Ֆիլմի ռեժիսորը Լյուիս Մայլսթոունն է, իսկ սցենարի հեղինակը՝ Բեն Հեխթը։ Հեխթը նաև ակտիվորեն զբաղվել է քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանությամբ։ «Հեխթի այն ֆիլմային պատմությունները, որոնցում ընդգրկված էին սևամորթ կերպարներ, ներառում էին Hallelujah, I’m a Bum-ը, որտեղ Ջոլսոնի կողակից Ջոլիի դերը կատարել է Էդգար Քոնորը։ Ֆիլմում քաղաքականապես սուր երկխոսությունը ներկայացվել է հանգավորված ձևով՝ Ռիչարդ Ռոջերսի երաժշտության ներքո»[40]։

(անգլ.՝ The New York Times) «Նյու Յորք Թայմս»-ի Մորդոնտ Հոլը գրել է. «Ոմանք կարող են ուրախ լինել լսելով, որ ֆիլմում չկա «Mammy» երգը։ Սա պարոն Ջոլսոնի լավագույն ֆիլմն է, և, հնարավոր է, որ այդպես էլ լինի, քանի որ խելացի ռեժիսոր Լյուիս Մայլսթոունն էր, որ կողմնորոշել է դրա ճակատագիրը... զվարճանքի, մեղեդու և ռոմանտիկայի համադրություն՝ մի փոքր երգիծանքով...»[41]։ Ֆիլմը կրկին հայտնվել է հանրության ուշադրության կենտրոնում 1973 թվականին, երբ The New Yorker-ը նշել է․ «Ֆիլմ, որի վերադարձը պետք է ողջունել, հատկապես այն բանի համար, թե ինչ է այն փորձում անել ամերիկյան երաժշտության զարգացման համար...»[42]։

Հրաշքների բար

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1934 թվականին Ջոլսոնը նկարահանվել է (անգլ.՝ Wonder Bar) ֆիլմում՝ Քեյ Ֆրենսիսի, Դոլորես դել Ռիոյի, Ռիկարդո Կորտեսի և Դիկ Փաուելի հետ միասին։ Սա նրա նախորդ բեմական պիեսի՝ «musical Grand Hotel» կինոտարբերակն է, որի գործողությունները տեղի է ունեցել Ալ Ուանդերին (Ջոլսոն) պատկանող Փարիզի գիշերային ակումբում։ Ուանդերը զվարճացել և կատակել է իր միջազգային հետևորդների հետ»[43]։ Կարծիքները հիմնականում դրական է եղել․ «Wonder Bar-ը գրեթե ամեն ինչ ունի՝ սիրավեպ, փայլ, եռանդ, դասակարգ, գույներ, երգեր, աստղաբույլ դերասանական կազմ և գրեթե բոլոր հայտնի անհրաժեշտ բաղադրիչները, որոնք ապահովել է հանդիսատեսի կայուն հետաքրքրությունն ու հաճախելիությունը... Սա Ջոլսոնի վերադարձի ֆիլմն է՝ ամեն առումներով»[44]։ «Նրանք, ովքեր սիրում են Ջոլսոնին, պետք է տեսնեն Wonder Bar-ը, քանի որ այն հիմնականում Ջոլսոն է. երգում է իր հին, սիրված երգերը, կատակում է այնպիսի կատակներով, որոնք նույնիսկ Նոյին կթվար անհուսալիորեն հնացած, և շարժվում է իրեն բնորոշ եռանդով[45]։

Երգող երեխան

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջոլսոնի վերջին ֆիլմը Warner-ի համար (անգլ.՝ The Singing Kid) (1936) է։ Ֆիլմը ծաղրում է Ջոլսոնի բեմական կերպարը (մարմնավորում է Ալ Ջեքսոն անունով կերպարի), որտեղ Ալը ինքն իրեն հեգնում է՝ ծաղրելով իր բեմական չափազանցված խաղաձևը և «Mammy» երգերի հանդեպ ունեցած նախասիրությունը։ Վերջինս ներկայացվել է Է. Յ. Հարբուրգի և Հարոլդ Արլենի «I Love to Singa» երգի միջոցով, ինչպես նաև մի կատակերգական դրվագով, որտեղ Ջոլսոնը համառորեն փորձել է երգել «Mammy» երգը, մինչդեռ Yacht Club Boys-ի անդամները շարունակ ասել է նրան, որ նման երգերն արդեն հնացել է[46]։

Ջազի պատմաբան Մայքլ Ալեքսանդրի խոսքերով՝ Ջոլսոնը մի անգամ դժգոհել է․ «Մարդիկ ծաղրել են «Mammy» երգերը, և ես իսկապես չեմ կարծել, որ դա ճիշտ է, որովհետև, ի վերջո, «Mammy» երգերը մեր երկրի հիմնարար երգերն են»։ (Այս խոսքերն ասել է՝ կերպարի մեջ մտնելով, 1926 թվականի իր կարճամետրաժ A Plantation Act ֆիլմում։) Այս ֆիլմում, ինչպես նշել է Ալեքսանդրը, «Ջոլսոնը բավականաչափ ինքնավստահ էր, որպեսզի «Mammy»-ն հանգավորեր «Uncle Sammy»-ի հետ»՝ հավելելով, որ «Mammy» երգերը, ինչպես նաև «Mammy երգիչ» մասնագիտությունը, հրեական ջազային դարաշրջանի ստեղծագործություններ էին[47]։

Ֆիլմը նաև խթանել է սևամորթ երգիչ և բենդլիդեր Քաբ Քելոուեյի կարիերան, որը Ջոլսոնի հետ միասին կատարել է մի շարք երգեր։ Իր ինքնակենսագրության մեջ Քելոուեյը այս դրվագի մասին գրել է՝

Ես լսել էի, որ Ալ Ջոլսոնը Արևմտյան ափին նոր ֆիլմ է նկարահանել, և քանի որ Դյուք Էլինգթոնն ու իր նվագախումբը արդեն ֆիլմում նկարահանվել են, մտածեցի՝ հնարավո՞ր չէր, որ ես ու իմ նվագախումբը Ջոլսոնի հետ նկարահանվեինք այս ֆիլմում։ Ֆրենչին զանգահարել է Կալիֆոռնիա, խոսել է ֆիլմի հետ կապ ունեցող ինչ-որ մեկի հետ, և հաջորդ պահին արդեն իմացա, որ ես ու նվագախումբս ամրագրվել ենք Չիկագո մեկնելու համար՝ այնտեղից Կալիֆոռնիա հասնելու և The Singing Kid ֆիլմում նկարահանվելու նպատակով։ Մենք հիանալի ժամանակ են անց կացրել, թեև մի քանի բավական կոշտ վեճեր ենք ունեցել երաժշտությունը գրած Հարոլդ Արլենի հետ։ Արլենը Cotton Club-ի բազմաթիվ լավագույն շոուների երգերի հեղինակն է, սակայն The Singing Kid-ի համար նա որոշ մշակումներ էր արել, որոնց ես պարզապես չէի կարող համաձայնել։ Ինքը փորձել է փոխել իմ ոճը, իսկ ես դիմադրում էի դրան։ Վերջապես Ջոլսոնը միջամտել է և Արլենին ասել է․ «Լսիր, Քաբը գիտի, թե ինչ է ուզում անել․ թող իր ձևով անի»։ Դրանից հետո Արլենն այլևս չէր միջամտում ինձ։ Իսկ եթե խոսենք ինտեգրման մասին՝ Աստված իմ, երբ ես ու նվագախումբս հասանք Հոլիվուդ, մեզ վերաբերվել են իսկական թագավորական շքեղությամբ։ Ջոլսոնն ու ես ապրել ենք նույն շատ շքեղ հյուրանոցի իրար կից պենթհաուսներում։ Մենք ֆիլմի համաստղերն էինք, ուստի մեզ հավասար վերաբերմունք էր ցուցաբերվում՝ դրանում որևէ կասկած չի եղել[48]

«I Love to Singa» երգը, որը երգել է և՛ Ջոլսոնը, և՛ Քալոուեյը, ավելի ուշ հայտնվել է Թեքս Էյվերիի համանուն մուլտֆիլմում

Թեև The Singing Kid-ը հաճելի ֆիլմ է, այն ցույց է տալիս, թե որքան է Ջոլսոնի աստղային հեղինակությունը անկում ապրել մինչև 1936 թվականը։ Ալը այլևս գլխավոր դերակատարի կարգավիճակով չի ներկայացվել, իսկ ֆիլմը մեծ նշանակություն չունեցող արտադրանք է, որը թողարկվել է Warner Bros-ի երկրորդ կարգի՝ «First National» ապրանքանիշի ներքո։ Ֆիլմի վերնագիրն էլ Ջոլսոնի հասցեին մի փոքր քողարկված, երկիմաստ հեգնանք էր, քանի որ «singing kid» իրականում մանկական դերասանուհի Սիբիլ Ջեյսոնն էր, որը ֆիլմում իր էկրանային նորամուտն է կատարել՝ որպես Ջոլսոնի փոքրիկ ուղեկիցը։ Ջեյսոնը հիշում է, որ ֆիլմի վրա աշխատել է նաև Բասբի Բերքլին, թեև նրա անունը ֆիլմի տիտրերում չի նշվել[49]։

Ջոլսոնը հաջորդ երեք տարիների ընթացքում մնացել է էկրանից դուրս

Վաշինգտոնի վարդի հրապարակ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալի հաջորդ ֆիլմը՝ առաջինը Twentieth Century-Fox ընկերության հետ, (անգլ.՝ Rose of Washington Square) (1939) է։ Ֆիլմում գլխավոր դերերում հանդես էին գալիս Ալիս Ֆեյը և Թայրոն Փաուերը, իսկ Ջոլսոնի անունը նշվել է երրորդը։ Ֆիլմում ներառվել էին Ջոլսոնի ամենահայտնի երգերից շատերը, թեև ֆիլմի տևողությունը կրճատելու համար մի շարք երգեր հեռացվել էին, այդ թվում՝ «April Showers»-ը և «Avalon»-ը[50]։ Քննադատները գրել էին․ «Պարոն Ջոլսոնի Mammy, California, Here I Come և այլ երգերի կատարումը հիշողության մեջ պահելու արժանի մի բան է»[51] և՝ «Երեք համաստղերից սա Ջոլսոնի ֆիլմն է... որովհետև այն, ըստ էության, բավական լավ հավաքածու է նրա հիթերից»[52]։ Ֆիլմը DVD տարբերակով թողարկվել է 2008 թվականի հոկտեմբերին։ 20th Century Fox-ը նրան հրավիրել է վերարտադրել The Jazz Singer ֆիլմի մի տեսարան Ալիս Ֆեյի և Դոն Ամիչեի մասնակցությամբ Hollywood Cavalcade ֆիլմում։ Նույն տարում հաջորդել են նրա հյուրային մասնակցությունները Fox-ի ևս երկու ֆիլմերում, սակայն նրա գլխավոր դերակատարի կինոկարիերան այդ պահից կանգ է առել։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փերլ Հարբորի վրա ճապոնական ռմբակոծությունը Ջոլսոնին դուրս է բերել տարիներ շարունակվող անգործության հետևանքով առաջացած թմբիրից, և «...նա իրեն ամբողջությամբ նվիրել է կյանքի նոր առաքելության...»։ Դեռևս այն ժամանակ, երբ U.S.O.-ն արտերկրում պաշտոնական ծրագիր է սկսել ձևավորել, Ջոլսոնը հեռախոսազանգերով և հեռագրերով անընդհատ դիմում էր Պատերազմի և Ռազմածովային ուժերի նախարարությունների ղեկավարներին։ Ալը խնդրել է թույլ տալ իրեն մեկնել աշխարհի ցանկացած վայր, որտեղ կգտնվեր ամերիկացի զինծառայող, որը դեմ չէր լինի լսել «Sonny Boy» կամ «Mammy» երգերը։ ...Եվ 1942 թվականի սկզբին Ջոլսոնը դարձել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում զինվորական բազայում ելույթ ունեցած առաջին աստղը[53]։

Պատերազմի երբ սկսվել էր, դրանից կարճ ժամանակ անց Ալը նամակ է գրել նախագահ Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտի մամուլի քարտուղար Սթիվեն Էրլիին՝ առաջարկելով «գլխավորել զինվորների համար ժամանցային միջոցառումների կազմակերպման կոմիտեն» և նշելով, որ «կաշխատի առանց վարձատրության... և սիրով աջակցելու է այդ նպատակով ստեղծվելիք կազմակերպության աշխատանքներին»։ Մի քանի շաբաթ անց Ալը նորաստեղծ United Services Organization-ին (USO) իր առաջին շրջագայության ժամանակացույցն է ստացել՝ «այն կազմակերպությունից, որի ստեղծմանը նպաստել է Էրլիին ուղղված իր նամակը»[54][55]։

Ալը Կենտրոնական Ամերիկայի ջունգլիներում գտնվող հեռավոր հենակետերում օրական մինչև չորս ելույթ է ունեցել և այցելել է ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի բազաների ամբողջ շարքը։ Տրանսպորտային ծախսերի մի մասը Ալը վճարել է իր գրպանից։ 1942 թվականին Անգլիայում իր առաջին՝ չհայտարարված ելույթից հետո Hartford Courant-ի թղթակիցը գրել է․ «...դա խուճապ է։ Իսկ հետո՝ կատարյալ քաոս... Երբ Ալը ավարտել է ելույթը, զինվորներով լեփ-լեցուն այդ դահլիճը ցնցող ծափահարությունները կարծես կրկին ռումբեր են, որոնք պայթում են Շաֆթսբերի ավենյուում»[56]։

The New York Times-ի հոդվածից՝

Ջոլսոնը եղել է ավելի շատ բանակային ճամբարներում և ելույթ է ունեցել ավելի շատ զինվորների առջև, քան որևէ այլ արտիստ։ Ալը ինքնաթիռով հատել է Ատլանտյան օվկիանոսը՝ երգ ու ոգևորություն հասցնելու Բրիտանիայում և Հյուսիսային Իռլանդիայում տեղակայված զորքերին։ Ալը թռել է մինչև Ալյասկայի ցուրտ ու ամայի տարածքները և Տրինիդադի շոգ ու խոնավ անտառները։ Այցելել է հոլանդական ոճով կառուցված Կուրասաո կղզի։ Այս երկրի գրեթե յուրաքանչյուր բանակային ճամբարում լսել է նրա երգն ու զվարճալի պատմությունները[54]

Զինվորական գործողություններին մասնակցող զորքերի համար ելույթ ունենալու ընթացքում հանդիպած որոշ անսովոր դժվարությունների մասին Ալը գրել է Variety ամսագրում 1942 թվականին հրապարակված հոդվածում՝

«Բոլոր տղաներին զվարճացնելու համար... մեզ անհրաժեշտ էր ելույթներ կազմակերպել խրամատներում, հրետանային դիրքերում, ապաստարաններում, ռազմական ճանապարհների շինարարական խմբերի համար․ իրականում՝ ցանկացած վայր, որտեղ հավաքված էին երկու կամ ավելի զինվորներ, ինձ համար ինքնաբերաբար վերածվում էր «Winter Garden»-ի, և ես այնտեղ ելույթ էի ունենում»[57]

Արտերկրյա ռազմակայաններով շրջագայությունից վերադառնալուց հետո մի ճամբարի գնդային հյուրընկալուհին նամակ է գրել Ջոլսոնին՝

«Թույլ տվեք 33-րդ հետևակային գնդի բոլոր զինվորների անունից ասել, որ Ձեր այստեղ գալը մեզ հետ երբևէ պատահած ամենահիասքանչ բաներից մեկն է։ Մենք Ձեզ համարում ենք լավագույնը ոչ միայն որպես արտիստ, այլև որպես մարդ։ Մենք միաձայն Ձեզ ընտրում ենք ԱՄՆ բանակի թիվ 1 բարոյական ոգու բարձրացնող».[58]

Ջոլսոնը պաշտոնապես ընդգրկվել է United Service Organizations (USO)-ի կազմում՝ այն կազմակերպության, որը ժամանցային ծրագրեր էր կազմակերպել արտերկրում մարտական գործողությունների մասնակցող ամերիկացի զինվորների համար[59]։ Քանի որ նա 45 տարեկանից մեծ էր, Ջոլսոնին շնորհվել «Specialist» կարգավիճակ, որը նրան թույլ էր տալիս համազգեստ կրել և օգտվել սպայական կարգավիճակին համարժեք դիրքից։ Խաղաղ օվկիանոսի տարածաշրջանում շրջագայության ժամանակ Ջոլսոնը վարակվել է մալարիայով, և նրա ձախ թոքը վիրահատական ճանապարհով հեռացնելու անհրաժեշտություն է առաջացել։ 1946 թվականին Նյու Յորքում նրա պատվին կազմակերպված և համազգային հեռարձակմամբ ցուցադրված հանդիսավոր ընթրիքի ժամանակ Ալը հատուկ հարգանքի տուրք է ստացել American Veterans Committee-ից՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին իր կամավորական ծառայության համար[60]։

Ջոլսոնի պատմությունը

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջորջ Մ. Քոհանի կենսագրական ֆիլմից՝ Yankee Doodle Dandy (1942), հետո հոլիվուդյան սյունակագիր Սիդնի Սկոլսկին կարծել է, որ նմանատիպ ֆիլմ կարելի է նկարահանել նաև Ալ Ջոլսոնի մասին։ Սկոլսկին առաջարկել է Ալ Ջոլսոնի կենսագրական ֆիլմ ստեղծելու գաղափարը, և Columbia Pictures-ի ղեկավար Հարի Քոնը համաձայնել է[61]։ Ֆիլմի ռեժիսորը Գրինն է, որն առավել հայտնի է նախա-Քոդ շրջանի Baby Face (1933) ֆիլմով։ Քոնը տպավորվել է ռեժիսոր Ջոզեֆ Հ. Լյուիսի՝ PRC-ի Minstrel Man (1944) երաժշտական ֆիլմում կատարած աշխատանքով և Լյուիսին հրավիրել է Ջոլսոնի մասին ֆիլմի երաժշտական համարների բեմադրությունը ղեկավարելու։ Քանի որ գրեթե բոլոր երգերի վոկալը կատարել է հենց Ջոլսոնը, իսկ Columbia-ի պայմանագրային դերասան Լարի Փարքսը մարմնավորել է Ջոլսոնին, The Jolson Story (1946) ֆիլմը դարձել է տարվա ամենամեծ դրամարկղային հաջողություններից մեկը։ Ջոլսոնին նվիրված իր խոսքում Լարի Փարքսը գրել է․ «Նրա կոշիկների մեջ մտնելն ինձ համար նշանակել է անվերջ ուսումնասիրել, դիտարկել և եռանդուն կենտրոնանալ՝ հնարավորինս կատարյալ կերպով նմանակելու այնպիսի մարդու, ինչպիսին Ալին էր։ Ուստի զարմանալի չէ, որ The Jolson Story-ի նկարահանումների ընթացքում ես 107 օր անցկացրի տեսախցիկների առջև և կորցրել եմ տասնութ ֆունտ քաշ»[62]։

Variety-ում հրապարակված խոսքերից մեկը՝

«Սակայն այս ֆիլմի իրական աստղը Ջոլսոնի ձայնն է և Ջոլսոնի երգերի մեդլին (տարօրինակ է, նույնիսկ զարմանալի, որ դրանք չեն նշվում տիտրերում)։ Ֆիլմը ավելի քիչ հայտնի դերասաններով համալրելը, հատկապես Լարի Փարքսին՝ որպես «Mammy» երգերով հանդես եկող երիտասարդ Ջոլսոնի, լավ մտածված քայլ է։ Ինչ վերաբերվել է Ջոլսոնի ձայնին, ապա այն երբեք այսքան լավ չի հնչել։ Այսպիսով, գիտության կախարդանքը ստեղծել է մի ամբողջական կերպար, որը գերազանցել է նույնիսկ Ջոլսոնի երիտասարդության տարիների ամենալավ շրջանի իրական կերպարին»[63]

Փարքսը «Օսկար» մրցանակի «Լավագույն դերասան» անվանակարգում է առաջադրվել։ Թեև 60-ամյա Ջոլսոնը չափազանց մեծ էր ֆիլմում իր երիտասարդ տարբերակը մարմնավորելու համար, Ալը համոզել է ստուդիայի ղեկավարությանը թույլ տալ իրեն մասնակցել մեկ երաժշտական համարի՝ «Swanee»-ի նկարահանմանը։ Տեսարանը ամբողջությամբ նկարահանվել է հեռահար ընդհանուր պլանով․ Ջոլսոնը սև դիմահարդարմամբ երգում և պարում էր դեպի թատերասրահի կենտրոն տանող բեմահարթակը։ Ֆիլմի հաջողությունից և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին նրա կատարած շրջագայություններից հետո Ջոլսոնը կրկին դարձել է ամերիկյան հանրության ամենահայտնի երգիչներից մեկը[60][64]։ Decca-ն պայմանագիր է կնքել Ջոլսոնի հետ, և Ալը 1945 թվականից մինչև իր մահը ձայնագրություններ է թողարկել Decca-ի համար՝ ընկերության հետ կատարելով նաև իր վերջին կոմերցիոն ձայնագրությունները։

Քննադատական ​​​​դիտարկումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կինոյի պատմաբան Քրին Գաբարդի կարծիքով՝ The Jolson Story-ն ավելի հեռուն է գնում, քան նախորդ ֆիլմերից որևէ մեկը՝ ուսումնասիրելով սև դիմահարդարման նշանակությունը և այն հարաբերությունները, որոնք սպիտակամորթները ձևավորել են սևամորթների հետ երաժշտության ոլորտում։ Նրա կարծիքով՝ ֆիլմը կարծես ենթադրել է, որ Ջոլսոնի նման սպիտակամորթ կատարողները, որոնք օժտված են «կյանքի ուրախությամբ և սևամորթների երաժշտական նվաճումները գնահատելու համար անհրաժեշտ զգայունությամբ», հակված են յուրահատուկ կապ հաստատելու այդ երաժշտական ավանդույթի հետ[65]։ Իր տեսակետը հիմնավորելու համար նկարագրել է ֆիլմի մի կարևոր հատված՝

Դոքսթեյդերի «Minstrels» խմբի հետ ելույթ ունենալուց առաջ Նոր Օռլեանում շրջելիս մտնում է մի փոքրիկ ակումբ, որտեղ սևամորթ ջազ երաժիշտների մի խումբ ելույթ է ունեցել։ Ջոլսոնը մի կարևոր բացահայտում է արել․ մինստրելների խմբի պահպանողական երգացանկը կարելի է վերափոխել՝ սև դիմահարդարմամբ իրականում սևամորթների երաժշտություն կատարելով։ Դոքսթեյդերին ասել է, որ ցանկացել է երգել այն, ինչ հենց նոր լսել է․ «Այսօր երեկոյան մի երաժշտություն էի լսել՝ մի բան, որ ջազ են անվանում։ Մի քանի տղաներ պարզապես հորինել են այն հենց նույն պահին։ Նրանք այն կարծես օդից են վերցրել»։ Երբ Դոքսթեյդերը հրաժարվել է ընդունել Ջոլսոնի հեղափոխական գաղափարը, պատմությունը ներկայացրել է նրա աստղային փառքի վերելքը՝ այն ենթադրությամբ, որ նա ջազ է ներմուծել իր սև դիմահարդարմամբ կատարումների մեջ։ Ջոլսոնի հաջողությունը հիմնվել է այն բանի վրա, որ ինքը կանխատեսել է, թե իրականում ինչ է ցանկացել ամերիկյան հասարակությունը։ Դոքսթեյդերը կատարել է անխուսափելի «ստատուս քվոյի պահապանի» դերը․ նրա կուրորեն պահպանողական նվիրվածությունը մի բանի, որը շուտով դառձել է հնացած, և ավելի է ամրապնդել հանդիսատեսի համակրանքը նորարար և ապագային միտված հերոսի նկատմամբ[66]

Սա այն թեմաներից է, որը ավանդաբար «հարազատ էր ֆիլմեր ստեղծող մարդկանց սրտին»[66]։ Կինոյի պատմաբան Ջորջ Քասթենը նկարագրել է այս «ընդհանուր սցենարը, որտեղ հերոսը վերջնականապես արդարացվել է այն նորարարությունների համար, որոնք սկզբում դիմադրության են հանդիպել»։ Նշել է, որ «մշակութային վերաբերմունքի փոփոխությունները կանխատեսող հերոսական գլխավոր կերպարի պայքարը կենտրոնական տեղ է զբաղեցրել նաև սպիտակամորթ ջազ երաժիշտների մասին կենսագրական այլ ֆիլմերում, ինչպիսիք են The Glenn Miller Story (1954) և The Benny Goodman Story (1955)»[67]։ «Երբ երգելուց դեպի կլառնետ նվագելն անցումը ընդունում ենք որպես իմաստային փոփոխություն, The Benny Goodman Story-ը դառնում է The Jazz Singer-ի... և The Jolson Story-ի գրեթե ուղղակի վերամշակված տարբերակը»[66]։

Ջոլսոնը կրկին երգում է (1949)

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Շարունակությունը՝ Jolson Sings Again (1949) ֆիլմը, ցուցադրվել է Նյու Յորքի Loew's ընկերության State Theatre-ում և արժանացել է դրական արձագանքների։ The New York Times-ի Թոմաս Փրայորը գրել է․ «Պարոն Ջոլսոնի անունը կրկին փայլել է լուսավորված ցուցանակների վրա, իսկ Բրոդվեյը կրկին ժպիտներով է ողողվել»։ «Այդպես էլ պետք է լիներ, որովհետև Jolson Sings Again-ը մի իրադարձություն է, որն իսկապես արժանի է բուռն ծափահարությունների»[68]։ Ֆիլմը գովազդելու նպատակով Ջոլսոնը Նյու Յորքի կինոթատրոններով կազմակերպել է եռանդուն շրջագայություն։ Ալը տեղաշարժվել էր ոստիկանական ուղեկցությամբ, որպեսզի կարողանա պահպանել բոլոր ցուցադրությունների ժամանակացույցը։ Հաճախ տեղում հորինել է կատակներ և յուրաքանչյուր հանդիսատեսի համար կատարել է երեք երգ։ Յուրաքանչյուր կինոթատրոնում, որտեղ Ջոլսոնն այցելել է, բազմամարդ ամբոխները լցնում էին փողոցներն ու մայթերը, ուստի լրացուցիչ ոստիկաններ էին հերթապահում[69]։ Մի քանի շաբաթ անց, Չիկագոյում, Ալը Soldier Field մարզադաշտում երգել է 100,000 մարդու առջև, իսկ նույն գիշեր Ջորջ Ջեսելի հետ ելույթ է ունեցել Oriental Theatre-ում, որտեղ ևս 10,000 մարդ ստիպված է եղել հեռանալ՝ տեղերի բացակայության պատճառով[70]։

Ջոլսոնը ռադիոյի ամենավաղ տարիներից ի վեր մեծ ժողովրդականություն վայելող հյուր աստղ է։ Մասնավորապես, մասնակցել է NBC-ի The Dodge Victory Hour հաղորդմանը (1928 թվականի հունվար), որտեղ Նոր Օռլեանի հյուրանոցներից մեկից երգել է 47 ռադիոկայանների միջոցով 35 միլիոն ունկնդրի համար։ 1930-ականներին Ալը վարել կամ մասնակցել է իր սեփական մի շարք հաղորդումների, այդ թվում՝ Presenting Al Jolson (1932) և Shell Chateau (1935)։ 1936 թվականին Ալը իր կնոջ՝ Ռուբի Քիլերի հետ գլխավոր դերակատարում է ունեցել Ջորջ Մենքեր Ուոթերսի և Արթուր Հոփքինսի հանրահայտ Burlesque պիեսի ռադիոբեմականացման մեջ՝ Lux Radio Theatre հաղորդաշարում[71]։

Ջոլսոնը 1947-1949 թվականներին եղել է Kraft Music Hall հաղորդման համահաղորդավարը, իսկ նրա կողքին հանդես է եկել Օսկար Լևանտը՝ որպես սարկաստիկ հումորով և դաշնամուր նվագող գործընկեր։ 1940-ականներին Ջոլսոնի կարիերայի վերածնունդը իսկապես մեծ հաջողություն էր՝ չնայած ավելի երիտասարդ կատարողների, այդ թվում՝ Բինգ Քրոսբիի և ավելի երիտասարդ Ֆրենկ Սինատրայի մրցակցությանը։ 1948 թվականին Variety ամսագրի անցկացրած հարցման արդյունքում Ալը ճանաչվել է «Ամենահայտնի տղամարդ երգիչ»։ Հաջորդ տարի Ջոլսոնը Ամերիկայի Variety Clubs-ից արժանացել է «Տարվա անձնավորություն» կոչմանը։ Երբ Ջոլսոնը հյուրընկալվել է Բինգ Քրոսբիի ռադիոհաղորդմանը, Ալը կատակով իր մրցանակի ստացումը վերագրել է այն հանգամանքին, որ ինքը կարևորություն ունեցող միակ երգիչն էր, որը չէր ձայնագրել «Mule Train» երգը։ Այդ երգը տվյալ տարվա մեծ հիթերից էր, և դրա չորս տարբերակները, որոնցից մեկը Քրոսբիի կատարմամբ, հայտնվել էին հիթ-շքերթի լավագույն տասնյակում։ Ջոլսոնը նաև կատակել է, որ տարիքի հետ իր ձայնը փոխվել է՝ ասելով․ «Ես “կլիպըթիները” ճիշտ եմ ասել, բայց այլևս չեմ կարող “կլոպ” անել այնպես, ինչպես նախկինում էի անում»։

Բացի որպես դերասան կինեմատոգրաֆիայում ունեցած իր ներդրումից՝ Ջոլսոնը նաև պատասխանատու է Հոլիվուդի ոսկե դարաշրջանի երկու խոշոր աստղերի բացահայտման համար։ Ալը ձեռք է բերել Բրոդվեյում դիտած մի պիեսի իրավունքները, այնուհետև ֆիլմի իրավունքները վաճառել է Ջեք Ուորներին՝ Warner Brothers ստուդիայի ղեկավարին (այդ ստուդիան էր, որը նկարահանել էր The Jazz Singer-ը)՝ պայմանով, որ բեմադրության սկզբնական դերասանական կազմի երկու անդամները ֆիլմում կրկին մարմնավորեն իրենց դերերը։ Պիեսը հետագայում վերածվել է Penny Arcade ֆիլմի, իսկ այդ երկու դերասաններն էին Ջոան Բլոնդելը և Ջեյմս Քեգնին, որոնք երկուսն էլ հետագայում դարձել են ստուդիայի պայմանագրային դերասաններ։ Նրանք դարձել են գանգստերական ֆիլմերի կարևորագույն դերակատարներից՝ զգալիորեն նպաստելով այդ ֆիլմերի հաջողությանը, որոնք մեծ եկամուտներ էին ապահովել ստուդիայի համար։

Կորեական պատերազմ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ջոլսոնի ելույթը Կորեայում

1950 թվականին, ըստ Ջոլսոնի կենսագիր Մայքլ Ֆրիդլանդի,[72] «Միացյալ Նահանգները արձագանքել է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի կոչին... և գնացել է կռվելու Հյուսիսային Կորեայի դեմ»։ Ջոլսոնը կրկին զանգահարել է Սպիտակ տուն։ «Ես պատրաստվել եմ գնալ Կորեա»,- ասել է Ալը հեռախոսով շփոթված պաշտոնյային։ «Կարծես ոչ ոք ոչինչ չգիտի USO-ի մասին, և ինձ այնտեղ հասցնելը նախագահ Թրումենի գործն է»։ Նրան խոստացել են, որ նախագահ Թրումենին և գեներալ ՄակԱրթուրին, որը ստանձնել է կորեական ռազմաճակատի հրամանատարությունը, հայտնելու են նրա առաջարկի մասին։ Սակայն չորս շաբաթ շարունակ ոչ մի պատասխան չի եղել։ Վերջապես պաշտպանության նախարար Լուիս Ա. Ջոնսոնը Ջոլսոնին հեռագիր է ուղարկել․ «Ներողություն ուշացման համար, սակայն ափսոսանքով հայտնում ենք, որ ժամանցային ծրագրերի համար միջոցներ չկան - STOP։ USO-ն լուծարվել է - STOP»։ Այս հաղորդագրությունը Ջոլսոնի հայրենասիրական զգացմունքների համար նույնքան ծանր հարված էր, որքան 38-րդ զուգահեռականը հատելն էր։ «Ի՞նչ են նրանք խոսում»,- ասել է Ալը։ «Միջոցնե՞ր։ Ո՞ւմ են պետք միջոցներ։ Ես միջոցներ ունեմ։ Ես ինքս կվճարեմ»[73]։

Ալ Ջոլսոնը զվարճացրել է ԱՄՆ զորքերին Փուսանի մարզադաշտում

1950 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Կորեայում 8-րդ բանակի շտաբից տարածված հաղորդագրության մեջ ասվել է․ «Ալ Ջոլսոնը՝ պատերազմի ռազմաճակատ հասած առաջին բարձրակարգ արտիստը, այսօր ինքնաթիռով Լոս Անջելեսից ժամանել է այստեղ...»։ Ջոլսոնը Կորեա մեկնելու բոլոր ծախսերը հոգացել է իր սեփական միջոցներով։ «Եվ նիհարած, ժպտացող Ջոլսոնը, առանց դադարի, 16 օրվա ընթացքում անցկացրել է 42 ելույթ»[74]։ Ալիսթեր Քուքն գրել է․ «Զինվորները պահանջել են, որ նա ելույթ ունենա։ Ալը կրկին ծնկի և իջել և երգել է «Mammy»-ն, իսկ զինվորները լաց են լինում ու ծափահարում։ Երբ նրան հարցրել են, թե ինչպիսին է Կորեան, Ալը ջերմ ժպիտով պատասխանել է․ «Ես վերադառնալու եմ, վերցնելու եմ իմ եկամտահարկի հայտարարագրերը և ստուգելու եմ՝ արդյոք բավականաչափ հարկ եմ վճարել»[75]։ ԱՄՆ վերադառնալուց առաջ ՄԱԿ-ի ուժերի հրամանատար, գեներալ Դուգլաս ՄակԱրթուրը նրան նվիրել է մեդալիոն, որի վրա գրվել է․ «Ալ Ջոլսոնին՝ Զինված ուժերի անձնակազմին ժամանցով ապահովելու համար երախտագիտության նշան՝ Հեռավոր Արևելքի հրամանատարությունից»։ Մեդալիոնի հակառակ կողմում փորագրվել է նրա ամբողջ շրջագայության երթուղին[76]։ Մի քանի ամիս անց «Al Jolson Bridge» անունով հայտնի կարևոր կամուրջն օգտագործվել է Հյուսիսային Կորեայից ամերիկյան զորքերի հիմնական մասի դուրսբերման համար[77]։ Կամուրջը Հան գետի վրայով անցնող երեք կամուրջներից վերջինն էր, որը պահպանվել է, և օգտագործվել է ՄԱԿ-ի ուժերին տարհանելու համար։ Բանակի անվտանգ անցումից հետո ՄԱԿ-ի ուժերը պայթեցրին կամուրջը՝ կանխելու չինական զորքերի անցումը[78]։ Ջեք Բենին, որը հաջորդ տարի մեկնել է Կորեա, նշել է, որ Կորեայում զինվորների համար ժամանցային միջոցառումներ անցկացվող մի ամֆիթատրոն կոչվել է «Al Jolson Bowl»[79]։

Ֆիլմերի և հեռուստատեսության ծրագրեր

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երբ Ջոլսոնը 1949 թվականին հայտնվել է Սթիվ Ալենի KNX ռադիոյի Լոս Անջելեսյան հաղորդման եթերում՝ Jolson Sings Again ֆիլմը գովազդելու նպատակով, Ալը իր կարճ ու կտրուկ կարծիքը հայտնել է նոր ձևավորվող հեռուստատեսային արդյունաբերության մասին․ «Ես սա անվանել եմ “smell-evision”։ Դե, գոնե դրա մի մասը»։ Գրող Հալ Քանթերը հիշել է, որ Ջոլսոնի պատկերացմամբ՝ հեռուստատեսային դեբյուտը պետք է լիներ կորպորատիվ հովանավորությամբ իրականացվող, սովորականից ավելի երկար հատուկ հաղորդում, որտեղ Ալը լինելու է միակ կատարողը, իսկ ծրագիրը հեռարձակվելու առանց ընդմիջումների։ Թեև այդ ժամանակ Ալը հեռուստատեսային մի քանի առաջարկներ է ստացել, Ջոլսոնը մտահոգվել է, թե իր չափազանց արտահայտիչ և մեծամասշտաբ ելույթներն ինչպես են ընկալվելու հեռուստատեսության նման ինտիմ միջավայրում։ Վերջապես, 1950 թվականին Ալը համաձայնել, երբ հայտարարվել է, որ Ջոլսոնը պայմանագիր է կնքել CBS հեռուստատեսային ցանցի հետ՝ ենթադրաբար մի շարք հատուկ հաղորդումներում հանդես գալու համար[80]։

Կորեայից վերադառնալուց տասը օր անց Ալը պայմանագիր է կնքել RKO Radio Pictures-ի պրոդյուսերներ Ջերի Ուոլդի և Նորման Կրասնայի հետ՝ գլխավոր դերակատարությամբ հանդես գալու Stars and Stripes Forever ֆիլմում։ Ֆիլմը պատմել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Հարավային Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում գործող USO-ի թատերախմբի մասին։ Սցենարը պետք է գրեր Հերբերտ Բեյքերը, իսկ ֆիլմում Ջոլսոնի խաղընկերուհին պետք է լիներ Դինա Շորը[81]։

Ջոլսոնի հավակնոտ ծրագրերը չեն իրականացել։ Կորեայում Ալը չափազանց ծանրաբեռնել էր իրեն, հատկապես հաշվի առնելով, որ ինքը մեկ թոքով էր ապրում։ Ֆիլմի պայմանագիրը ստորագրելուց երկու շաբաթ անց՝ Սան Ֆրանցիսկոյի 335 Փաուել Սթրիթ հասցեում գտնվող St. Francis Hotel հյուրանոցի իր սենյակում թղթախաղ խաղալիս, Ջոլսոնը 1950 թվականի հոկտեմբերի 23-ին մահացել է սրտի զանգվածային կաթվածից։ Ասել են՝ նրա վերջին խոսքերն էին․ «Օ՜... օ՜, ես գնում եմ»[82]։ Ալը 64 տարեկան էր։

Երբ նրա կինը հեռախոսով ստացել է Ջոլսոնի մահվան լուրը, նա շոկի մեջ է ընկել, և ընտանիքի անդամներից պահանջվել է մնալ նրա կողքին։ Հուղարկավորությանը, չնայած անձրևի սպառնալիքին, ոստիկանության գնահատմամբ հավաքվել էր ավելի քան 20,000 մարդ։ Այն դարձել է շոու-բիզնեսի պատմության ամենամարդաշատ հուղարկավորություններից մեկը[83]։

Հայտնի անձինք իրենց հարգանքի տուրքը մատուցել են Ջոլսոնին։ Բոբ Հոուփը, Կորեայից կարճալիք ռադիոկապով խոսելով, ասել է, որ աշխարհը կորցրել է «ոչ միայն մեծ արտիստի, այլև մեծ քաղաքացու»։ Լարի Փարքսն ասել է, որ աշխարհը «կորցրել է ոչ միայն իր մեծագույն արտիստին, այլև մեծ ամերիկացու։ Ալը կորեական պատերազմի զոհ դարձավ»։ Scripps-Howard թերթերը հրապարակել են սև ֆոնի վրա պատկերված մի զույգ սպիտակ ձեռնոցների նկար։ Նկարի տակ գրվել էր՝ «Երգն ավարտվել է»[84]։

Ալ Ջոլսոնի գերեզմանը Հիլսայդի հուշահամալիրում

Թերթի սյունակագիր և ռադիոհաղորդավար Ուոլթեր Վինչելն ասել է.

«Ալը առաջինն էր, ով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ելույթ է ունեցել զինվորների համար։ Նա վարակվել է մալարիայով և կորցրել է մեկ թոքը։ Այնուհետև, արդեն վաթսունն անց, Ալը կրկին առաջիններից է եղել, որ իր երգելու տաղանդը նվիրել է Կորեայում վիրավորներին ու հոգնած զինվորներին մխիթարելու համար։ Այսօր մենք գիտենք, որ դեպի Կորեա նրա ուղևորությունը շատ ավելի ծանր հարված է հասցրել նրա առողջությանը, քան գուցե նույնիսկ ինքն է գիտակցումր։ Բայց Ալը այնտեղ գտնվելը համարել է իր պարտքը՝ որպես ամերիկացի, և նրա համար հենց դա էր ամենակարևորը։ Ջոլսոնը մահացել է Սան Ֆրանցիսկոյի հյուրանոցներից մեկում։ Սակայն Ալը պատերազմի զոհ էր նույնքան, որքան Կորեայի քարքարոտ լանջերին զոհված ցանկացած ամերիկացի զինվոր։ Ավելի քան 40 տարի աստղ լինելով՝ Ալը իր ամենափառավոր «աստղային» գնահատականը ստացել է կյանքի վերջում՝ ոսկե աստղը»[85]

Ընկեր Ջորջ Ջեսելն իր ներածական խոսքի մի մասում ասել է՝

«Աշխարհի պատմությունը բավականաչափ չի խոսել այն մասին, թե որքան կարևոր են եղել երգն ու երգիչը։ Բայց պատմությունը պետք է արձանագրեր Ջոլսոն անունը, որը կյանքի մայրամուտին իր ամբողջ սիրտը դրել է երգի մեջ՝ օտար երկրում, վիրավորների ու քաջերի համար։ Ես հպարտ եմ, որ կարողացել եմ վայելել նրա մեծության լույսը և ապրել նրա ժամանակաշրջանում»[86]

Ալը թաղվել է Կալիֆոռնիայի Քալվեր Սիթի քաղաքի Hillside Memorial Park Cemetery գերեզմանատանը։ Ջոլսոնի այրին այնտեղ հողակտոր գնել է և նրա դամբարանի նախագծումը վստահել է հայտնի սևամորթ ճարտարապետ Փոլ Ուիլյամսին։ Վեց սյուներով մարմարե կառույցը պսակվել է գմբեթով, իսկ դրա կողքին տեղադրվել է Ջոլսոնի՝ բնական չափի մոտ երեք քառորդը կազմող բրոնզե արձանը։ Արձանը պատկերել է նրան՝ հավերժ ծնկի իջած, ձեռքերը դեպի առաջ պարզած, կարծես պատրաստ լինելով կրկին սկսել «Mammy» երգի հաջորդ տունը։ Գմբեթի ներսի հատվածում պատկերված է Մովսեսի հսկայական խճանկար, որտեղ նա պահել է Տասը պատվիրաններով տախտակները։ Այնտեղ Ջոլսոնը ներկայացվել է որպես «Իսրայելի քաղցրաձայն երգիչ» և «Բարձունք բարձրացված մարդ»[87][88]։

Նրա մահվան օրը Բրոդվեյը մարել է իր լույսերը՝ ի պատիվ Ջոլսոնի, իսկ ամբողջ աշխարհի ռադիոկայանները նրան նվիրված հարգանքի խոսքեր են հեռարձակել։ Նրա մահից կարճ ժամանակ անց BBC-ն հատուկ հաղորդում է ներկայացրել Jolson Sings On խորագրով։ Նրա մահը համաշխարհային արձագանք է առաջադրել, և աշխարհի տարբեր վայրերից հնչել են բազմաթիվ հարգանքի ու հրաժեշտի խոսքեր, այդ թվում՝ նրա ընկերներից՝ Ջորջ Ջեսելից, Ուոլթեր Ուինչելից և Էդի Քենթորից[87]։ Իր կտակում միլիոնավոր դոլարներ է նվիրաբերել հրեական և այլ բարեգործական կազմակերպություններին[89]։

Անձնական կյանք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ալ Ջոլսոնը և նրա ընտանիքը (1948)

Չնայած մանկության տարիներին նրանց ունեցած մտերիմ հարաբերություններին՝ Հարի Ջոլսոնը՝ Ալի ավագ եղբայրը, տարիների ընթացքում որոշակի արհամարհանք էր դրսևորել Ջոլսոնի հաջողությունների նկատմամբ։ Նույնիսկ Ջեք Փալմերի հետ նրանց համատեղ գործունեության շրջանում Ալի ժողովրդականությունն աճել էր, մինչդեռ Հարրիի կարիերան աստիճանաբար անկում էր ապրել։ «Al and Jack» դուետից բաժանվելուց հետո Հարրիի շոու-բիզնեսի կարիերան վերջնականապես անկում է ապրել։ Մի անգամ Հարրին առաջարկել է դառնալ Ջոլսոնի գործակալը, սակայն Ջոլսոնը մերժել է՝ մտահոգվելով, որ եղբորը աշխատանքի ընդունելու պատճառով իր պրոդյուսերներից ճնշումների է ենթարկվել։ 1948 թվականին Հարրիի կնոջ՝ Լիլիանայի մահից կարճ ժամանակ անց եղբայրները կրկին մտերմացել են[90]։

Ջոլսոնի առաջին ամուսնությունը Հենրիետա Քելլերի (1889–1967) հետ տեղի է ունեցել 1907 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Կալիֆոռնիայի Ալամեդա քաղաքում։ Փաստաթղթերում նրա անունը նշվել է որպես Ալբերտ Ջոլսոն։ Ամուսնալուծությունը տեղի է ունեցել 1919 թվականին[91]։ 1920 թվականին Ալը հարաբերություններ է սկսել Բրոդվեյի դերասանուհի Ալմա Օսբորնի հետ, որը մասնագիտական գործունեության մեջ հայտնի էր Էթել Դելմար անունով[92]։ Նրանք ամուսնացել են 1922 թվականի օգոստոսին, սակայն 1928 թվականին Ալը ամուսնալուծվել է Ջոլսոնից[93]։

I1928 թվականի ամռանը Ջոլսոնը Լոս Անջելեսում հանդիպել է երիտասարդ թափ-պարուհի, հետագայում նաև դերասանուհի Ռուբի Քիլերին։ Ջոլսոնը հետագայում պնդել էր, որ նրանց հանդիպումը տեղի է ունեցել Թեքսաս Գուինանի գիշերային ակումբում, և առաջին իսկ հայացքից հիացել է նրանով։ Երեք շաբաթ անց Ջոլսոնը դիտել է Ջորջ Մ. Քոհանի Rise of Rosie O'Reilly ներկայացումը և նկատել է, որ Քիլերը նույնպես ընդգրկվել է դերասանական կազմում։ Իմանալով, որ Ալը փորձել է կարիերա կառուցել Բրոդվեյում, Ջոլսոնը ներկա գտնվել է նրա մեկ այլ ներկայացման՝ Show Girl-ին։ Մի պահ նա բարձրացել է հանդիսատեսի շարքից և միացել է Քիլերին «Liza» երգի զուգերգին[20]։ Դրանից հետո ներկայացման պրոդյուսեր Ֆլորենց Զիգֆելդը Ջոլսոնին առաջարկել է միանալ դերասանական կազմին և շարունակել Քիլերի հետ զուգերգեր կատարել։ Ջոլսոնը ընդունել է առաջարկը, և Զիգֆելդի հետ շրջագայության ընթացքում նրանք սկսել են հանդիպել։ Նրանք ամուսնացել են 1928 թվականի սեպտեմբերի 21-ին։ 1935 թվականին Ալն ու Ռուբին որդեգրել են տղա՝ Ջոլսոնի առաջին երեխան, որին անվանել են Ալ Ջոլսոն կրտսեր»։ Սակայն 1939 թվականին, չնայած այն հանգամանքին, որ նրանց ամուսնությունը համարվել էր ավելի հաջող, քան Ջոլսոնի նախորդ ամուսնությունները, Քիլերը հեռացել է Ջոլսոնից։ Նրանք ամուսնալուծվել են 1940 թվականին։ Դրանից հետո Քիլերն ամուսնացել է Ջոն Հոմեր Լոուի հետ, որի հետ ունեցել է չորս երեխա և նրա հետ ամուսնացած է մնացել մինչև Լոուի մահը՝ 1969 թվականը[20][94]։

1944 թվականին, Արկանզաս նահանգի Հոթ Սփրինգս քաղաքի ռազմական հոսպիտալներից մեկում ելույթ ունենալիս, Ջոլսոնը հանդիպել է երիտասարդ ռենտգենոլոգ-տեխնիկ Էրլ Գալբրեյթին։ Մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել նրա նկատմամբ, և ավելի քան մեկ տարի անց կարողացել է գտնել նրան ու աշխատանքի է ընդունել որպես դերասանուհի, երբ ինքն աշխատել է Columbia Pictures-ում որպես պրոդյուսեր։ Ջոլսոնի առողջությունը տուժել է մալարիայի դեմ նախկին պայքարի հետևանքով։ 1945 թվականի ձմռանը, երբ Ալը հոսպիտալացվել էր, Էրլը այցելել է նրան, և նրանք շուտով հարաբերություններ են սկսել։ Նրանք ամուսնացել են 1945 թվականի մարտի 22-ին։ Ամուսնության ընթացքում Ջոլսոններն որդեգրել է երկու երեխա՝ Ասա կրտսերին (ծնված 1948 թվականին) և Ալիսիային (ծնված 1949 թվականին)[20]։ Նրանք ամուսնացած են մնացին մինչև Ջոլսոնի մահը՝ 1950 թվականը[95]։

Ամուսնությունից մեկուկես տարի անց նրա նոր կինը դեռ երբեք չէր տեսել, թե ինչպես է Ալը ելույթ ունենում հանդիսատեսի առջև։ Առաջին նման առիթը բոլորովին չնախատեսված է եղել։ Ինչպես պատմել է դերասան-կատակերգու Ալան Քինգը, դա տեղի է ունեցել 1946 թվականին Waldorf Astoria հյուրանոցում՝ New York Friars' Club-ի կազմակերպած ընթրիքի ժամանակ, որը նվիրվել էր Սոֆի Թաքերի կարիերային։ Ջոլսոնն ու նրա կինը ևս հազարավոր այլ հյուրերի հետ հանդիսատեսի կազմում են եղել, իսկ միջոցառումը վարել է Ջորջ Ջեսելը։

Ջոլսոնը (աջից) 1924 թվականին՝ նախագահ Քելվին Քուլիջի հետ, որին Ալը աջակցել է

Առանց որևէ նախազգուշացման՝ հաղորդման ընթացքում Ջեսելը հայտարարել է․ «Տիկնայք և պարոնայք, սա ամենահեշտ ներկայացումն է, որ երբևէ ստիպված եմ եղել անել։ Աշխարհի մեծագույն արտիստը՝ Ալ Ջոլսոնը»։ Քինգը հիշել է, թե դրանից հետո ինչ տեղի ունեցել՝

Դահլիճը խելագարվել է։ Ջոլսոնը վեր է կենում, խոնարհվում, ապա կրկին նստում... մարդիկ սկսել են ոտքերով հարվածել հատակին, և Ալը նորից վեր է կենում, խոնարհվում ու կրկին նստում։ Իսկական քաոս է, և աստիճանաբար նա կարծես տեղի է տալիս։ Ալը բարձրանում է բեմ... Սոֆիի հետ մի փոքր կատակում է և մի քանի ծիծաղ է առաջացնում, բայց մարդիկ գոռում են․ «Երգիր՛։ Երգիր՛։ Երգիր՛»։ Այնուհետև Ալը ասել է․ «Կցանկանայի ձեզ ներկայացնել իմ հարսնացուին»։ Այս գեղեցիկ երիտասարդ կինը վեր է կենում և խոնարհվում։ Բայց հանդիսատեսին հարսնացուն չի հետաքրքրում, նրանց նույնիսկ Սոֆի Թաքերն էլ չի հետաքրքրում։ Նրանք կրկին գոռում են․ «Երգիր՛։ Երգիր՛։ Երգիր՛»
«Իմ կինը երբեք չի տեսել, թե ինչպես եմ ես ելույթ ունենում»,- ասել է Ջոլսոնը և նայել նվագախմբի ղեկավար Լեսթեր Լանինին․ «Մաեստրո, ճի՞շտ է այն, ինչ ասում են «Dixie»-ի մասին»[96]

Ջոլսոնը հանրապետական էր, որը 1920 թվականին նախագահական ընտրություններում աջակցել է Ուորեն Գ. Հարդինգին, իսկ 1924 թվականին՝ Քելվին Քուլիջին։ Որպես «իր ժամանակի ամենամեծ աստղերից մեկը՝ նա իր կախարդանքը գործի էր դնում՝ հմայված հանդիսատեսների առջև երգելով Harding, You're the Man for Us երգը...», իսկ չորս տարի անց նրան խնդրել են կատարել Keep Cool with Coolidge երգը։ Ջոլսոնը, ինչպես կինոստուդիաները ղեկավարող մարդիկ, շոու-բիզնեսի այն հազվագյուտ հանրապետականներից է[97]։1932 թվականին Ջոլսոնը հրապարակայնորեն քարոզարշավ էր իրականացրել Դեմոկրատական կուսակցության թեկնածու Ֆրանկլին Դելանո Ռուզվելտի օգտին[98]։ Սակայն հաջորդ նախագահական ընտրություններում՝ 1936 թվականին, Ալը կրկին աջակցել է Հանրապետական կուսակցության թեկնածու Ալֆ Լենդոնին և մինչև կյանքի վերջ այլևս չի աջակցել որևէ դեմոկրատ թեկնածուի նախագահական ընտրություններում[16][99]։

Մրցանակներ և պարգևներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ալ Ջոլսոնի ճանապարհը Նյու Յորքում

Նրա մահից մի քանի ամիս անց պաշտպանության նախարար Ջորջ Մարշալը Ջոլսոնին հետմահու շնորհել է «Վաստակի մեդալը»՝ նրան անվանելով մարդ, «որին այս երկիրը պարտք է ունեցել, և այդ պարտքը հնարավոր չէ մարել»։ Մեդալին կից վկայականում նշվել է, որ Ջոլսոնի «ներդրումը Կորեայում ՄԱԿ-ի գործողությանը կատարվել է իր կյանքի գնով»։ Պարգևը հանձնվել է Ջոլսոնի որդուն՝ Ջոլսոնի այրու ներկայությամբ[100]։

Ջոլսոնը Հոլիվուդի Փառքի ծառուղում ունեցել է երեք աստղ՝ ռադիոյի, կինոյի և ձայնագրության ոլորտներում ունեցած իր ներդրումների համար։

2000 թվականին նրան նվիրվել են Կալիֆոռնիայի Պալմ Սփրինգս քաղաքի Աստղերի ծառուղում գտնվող «Ոսկե արմավենու ճեմուղի» աստղը[101]։ Ջոլսոնը նաև Ամերիկյան թատրոնի փառքի սրահի անդամ է[102]։

ԱՄՆ փոստային ծառայությունը նրա պատվին թողարկել է 29 ցենտ արժողությամբ փոստային նամականիշ, որը 1994 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Լինքոլն կենտրոնում կայացած հանդիսավոր արարողության ժամանակ ներկայացրել է Ջոլսոնի չորրորդ կինը՝ Էրլ Ջոլսոն Կրասնան։ Այս նամականիշը ամերիկացի հանրահայտ երգիչներին նվիրված մի շարք նամականիշներից մեկն է եղել։ Նույն շարքում ընդգրկվել են նաև Բինգ Քրոսբին, Նեթ Քինգ Քոուլը, Էթել Մերմանը և Էթել Ուոթերսը։ 2006 թվականին, Ալ Ջոլսոն ընկերության աջակցությամբ, Նյու Յորքի մի փողոց անվանակոչվել է նրա անունով[103]։

2008 թվականի հոկտեմբերին գերմանացի կինոռեժիսոր Անդրեա Օբերհայդենի նկարահանած Al Jolson and The Jazz Singer վավերագրական ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել Գերմանիայի Լյուբեկ քաղաքում անցկացվող «Լյուբեկի սկանդինավյան կինոյի օրերի» 50-րդ փառատոնում։ Մի քանի շաբաթ անց ֆիլմը Քիլում անցկացվող ամենամյա կինոմրցույթում արժանացել է առաջին մրցանակի[104]: 2007 թվականի նոյեմբերին նույն ռեժիսորի նկարահանած A Look at Al Jolson վավերագրական ֆիլմը նույնպես հաղթող էր ճանաչվել նույն փառատոնում[105]:

Ժառանգություն և ազդեցություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Իրվինգ Բեռլինի հետ, մոտ 1927թվականին

Ըստ երաժշտության պատմաբաններ Բրյուս Քրոութերի և Մայք Փինֆոլդի՝ «Իր ժամանակաշրջանում Ալը Ամերիկայի (և, հավանաբար, աշխարհի) երբևէ ճանաչած ամենահայտնի և ամենասիրված բազմակողմանի զվարճացնողն է։ Ալը հմայում է թատրոնի հանդիսատեսին և գրավիչ կերպար է դարձել ձայնագրություններում, ռադիոյում և ֆիլմերում։ Ալը սպիտակամորթ հանդիսատեսի ականջները բացել է այն երաժշտական ձևերի գոյության հանդեպ, որոնք նախկինում օտար էին նրանց ընկալմանն ու փորձառությանը... և օգնել է ճանապարհ հարթել նրանց համար, ովքեր հետագայում սևամորթների երաժշտական ավանդույթներին ավելի իրատեսական և կարեկցալից մոտեցում էին ցուցաբերելու»[106]։ Սևամորթ երգահան Նոբլ Սիսլը 1930-ականներին ասել է. «Ալը միշտ եղել է սևամորթ երգահանների և կատարողների պաշտպանը և առաջինն է, որ սևամորթներին ընդգրկել է իր ներկայացումներում»։ Ջոլսոնի «Mammy» երգերի մասին Ալը հավելել է. «Իր սևացած դեմքով հոսող իսկական արցունքներով նա անմահացրեց Ամերիկայի սևամորթ մայրության կերպարը այնպես, ինչպես ոչ ոք չէր կարող»[107]։ Այնուամենայնիվ, չնայած Ջոլսոնի՝ աֆրոամերիկացիների նկատմամբ վերաբերմունքը պաշտպանելու իր նախկին դիրքորոշմանը՝ 1938 թվականին Սիսլը ավելի քննադատական դիրքորոշում է որդեգրել Ջոլսոնի սևադեմ դիմահարդարման և «Mammy» ներկայացման շարունակական կիրառման նկատմամբ[107][108]։ 1930-ականներին ամերիկյան ֆիլմերում աֆրոամերիկացի դերասանների ներգրավվածության ընդլայնումը, որը զգալիորեն ստվերել է սևադեմ դիմահարդարմամբ հանդես եկող դերասանների կիրառումը, նույնպես համարվում է շրջադարձային պահ նախկինում Ջոլսոնին հսկայական աստղային ճանաչում բերած այդ վիճահարույց ներկայացման ձևի հասարակական ընդունման հարցում։ 1930 թվականից հետո սևադեմ դիմահարդարումն ավելի լայնորեն է ընկալվում որպես ռասիզմի և մոլեռանդության դրսևորում[109][110]։

«Հնչուն ֆիլմերի 50-ամյակ» նամականիշը՝ առաջին օրվա ծրարի վրա, որի վրա պատկերված է Ջոլսոնը

Հակառակ տարածված կարծիքի՝ Ջոլսոնի բացահայտ հրեական ինքնությունը, այդ թվում՝ The Jazz Singer ֆիլմում, 1920-ականներին էապես չէր թուլացրել Միացյալ Նահանգներում հակասեմականությունը։ Այդ ժամանակ երկրում հակասեմականությունը դեռ լայնորեն տարածված է, իսկ Ջոլսոնն ու The Jazz Singer-ը նույնիսկ ընկալվում էին ավելի շուտ որպես դեռևս հիմնականում հակասեմական միջավայրում գոյություն ունեցող «բացառություն», քան որպես նշան, որ հրեաների նկատմամբ վերաբերմունքը էապես փոխվում է[111][112]։

Ջոլսոնի՝ բարձրաձայն երգեցողության վրա հիմնված յուրահատուկ ոճը շուտով ստվերվել է ավելի զուսպ և մտերմիկ ոճով հանդես եկող քրուներների՝ օրինակ՝ Բինգ Քրոսբիից և Ֆրենկ Սինատրայից, որոնք 1930-ականներին, 1940-ականներին և 1950-ականներին գերիշխել էին հանրաճանաչ երաժշտության հիթ-շքերթներում։ Թեև Ջոլսոնը կարողացել և երգել է նաև քրուներների ոճով, նրա հիմնական ոճը ձևավորվել է այն ժամանակաշրջանում, երբ երգիչը պետք է իր ֆիզիկական ուժով ձայնը հասցներ թատրոնի ամենահեռավոր շարքերին։ Ավելի ուշ՝ խոսափողի դարաշրջանում ձևավորված երգիչներն ազատվել էին այդ սահմանափակումից[113][114]։ Այնուամենայնիվ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին USO-ի շրջանակներում նրա շրջագայությունների ընթացքում նրա կարիերան կարողացել է կրկին աշխուժանալ[115]։

Ջոլսոնի մասին ժատ մարդիկ են կարծիք հայտնել՝

Թոնի Բենեթ

«Հայրս... մեզ տարել էր դիտելու առաջին հնչունային ֆիլմերից մեկը՝ The Singing Fool-ը, որտեղ Ալ Ջոլսոնը երգել է «Sonny Boy» երգը։ Ինչ-որ առումով կարելի է ասել, որ Ջոլսոնն իմ՝ որպես երգչի, ամենավաղ ազդեցությունն էր։ Այն, ինչ տեսել էի, այնքան էր հուզել ինձ, որ ժամերով լսել եմ Ջոլսոնին և Էդի Քենթորին ռադիոյով։ Իրականում, այդ ֆիլմը դիտելուց կարճ ժամանակ անց ես ունեցել եմ իմ առաջին հրապարակային ելույթը... Ջոլսոնին նմանակելու համար... Ես նետվել եմ հյուրասենյակ և ինձ զարմանքով նայող մեծահասակներին հայտարարել եմ. «Ես՝ Սոնի Բոյն եմ»։ Ամբողջ ընտանիքը ծիծաղից բռնկվել է[116]

Իրվինգ Բեռլին

Քանի որ ֆիլմերը դարձել էին զվարճանքի արդյունաբերության կարևորագույն մասը, Բեռլինը ստիպված է եղել վերաստեղծել ինքն իրեն՝ որպես երգահան։ Կենսագիր Լորենս Բերգրինը գրել է, որ թեև Բեռլինի երաժշտությունը «չափազանց հնաոճ է առաջադեմ Բրոդվեյի համար», նրա երաժշտությունը պահպանողական Հոլիվուդում լիովին արդիական է։ Իր առաջին նշանակալի հաջողությունն ունեցել է շրջադարձային հնչուն ֆիլմերից մեկում՝ The Jazz Singer (1927), որտեղ Ջոլսոնը կատարել է նրա «Blue Skies» երգը[117]։ Գրել է Ջոլսոնի Mammy (1930) ֆիլմի երաժշտությունը, որը ներառում է այնպիսի հիթեր, ինչպիսիք էին «Let Me Sing and I'm Happy»-ն և «Mammy»-ն[16][99]։

Բինգ Քրոսբի

Երաժշտության պատմաբան Ռիչարդ Գրուդենսը գրել է, որ Քեթրին Քրոսբին ուրախությամբ վերհիշել է իր սիրելի Բինգի և նրա ոգեշնչման աղբյուր Ալ Ջոլսոնի մասին գլուխը, որտեղ Բինգը գրել է. «Նրա գլխավոր առավելությունն այն յուրահատուկ էներգիան է, որն առաջացել է, երբ երգել է։ Այդ օրերին ոչ ոք այդպիսի բան չի արել[106]։ Երբ Ալը դուրս է եկել բեմ և սկսել է երգել, անմիջապես ոգևորել է հանդիսատեսին։ Առաջին ութ տակտի ընթացքում արդեն ամբողջովին գրավում է հանդիսատեսին»[60]։ Քրոսբին Pop Chronicles-ի հարցազրույցում ջերմությամբ հիշել է Ջոլսոնի ելույթ տեսնելը և գովաբանել նրա կատարումը։ Քրոսբիի կենսագիր Գարի Գիդինսը, խոսելով Ջոլսոնի կատարողական ոճի նկատմամբ Քրոսբիի հիացմունքի մասին, գրել է. «Բինգը հիանում է այն բանով, թե ինչպես է Ջոլսոնը կարծես անձամբ հասնում հանդիսատեսի յուրաքանչյուր անդամին»։ Մի անգամ Քրոսբին իր երկրպագուներից մեկին ասել է. «Ես ամենևին էլ այդքան հմայող կատարող չեմ։ Ես պարզապես մի քանի փոքրիկ երգ եմ երգել։ Բայց այս մարդը իսկապես կարող է հանդիսատեսին խելահեղ ոգևորության հասցնել։ Ալը իսկապես կարող է ամբողջովին ցնցել նրանց»[118]։

Բոբի Դարին

Դարինի կենսագիր Դեյվիդ Էվանիերը գրել է, որ երբ Դարինը դեռ փոքր է և ռևմատիկ տենդի պատճառով ստիպված է տանը մնալ, «ժամանակի մեծ մասն անցկացրել է կարդալով ու նկարներ գունավորելով, ինչպես նաև լսելով մեծ նվագախմբերի երաժշտությունն ու Ջոլսոնի ձայնագրությունները... սկսել է նմանակել Ջոլսոնին... և խելագարի պես տարվել է Ջոլսոնով»։ Դարինի մենեջեր Սթիվ Բլաուները, որը հետագայում նաև դարձել է կինոպրոդյուսեր և Screen Gems-ի փոխնախագահ, նույնպես իր կարիերան սկսել է «որպես փոքր տղա՝ Ալ Ջոլսոնին նմանակելով, այն բանից հետո, երբ The Jolson Story ֆիլմը 13 անգամ դիտել է»[119]։

Նիլ Դայմոնդ

Լրագրող Դեյվիդ Ուայլդը գրել է, որ 1927 թվականի The Jazz Singer ֆիլմը նման է Դայմոնդի սեփական կյանքին՝ «Նյու Յորքից մի հրեա տղայի պատմություն, որը թողել է ամեն ինչ և մեկնել է Լոս Անջելես՝ հանրաճանաչ երաժշտություն ստեղծելու իր երազանքն իրականացնելու համար»։ Դայմոնդը նշել է, որ դա «ավանդական ընտանեկան իրավիճակից հեռանալու և սեփական ուղին գտնելու ցանկություն ունեցող մարդու պատմությունն է։ Եվ այդ իմաստով այն «իմ» պատմությունն է»։ 1972 թվականին Դայմոնդը Բրոդվեյում տվել է առաջին մենահամերգը Ալ Ջոլսոնից հետո, իսկ 1980 թվականին նկարահանվել է The Jazz Singer ֆիլմի վերամշակված տարբերակում՝ Լորենս Օլիվիեի և Լյուսի Արնազի հետ[120]։

Էդի Ֆիշեր

Խորհրդային Միություն կատարած շրջագայության ժամանակ՝ իր այն ժամանակվա կնոջ՝ Էլիզաբեթ Թեյլորի հետ, Ֆիշերը իր ինքնակենսագրականում գրել է. «Խրուշչովի սիրուհին խնդրել է ինձ երգել... Ես առաջին ամերիկացին էի, որ Փոլ Ռոբեսոնից հետո հրավիրվել է երգելու Կրեմլում։ Հաջորդ օրը Herald-Tribune-ի վերնագրերը կարդաձել են՝ «Էդի Ֆիշերը ցնցում է Կրեմլը»։ Ես նրանց համար Ջոլսոնի լավագույն կատարումներից էի ներկայացրել՝ «Swanee», «April Showers» և, վերջում, «Rock-A-Bye Your Baby with a Dixie Melody»[121]։ Ես ոտքի էի հանել ռուս դիվանագետներից ու բարձրաստիճան պաշտոնյաներից կազմված հանդիսատեսին, և նրանք ինձ հետ ճոճվել են»[122]։ 1951 թվականին Ֆիշերը իր «մեծ հիթ»՝ «Good-bye, G.I. Al» երգը նվիրել է Ջոլսոնին և անձամբ դրա օրինակն է հանձնել Ջոլսոնի այրուն։ Իր հետագա կանանցից մեկի՝ Քոնի Սթիվենսի հետ ունեցել է դուստր՝ Ջոելի Ֆիշերը, որի անունը Ջոլսոնի պատվին է դրվել։ 1968 թվականին Էդին Ալ Ջոլսոնին նվիրված հարգանքի տուրքի ալբոմ է թողարկել՝ You Ain't Heard Nothin' Yet, որի մեջ ներառված էին այս պարբերության սկզբում նշված բոլոր երգերը։ Դա նաև իր վերջին ալբոմն է RCA Victor-ի համար[123]։

Ջուդի Գարլանդ

Գարլանդը 1951 թվականին Լոնդոնի Palladium-ում և Նյու Յորքի Palace Theatre-ում ունեցած իր համերգների ժամանակ հարգանքի տուրք է մատուցել Ջոլսոնին։ Երկու համերգներն էլ հետագայում դարձել էին «նրա բազմաթիվ վերադարձներից առաջինի առանցքային մասը» և կենտրոնացած էին Ալ Ջոլսոնի կերպարանավորման շուրջ․ կատարել է «Swanee»-ն՝ Ջոլսոնի երգելու ոճի իր յուրօրինակ նմանակմամբ[16][99]։

Էռնեստ Հեմինգուեյ

Էռնեստ Հեմինգուեյը A Moveable Feast գրքում գրել է, որ «Զելդա Ֆիցջերալդը... առաջ է թեքվել և ինձ պատմել իր մեծ գաղտնիքը. «Էռնե՛ստ, չե՞ս կարծում, որ Ալ Ջոլսոնն ավելի մեծ է, քան Հիսուսը»[124]։

Ջերի Լյուիս

Դերասան և կատակերգու Ջերի Լյուիսը 1959 թվականին նկարահանվել է The Jazz Singer ֆիլմի հեռուստատեսային տարբերակում՝ առանց սևադեմ դիմահարդարման։ Լյուիսի կենսագիր Մյուրեյ Պոմերանսը գրել է. «Ջերին, անշուշտ, իր հոր մասին է մտածել, երբ վերանկարահանել է ֆիլմը»՝ հավելելով, որ Լյուիսն ինքը հարցազրուցավարին պատմել է, որ իր ծնողներն այնքան աղքատ էին, որ չէին կարողացել նրա համար բարմիցվա կազմակերպել։ 1956 թվականին Լյուիսը ձայնագրել է «Rock-a-Bye Your Baby» երգը[125]։

Ջերի Լի Լյուիս

Երգիչ և երգահան Ջերի Լի Լյուիսի խոսքերով՝ «Կային ընդամենը չորս իսկական ամերիկյան ինքնատիպներ՝ Ալ Ջոլսոնը, Ջիմի Ռոջերսը, Հենք Ուիլյամսը և Ջերի Լի Լյուիսը»[126]։ Ասել է. «Ես սիրում էի Ալ Ջոլսոնին։ Ես դեռ պահել եմ նրա բոլոր ձայնագրությունները։ Նույնիսկ երբ երեխա էի, անընդհատ լսում էի նրան»[127]։

Մարիո Լանզա

Մարիո Լանզայի կենսագիր Արմանդո Չեզարին գրել է, որ Լանզայի «սիրելի երգիչների թվում են Ալ Ջոլսոնը, Լենա Հորնը, Թոնի Մարտինը և Թոնի Արդենը»[128]։

Դեյվիդ Լի Ռոթ

Ռոք խմբի՝ Van Halen-ի երգահանին և գլխավոր երգչին 1985 թվականին տված հարցազրույցի ժամանակ հարցրել էին. «Ե՞րբ առաջին անգամ որոշել եք, որ ցանկացել եք մտնել շոու բիզնեսի մեջ»։ Պատասխանել է. «Ես յոթ տարեկան էի։ Ասել էի, որ ուզում եմ դառնալ Ալ Ջոլսոնի նման։ Դրանք իմ ունեցած միակ ձայնագրություններն էին՝ հին, փխրուն 78 պտույտանոց ձայնասկավառակների հավաքածու։ Ես սովորել էի յուրաքանչյուր երգը, իսկ հետո՝ նաև շարժումները, որոնք տեսել էի ֆիլմերում»[129]։

Ռոդ Ստյուարտ

Բրիտանացի երգիչ և երգահան Ռոդ Ստյուարտին 2003 թվականին տված հարցազրույցի ժամանակ հարցրել էին. «Ո՞րն է երաժշտության հետ կապված ձեր ամենավաղ հիշողությունը»։ Ստյուարտը պատասխանել է. «Ալ Ջոլսոնը՝ այն ժամանակներից, երբ մենք Սուրբ Ծննդյան կամ ծննդյան օրերի առթիվ տնային երեկույթներ էինք կազմակերպում։ Մենք փոքրիկ ռոյալ ունեինք, և ես սովորաբար գաղտագողի իջնում էի ներքև... Կարծում եմ՝ հենց դա է իմ մեջ երաժշտության հանդեպ շատ, շատ վաղ սեր արթնացրել[130]։

Ջեքի Ուիլսոն

Աֆրոամերիկացի երգիչ Ջեքի Ուիլսոնը Ջոլսոնին նվիրված You Ain’t Heard Nothin’ Yet խորագրով հարգանքի տուրքի ալբոմ է ձայնագրել, որը ներառում է նրա անձնական գրառումը ալբոմի ներդիրում․ «Այս կամ ցանկացած այլ դարաշրջանի մեծագույն զվարճացնողը... Կարծում եմ՝ ես ունեցել եմ նրա երբևէ արված գրեթե բոլոր ձայնագրությունները, և հազվադեպ էի բաց թողնում ռադիոյով իրեն լսելը... Այն երեք տարիների ընթացքում, ինչ ձայնագրություններ եմ թողարկել, ես ցանկություն էի ունեցել ստեղծելու մի ալբոմ, որը ներառելու է այն երգերը, որոնք, իմ կարծիքով, ներկայացնում էին Ջոլսոնի մեծ ժառանգությունը... Սա պարզապես իմ համեստ հարգանքի տուրքն է այն մարդուն, ում ամենից շատ եմ հիացել այս ասպարեզում... որպեսզի Ջոլսոնի ժառանգությունը կենդանի պահեմ»[131]։

Կալիֆոռնիայի նահանգ

Կալիֆոռնիայի պատմաբաններ Ստեֆանի Բարոնի և Շերի Բերնշտայնի համաձայն՝ «քչերն են այնքան մեծ ներդրում ունեցել Կալիֆոռնիայի հանրահռչակման գործում, որքան Ալ Ջոլսոնը», որը կատարել և գրել է «California, Here I Come» երգի բառերը[132]։ Այս երգը համարվում է Կալիֆոռնիայի ոչ պաշտոնական հիմնը։ Մեկ այլ օրինակ է 1928 թվականի «Golden Gate» երգը (Դեյվ Դրեյեր, Ջոզեֆ Մեյեր, Բիլի Ռոուզ և Ջոլսոն)[16][99]։

Ջոլսոնի 1926 թվականի կարճամետրաժ A Plantation Act ֆիլմը, որը մինչև 1933 թվականը համարվում է կորած ֆիլմ, ի վերջո հայտնաբերվել և վերականգնվել է 1995 թվականի ապրիլին[133][134]։ Ջոլսոնի մի քանի վերահայտնաբերված ձայնագրություններ, որոնք համարվել էին հանրային սեփականություն, այդ թվում՝ «Rock-a-bye Your Baby with a Dixie Melody» երգի ամենավաղ ձայնագրությունը, մի քանի քիչ հայտնի ստեղծագործություններ և ռադիոյով նրա ելույթների տարբեր ձայնագրություններ, 2024 թվականի ապրիլին կրկին թողարկվել էին Al Jolson: Rediscovered ալբոմի կազմում[135][136]։

Սև դեմքով ելույթ ունենալը

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ջազ երգիչը, 1927

Ջոլսոնը հաճախ ելույթ է ունեցել սև դեմքի դիմահարդարմամբ[137]։ 20-րդ դարի սկզբին սևադեմ դիմահարդարմամբ հանդես գալը շատ զվարճացնողների շրջանում տարածված թատերական ավանդույթ է, որն իր ծագումն ունեցել է մինստրել շոուից՝ ամերիկյան թատրոնի մի ձևից, որտեղ սպիտակամորթ դերասանները սևադեմ դիմահարդարում էին կրում՝ աֆրոամերիկացիների ռասայական կարծրատիպերը ներկայացնելու նպատակով[138]։ Կինոյի պատմաբան էրիկ Լոտի խոսքերով՝

Սպիտակամորթ մինստրել կատարողից «սևության» մշակութային ձևերն ընդունելը նշանակում էր ներգրավվել տղամարդկային նմանակման բարդ գործընթացի մեջ։ Սևադեմ դիմահարդարում կրելը կամ նույնիսկ դրանից հաճույք ստանալը որոշ ժամանակ բառացիորեն նշանակել էր դառնալ սևամորթ՝ յուրացնելով այն սառնասրտությունը, առնականությունը, խոնարհությունը և ազատ անկաշկանդությունը, որոնք սպիտակամորթների պատկերացումներում սևամորթ տղամարդկության հիմնական բաղադրիչներն են[139]

Այնուամենայնիվ, ավելի ուշ ժամանակաշրջանի հետադարձ հայացքով՝ շատերից սևադեմ դիմահարդարման կիրառումն ընկալվում է որպես ռասիստական[13][140][141]։ Երաժշտական քննադատ Թեդ Ջոյան, մեկնաբանելով Ջոլսոնի սևադեմ դիմահարդարման կիրառումը, գրել է՝

Սևադեմ դիմահարդարումը արթնացնում է ռասայական հարաբերությունների ամենատհաճ կողմի մասին հիշողություններ, ինչպես նաև այն ժամանակաշրջանի, երբ սպիտակամորթ զվարճացնողները այդ դիմահարդարումն օգտագործում էին սևամորթ ամերիկացիներին ծաղրելու համար՝ միաժամանակ բացահայտորեն յուրացնելով սևամորթների հարուստ երաժշտական ավանդույթները, որոնց հիմնական հասարակության մեջ հազվադեպ էր թույլատրվում ուղղակիորեն արտահայտվել։ Ալ Ջոլսոնի համար սա ծանր ժառանգություն էր[13]

Որպես փոխադարձ տառապանքի փոխաբերություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջոլսոնի սևադեմ դիմահարդարումն ու երգելու ոճը նկարագրվել են որպես պատմության ընթացքում հրեաների և սևամորթների կրած տառապանքների փոխաբերություններ։ Օրինակ՝ Ջոլսոնի առաջին ֆիլմը՝ The Jazz Singer-ը, պատմաբան Մայքլ Ալեքսանդրից նկարագրվել է որպես հրեաների ծիսական երաժշտության արտահայտություն՝ «աֆրոամերիկացիների երևակայական երաժշտության» համադրությամբ։ Նաև նշել է, որ աղոթքն ու ջազը դառնում են հրեաների և սևամորթների փոխաբերություններ»[142]։ Դրամատուրգ Սամսոն Ռաֆայելսոնը, Ջոլսոնին Robinson Crusoe բեմական ներկայացման ժամանակ տեսնելուց հետո, պատմել է, որ հանկարծակի բացահայտում է ունեցել. «Աստված իմ, սա ջազ երգիչ չէ»,- ասել է նա։ «Սա խազան է»։ Սևադեմ խազանի կերպարը մնացել է Ռաֆայելսոնի մտքում, երբ մտահղացել է այն պատմությունը, որը հետագայում հիմք է դարձել The Jazz Singer ֆիլմի համար[143]։

Ֆիլմի թողարկումից հետո՝ որպես առաջին լիամետրաժ հնչուն ֆիլմ, կինոքննադատները նկատել են այն խորհրդանիշներն ու փոխաբերությունները, որոնք Ջոլսոնը մարմնավորել է իր դերում՝ որպես խազանի որդի, որը ցանկացել է դառնալ «ջազ երգիչ»։

Մի՞թե որևէ անհամապատասխանություն կա այս հրեա տղայի մեջ, որը դեմքը ներկած՝ հարավային սևամորթի կերպարով երգել է սևամորթների բարբառով։ Ո՛չ, այդպիսի անհամապատասխանություն չկա։ Իրականում ես կրկին ու կրկին զգացել եմ հրեական երաժշտության մինորային ելևէջը, խազանի ողբը, տառապած մի ժողովրդի տառապանքի ճիչը։ Ռաբբիների մի ամբողջ տոհմի սերունդը շատ լավ է իմացել, թե ինչպես երգել աշխարհի պատմության մեջ ամենադաժանորեն անիրավված ժողովրդի երգերը[143]

Ըստ Ալեքսանդրի՝ Արևելյան Եվրոպայի հրեաները բացառիկ կերպով պատրաստված էին այս երաժշտությունը հասկանալու համար։ Նշել է, թե ինչպես է Ջոլսոնն ինքը Big Boy ֆիլմում զուգահեռ անցկացրել նոր երկրում հրեաների և աֆրոամերիկացիների կրած տառապանքների միջև։ Ֆիլմում, նախկին ստրուկի սևադեմ կերպարով, առաջնորդում է վերջերս ազատ արձակված ստրուկների մի խմբի, որոնց մարմնավորում էին սևամորթ դերասաններ, և նրանց հետ երգում դասական ստրուկների հոգևոր երգի՝ «Go Down Moses»-ի, տողերը։ Ֆիլմի գրախոսներից մեկը նշել է, որ Ջոլսոնի սևադեմ դիմահարդարումն իր կերպարին լրացուցիչ նշանակություն է հաղորդել։

Երբ մարդ լսում է Ջոլսոնի ջազային երգերը, հասկացել է, որ ջազը ամերիկյան զանգվածների նոր աղոթքն է, իսկ Ալ Ջոլսոնը՝ նրանց խազանը։ Այն սևամորթի դիմահարդարումը, որով Ալը արտահայտում է իր տառապանքը, համապատասխան թալիսն է (աղոթքի շալը) նման համայնքային առաջնորդի համար[142]

Սևամորթների համայնքից շատերը ողջունել են The Jazz Singer ֆիլմը և հույս են հայտնել, որ այն կինոյում նոր հնարավորություններ է բացել սևամորթ կատարողների համար։ Հարլեմի Lafayette Theater-ի հանդիսատեսը ֆիլմի ընթացքում արտասվել է, իսկ Հարլեմի Amsterdam News թերթը այն անվանել է «երբևէ նկարահանված մեծագույն ֆիլմերից մեկը»։ Ջոլսոնի մասին թերթը գրել է. «Յուրաքանչյուր սևամորթ կատարող հպարտ է նրանով»[144]։

Հարաբերություններ աֆրոամերիկացիների հետ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Ալ Ջոլսոնը չհիշատակված սևամորթ դերասանի հետ The Singing Fool (1928) ֆիլմում։ Ջոլսոնը հաճախ հանդես է գալիս վոդևիլում

Ջոլսոնի ժառանգությունը՝ որպես սևադեմ ներկայացումների ամենահայտնի կատարողի, լրացվել է աֆրոամերիկացիների հետ նրա հարաբերություններով, ինչպես նաև աֆրոամերիկյան մշակութային միտումների նկատմամբ նրա գնահատանքով և դրանց կիրառմամբ[13]։ Ջոլսոնն առաջին անգամ ջազը, բլյուզը և ռեգթայմը լսել է Նոր Օռլեանի նրբանցքներում։ Ալը սիրում է ջազ երգել՝ հաճախ հանդես գալով սևադեմ դիմահարդարմամբ, հատկապես այն երգերում, որոնք նա հանրաճանաչ է դարձրել, ինչպիսիք են «Swanee», «My Mammy» և «Rock-a-Bye Your Baby with a Dixie Melody»։

Մեծանալիս Ջոլսոնը ընկերացել է Բիլ «Բոջանգլս» Ռոբինսոնի հետ, որը հետագայում դարձել է նշանավոր ստեպ պարող։ 1924 թվականին Ալը նպաստել է Գարլանդ Անդերսոնի Appearances պիեսի բեմադրմանը, որը դարձել է առաջին ամբողջովին սևամորթ դերասանական կազմով ներկայացումը, որը բեմադրվել է Բրոդվեյում[24][145]։ Ալը նաև Սան Ֆրանցիսկոյից բերել է սևամորթ պարային մի խումբ, որին փորձում է ընդգրկել Բրոդվեյի ներկայացման մեջ, և պահանջել է հավասար վերաբերմունք Քաբ Քելոուեյի նկատմամբ, որի հետ Ալը դուետներ է կատարում The Singing Kid ֆիլմում։

Ջոլսոնը սև դեմքով (1930)

Ջոլսոնը թերթում կարդացել է, որ երգահաններ Յուբի Բլեյքին և Նոբլ Սիսլին, որոնց մասին Ալը նախկինում երբեք չէր լսել, իրենց ռասայի պատճառով մերժել են սպասարկել Կոնեկտիկուտի ռեստորաններից մեկում[13]։ Ալը գտել է նրանց և նրանց հետ ընթրիքի է գնացել՝ պնդելով, որ քթին կխփի ցանկացած մեկին, ով կփորձեր իրենց դուրս հանել։ Ըստ կենսագիր Ալ Ռոուզի՝ Ջոլսոնն ու Բլեյքը ընկերացել են և միասին գնացել են բռնցքամարտի հանդիպումներ[146]։

Կինոյի պատմաբան Չարլզ Մասերը նշել է. «Աֆրոամերիկացիներից Ջոլսոնի ընդունումը նրա հնչուն ֆիլմերում հայտնվելու նկատմամբ ինքնաբուխ արձագանք չէր։ Այն ժամանակաշրջանում, երբ աֆրոամերիկացիները ստիպված չէին թշնամիներ փնտրել, Ջոլսոնին ընկալում էին որպես ընկեր»[147]։ Չնայած այս պնդմանը՝ հրեական ուսումնասիրությունների պատմաբան Մայքլ Ալեքսանդրը ընդունել է, որ աֆրոամերիկյան որևէ խոշոր թերթ չէր հիշատակել The Jazz Singer ֆիլմի համար[148]։

Ջենի ԼըԳոնը՝ սևամորթ կին ստեպ պարուհին[149] վերհիշում է իր կյանքը որպես կինոպարուհի․ «Բայց, իհարկե, այն ժամանակներում դա «սև ու սպիտակ աշխարհ» է։ Դուք այնքան էլ չեք շփվել աստղերից որևէ մեկի հետ սոցիալական առումով։ Նրանց տեսել եք ստուդիայում, գիտեք, նրանք հաճելի մարդիկ են, բայց նրանք մեզ չեն հրավիրում։ Միակ մարդիկ, որոնք երբևէ մեզ տուն են հրավիրել՝ այցելության, Ալ Ջոլսոնն ու Ռուբի Քիլերն են»[150]։

Բրիտանացի կատարող Բրայան Քոնլին՝ 1995 թվականին բրիտանական Jolson ներկայացման նախկին գլխավոր դերակատարը, հարցազրույցի ժամանակ նշել է. «Ես իմացել եմ, որ Ջոլսոնն իրականում հերոս է Ամերիկայի սևամորթների համար։ Նրա հուղարկավորության ժամանակ սևամորթ դերասանները շարվել են ճանապարհի երկայնքով․ նրանք իսկապես գնահատել են այն, ինչ Ալը արել է իրենց համար»։[151]։

Նոբլ Սիսլը, որն այդ ժամանակ արդեն Սևամորթ դերասանների գիլդիայի նախագահն է, նրա հուղարկավորության ժամանակ ներկայացրել է այդ կազմակերպությունը[152]։

Ջոլսոնի ֆիզիկական արտահայտչականությունը նույնպես ազդեցություն է ունեցել որոշ սևամորթ կատարողների երաժշտական ոճերի վրա։ Երաժշտության պատմաբան Բոբ Գուլլան գրել է, որ «Ջեքի Ուիլսոնի երիտասարդ կյանքում ամենակարևոր ազդեցությունը Ալ Ջոլսոնն է»։ Նշել է, որ այն պատկերացումները, թե բեմական կատարողն ինչ կարող է անել իր ելույթը «հուզիչ» և «ցնցող ներկայացման» վերածելու համար, ձևավորվել էին Ջոլսոնի ելույթների ազդեցությամբ, որոնք «լի էին վայրի գալարումներով և չափազանցված թատերականությամբ»։ Ուիլսոնը կարծում է, որ Ջոլսոնին «պետք է համարել ռոքնռոլի ոճական նախահայրը»[153]։

Ըստ St. James Encyclopedia of Popular Culture-ի՝ «Գրեթե միայնակ, Ջոլսոնը նպաստել է աֆրոամերիկյան երաժշտական նորարարությունների՝ ջազի, ռեգթայմի և բլյուզի, սպիտակամորթ հանդիսատեսին ներկայացնելուն... և ճանապարհ է հարթել աֆրոամերիկացի այնպիսի կատարողների համար, ինչպիսիք են Լուի Արմսթրոնգը, Դյուք Էլինգթոնը, Ֆեթս Ուոլերը և Էթել Ուոթերսը, կամուրջ կառուցելու սևամորթ և սպիտակամորթ Ամերիկայի միջև մշակութային[16]։

Ամիրի Բարականը գրել է. «Սպիտակ մարդու մուտքը ջազի աշխարհ... առնվազն նրան շատ ավելի է մոտեցրել սևամորթին»։ Ալը նշել է, որ «սպիտակամորթներից ջազի ընդունումը վճռորոշ պահ է, երբ սևամորթների մշակույթի մի կողմն արդեն դարձել է ամերիկյան մշակույթի անբաժանելի մասը»[154]։

Այնուամենայնիվ, աֆրոամերիկացիների շրջանում մեծ ազդեցություն ունեցող The Pittsburgh Courier թերթը մինչև 1938 թվականը ավելի քննադատական դիրքորոշում է որդեգրել Ջոլսոնի նկատմամբ, մինչդեռ Նոբլ Սիսլը նույնպես բացահայտորեն նկարագրել է նրա «Mammy» համարն ու սևադեմ դիմահարդարման կիրառումը որպես աֆրոամերիկացիների համար նվաստացուցիչ[108][155]։

Ֆիլմագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Տարեթիվ Անգլերեն վերնագիրը Հայերեն վերնագիրը Դեր Նշումներ
1926 A Plantation Act Պլանտացիաների մասին օրենք Հենց ինքը Ֆիլմի դեբյուտ
1927 The Jazz Singer Ջազ երգիչը Ջեյքի Ռաբինովից
1928 The Singing Fool Երգող հիմարը Ալ Սթոուն
1929 Sonny Boy Սոնի Բոյ Հենց ինքը Կամեո
Say It with Songs Ասա դա երգերով Ջո Լեյն
New York Nights Նյու Յորքի գիշերներ Հենց ինքը Կամեո
1930 Mammy Մայրիկ Ալ Ֆուլլեր
Showgirl in Hollywood Շոուգըրլ Հոլիվուդում Հենց ինքը Կամեո
Big Boy Մեծ Տղա Գուս
1933 Hallelujah, I'm a Bum Ալելույա, Ես թափառական եմ Bumper
1934 Wonder Bar Հրաշքների բար Ալ Ուանդեր
1935 Go into Your Dance Գնացեք ձեր պարին Ալ Հովարդ
1936 The Singing Kid Երգող երեխան Ալ Ջեքսոն
1939 Rose of Washington Square Վաշինգտոնի վարդի հրապարակ Թեդ Քոթեր
Hollywood Cavalcade Հոլիվուդյան Քավալքեյդ Հենց ինքը
Swanee River Սուոնի գետ Էդվին Փիրս Քրիստի
1945 Rhapsody in Blue Ռապսոդիա կապույտով Հենց ինքը
1946 The Jolson Story Ջոլսոնի պատմությունը Տիտրերում նշված չէ
1949 Jolson Sings Again Ջոլսոնը կրկին երգում է Տիտրերում նշված չէ
Oh, You Beautiful Doll Ախ, դու գեղեցիկ տիկնիկ Վերջնական ֆիլմ, տիտրերում նշված չէ
  • «Լա Բելլե Պարեե» (1911)
  • «Վերա Վիոլետա» (1911)
  • «Հասարակության պտույտը» (1912)
  • «Մեղրամսի էքսպրեսը» (1913)
  • «Գետտոյի երեխաները» (մինչև 1915 թվականը)
  • «Պարելով շուրջը» (1914)
  • «Ռոբինզոն Կրուզո կրտսերը» (1916)
  • «Սինբադ» (1918)
  • «Բոմբո» (1921)
  • «Մեծ տղան» (1925)
  • «1925 թվականի արտիստներն ու մոդելները» (դերասանական կազմին միացել է 1926 թվականին)
  • «Մեծ տղան» (1926, վերածնունդ)
  • «Հրաշքների բարը» (1931)
  • «Կախվիր քո գլխարկներից» (1940)
  • That Haunting Melodie (1911) – Ջոլսոնի առաջին հարվածը։
  • Ragging the Baby to Sleep (1912) – վաճառվել է մեկ միլիոնից ավելի օրինակով և այդ տարի արժանացել է երաժշտական ​​ձայնագրության վաճառքի վկայականի՝ ոսկե սկավառակի, որը ներկայացվել է միայն չորրորդ անգամ [156]
  • The Spaniard That Blighted My Life (1912) – ևս մեկ միլիոն վաճառող[156]
  • That Little German Band (1913)
  • You Made Me Love You (I Didn't Want to Do It) (1913)
  • Back to the Carolina You Love (1914)
  • Sister Susie's Sewing Shirts for Soldiers (1914)
  • Yaaka Hula Hickey Dula (1916)
  • I Sent My Wife to the Thousand Isles (1916)
  • I'm All Bound 'Round with the Mason Dixon Line (1918)
  • My Mammy (1918)
  • Rock-a-Bye Your Baby with a Dixie Melody (1918)
  • Tell That to the Marines (1919)
  • I'll Say She Does (1919)
  • I've Got My Captain Working for Me Now (1919)
  • Swanee (1919)
  • Avalon (1920)
  • O-H-I-O (O-My! O!) (1921)
  • April Showers (1921)
  • Angel Child (1922)
  • That Wonderful Kid from Madrid (1922)
  • Toot, Toot, Tootsie (1922)
  • Juanita (1923)
  • California, Here I Come (1924)
  • I Wonder What's Become of Sally? (1924)
  • "I'm Sitting on Top of the World" (1926)
  • "When the Red, Red Robin (Comes Bob, Bob, Bobbin' Along)" (1926)
  • "Back in Your Own Backyard" (1928)
  • "There's a Rainbow 'Round My Shoulder" (1928)
  • "Sonny Boy" (1928)
  • "Little Pal" (1929)
  • "Liza (All the Clouds'll Roll Away)" (1929)
  • "Let Me Sing and I'm Happy" (1930)
  • "The Cantor (A Chazend'l Ofn Shabbos)" (1932)
  • "You Are Too Beautiful" (1933)
  • "Anniversary Song" (1946)
  • "Alexander's Ragtime Band" (1947)
  • "Carolina in the Morning" (1947)
  • "About a Quarter to Nine" (1947)
  • "Waiting for the Robert E. Lee" (1947)
  • "Golden Gate" (1947)
  • "When You Were Sweet Sixteen" (1947)
  • "If I Only Had a Match" (1947)
  • "When I Leave the World Behind" (1948)
  • "After You've Gone" (1949)
  • "Is It True What They Say About Dixie?" (1949)
  • Are You Lonesome Tonight? (1950)
  • "The Old Piano Roll Blues" (Էնդրյուս քույրերի հետ) (1950)[157]
1922 թվականի նոտաներ

Ալբոմներ

  • 1946: Al Jolson in Songs He Made Famous (Decca 469) a.k.a. Al Jolson, Volume 1
  • 1947: Al Jolson Souvenir Album (Decca 575) a.k.a. Al Jolson, Volume 2
  • 1948: Al Jolson, Volume 3
  • 1949: Jolson Sings Again
  • 1949: Al Jolson Souvenir Album, Volume 4
  • 1950: Stephen Foster Songs
  • 1951: Al Jolson Souvenir Album, Volume 5
  • 1951: Al Jolson Souvenir Album, Volume 6

Ծանոթագրություներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 1 2 3 4 Encyclopædia Britannica
  3. 1 2 3 4 Internet Broadway Database — 2000.
  4. 1 2 http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/jolson.html
  5. ↑ «Radio – Variety shows». Encyclopædia Britannica. Վերցված է May 2, 2021-ին.
  6. ↑ Bainbridge, Beryl (2005). Front row: Evenings at the Theatre. London: Continuum. էջ 109. ISBN 978-0-8264-8278-5.
  7. ↑ Ruhlmann, William. «Al Jolson». AllMusic. Վերցված է September 22, 2018-ին.
  8. 1 2 Moss, Robert F. (October 20, 2000). «Was Al Jolson 'Bamboozled'?». Los Angeles Times. Վերցված է September 22, 2018-ին.
  9. ↑ Rogin, Michael (Spring 1992). «Blackface, White Noise: The Jewish Jazz Singer Finds His Voice». Critical Inquiry. University of Chicago Press. 18 (3): 417–453. doi:10.1086/448640. JSTOR 1343811. S2CID 162165251.
  10. ↑ "Al Jolson Remembered". Արխիվացված Հուլիս 14, 2015 Wayback Machine. Paramount News. December 6, 1950.
  11. ↑ «The History of Minstrelsy: Al Jolson». USF Library Special & Digital Collections Exhibits. Արխիվացված է օրիգինալից April 8, 2018-ին. Վերցված է April 10, 2018-ին.
  12. ↑ Wesley, Charles H. (March 1960). «Background and achievement for Negro-Americans». The Crisis. 67 (3): 137. «These concepts 'fixed a stage tradition of the Negro as irresponsible, loud-laughing, shuffling banjo playing, singing, dancing sort of a being.' These impressions were continued through the antics of such actors as Al Jolson, Eddie Cantor, and the black face concepts of Amos and Andy.»
  13. 1 2 3 4 5 Gioia, Ted (October 22, 2000). «A Megastar Long Buried Under a Layer Of Blackface». The New York Times. Վերցված է October 6, 2019-ին.
  14. ↑ The 1885 dates were given in a 1914 passenger list while traveling with his then wife Henrietta, where his first name is given as Alexander and in the 1925 New York state census and later as 1886.
  15. 1 2 Freedland, Michael. Al Jolson. W. H. Allen. էջեր 17–18.
  16. 1 2 3 4 5 6 «Broadway: The American Musical: The Stars». PBS. Վերցված է September 22, 2018-ին.
  17. ↑ Oberfirst, Robert (1980). Al Jolson: You Ain't Heard Nothin' Yet. London: Barnes & Co. էջեր 23–40. ISBN 978-0-4980-2589-1.
  18. ↑ Oberfirst, 1980, էջեր 49–50
  19. ↑ Oberfirst, 1980, էջեր 50–60
  20. 1 2 3 4 5 6 7 Kenrick, John. «Al Jolson Biography: Part I». Musicals101.com. Վերցված է December 27, 2018-ին.
  21. ↑ Oberfirst, 1980, էջեր 61–80
  22. ↑ Oberfirst, 1980, էջեր 68–70
  23. ↑ Oberfirst, 1980, էջեր 70–81
  24. 1 2 Zolotow, Maurice (May 21, 2008). «Reader's Digest, 1949». jolsonville.net. Վերցված է September 22, 2018-ին.
  25. ↑ Oberfirst, 1980, էջեր 98–117
  26. ↑ Oberfirst, 1980, էջեր 123–141
  27. ↑ Oberfirst, pp. 143–147.
  28. ↑ Oberfirst, 1980, էջ 171
  29. 1 2 3 Goldman, Herbert G. (1988). Jolson: The Legend Comes to Life. Oxford University Press. էջ 117. ISBN 978-0-1950-5505-4.
  30. ↑ «BENEFIT PERFORMANCES; "Bombo" to Be Given at Century in Aid of Jewish War Sufferers». The New York Times. March 10, 1922. Վերցված է December 27, 2018-ին.
  31. ↑ "AL JOLSON WELCOMED BACK.; He Returns to the Winter Garden in "Bombo", With New Jokes". The New York Times. May 15, 1923.
  32. ↑ Eyman, Scott (1997). The Speed of Sound: Hollywood and the Talkie Revolution, 1926–1930. Simon & Schuster. էջ 98. ISBN 978-0-684-81162-8.
  33. ↑ Eyman, Scott (March 13, 1997). The Speed of Sound: Hollywood and the Talkie Revolution, 1926 – 1930. Simon and Schuster. էջ 129. ISBN 978-1-4391-0428-6.
  34. ↑ Eyman, p. 140.
  35. ↑ Berg, A. Scott. Goldwyn: A Biography, Alfred A. Knopf (1998).
  36. ↑ "This Is Work, Not Play". Newsweek. June 28, 1999.
  37. ↑ Mast, Gerald; Kawin, Bruce F. (2006). A Short History of the Movies. Pearson Education/Longman. էջ 231. ISBN 978-0-3212-6232-5.
  38. ↑ «UCLA Film and Television Archive Newsletter» (PDF). April–May 2002. Արխիվացված է օրիգինալից (PDF) August 7, 2011-ին. Վերցված է December 30, 2015-ին.
  39. ↑ Oberfirst, 1980, էջեր 231–235
  40. ↑ «Snickersnee Press – Ben Hecht, Minorities and the Klan». Արխիվացված է օրիգինալից August 8, 2020-ին.
  41. ↑ Hall, Mourdaunt (February 9, 1933). «Al Jolson Returns to the Films as a Romantic Hobo Who Reigns Over His Ilk in Central Park». The New York Times. էջ 15. Վերցված է November 19, 2024-ին.
  42. ↑ Gilliatt, Penelope (June 23, 1973). «Hot and Cold, Getting Colder». The New Yorker. էջ 68.
  43. ↑ Fisher, James (1994). Al Jolson: A Bio-bibliography. Bloomsbury. էջ 97. ISBN 978-0-3132-8620-9.
  44. ↑ «Film Reviews: Wonder Bar». Variety. March 6, 1934. էջ 14. Վերցված է November 19, 2024-ին.
  45. ↑ "At the University". Harvard Crimson. May 21, 1934.
  46. ↑ Freedland, Michael (1972). Jolson – The Story of Al Jolson. Stein & day. ISBN 978-0-8128-1523-8.
  47. ↑ Alexander, Michael (August 31, 2003). Jazz Age Jews. Princeton University Press. էջ 136. ISBN 978-0-6911-1653-2.
  48. ↑ Calloway, Cab (1976). Of Minnie the Moocher & Me. Thomas Y. Crowell Co. էջ 131. ISBN 978-0-6900-1032-9.
  49. ↑ James Fisher. Al Jolson: A Bio-bibliography, Greenwood, 1994, p. 103.
  50. ↑ Nugent, Frank S. (May 6, 1939). «THE SCREEN; Twentieth Century-Fox Strolls Down Melody Lane in 'Rose of Washington Square,' at the Roxy». The New York Times. էջ 21. Վերցված է November 19, 2024-ին.
  51. ↑ «Film Reviews: Rose of Washington Sq». Variety. May 10, 1939. էջ 14. Վերցված է November 19, 2024-ին.
  52. ↑ «Hollywood Cavalcade (1939)». Hometowns to Hollywood. October 21, 2016. Վերցված է November 19, 2024-ին.
  53. ↑ Abramson, Martin, The Real Story of Al Jolson. 1950, pp. 43–44.
  54. 1 2 Woolf, S.J. "Army Minstrel". The New York Times. September 27, 1942.
  55. ↑ Goldman, Herbert G., Jolson – the Legend Comes to Life (1988), Oxford Univ. Press, p. 253.
  56. ↑ «England Cheers, 1942». June 18, 2008.
  57. ↑ Goldman, Herbert G., Jolson -– the Legend Comes to Life (1988), Oxford Univ. Press, p. 256.
  58. ↑ Goldman, p. 257.
  59. ↑ Oberfirst, 1980, էջ 285
  60. 1 2 3 Gilliland, John (1994). Pop Chronicles the 40s: The Lively Story of Pop Music in the 40s (audiobook). ISBN 978-1-55935-147-8. OCLC 31611854. Tape 3, side B.
  61. ↑ «The Jolson Story opening review». A Tribute to Al Jolson. January 2, 2013. Վերցված է February 22, 2019-ին.
  62. ↑ «by Larry Parks». A Tribute to Al Jolson. May 19, 2009.
  63. ↑ «Film Reviews: The Jolson Story». Variety. September 18, 1946. էջ 16. Վերցված է November 19, 2024-ին.
  64. ↑ Oberfirst, 1980, էջ 311
  65. ↑ Gabbard, Krin. Jammin' at the Margins (1996), University of Chicago Press, p. 53.
  66. 1 2 3 Gabbard, Krin. Jammin' at the Margins, (1996) University of Chicago Press, p. 54.
  67. ↑ Custen, George. Bio/Pics: How Hollywood Constructed Public History, (1992) Rutgers University Press, p. 147.
  68. ↑ Goldman, Herbert G. Jolson – the Legend Comes to Life (1988), Oxford Univ. Press, p. 287.
  69. ↑ Goldman, pp. 286–87.
  70. ↑ "Goldman, p. 287.
  71. ↑ Fisher, James; Hardison Londré, Felicia (2009). «Burlesque». The A to Z of American Theater: Modernism. Scarecrow Press. էջ 82. ISBN 9780810868847.
  72. ↑ Freedland, Michael. Jolson – The Story of Al Jolson (1972, 2007)
  73. ↑ Freedland, pp. 283–84.
  74. ↑ Abramson, Martin, The Real Story of Al Jolson, p. 46 (1950).
  75. ↑ Cooke, Alistair. "Al Jolson dies on crest of a wave", The Guardian (UK). October 25, 1950.
  76. ↑ Cosmopolitan Magazine, January 1951.
  77. ↑ Dutton, John. The Forgotten Punch in the Army's Fist: Korea 1950–1953, Ken Anderson, (2003), p. 98.
  78. ↑ Spurr, Russell (June 24, 1999). Enter the Dragon: China's Undeclared War Against the U.S. in Korea, 1950–1951. HarperCollins. էջեր 275–. ISBN 978-1-55704-249-1.
  79. ↑ Livingstone, Mary. Jack Benny, Doubleday (1978) pp. 184–185.
  80. ↑ Freedland, Michael. Jolson (1972), Stein and Day p. 234. 0-8128-1523-8
  81. ↑ Thomas F. Brady (October 11, 1950). «JOLSON TO RETURN TO SCREEN AT R.K.O.; Star Agrees to Role in 'Stars and Stripes Forever,' Movie of U.S.O. Troupe in Pacific». The New York Times.
  82. ↑ Marilyn Monroe Dyed Here – More Locations of America's Pop Culture Landmarks by Chris Epting, p. 187.
  83. ↑ Goldman, p. 300.
  84. ↑ Goldman, Herbert G., Jolson – the Legend Comes to Life, (1988) Oxford Univ. Press, p. 300.
  85. ↑ «by Walter Winchell». May 19, 2009.
  86. ↑ Jessel, George (1950-10-26). «The Majesty of Jolie».
  87. 1 2 «Tribute site». Jolsonville.net. Վերցված է March 5, 2010-ին.
  88. ↑ «International Al Jolson Society Official Website». www.jolson.org.
  89. ↑ Brody, Seymour (1996). «Al Jolson». Jewish Heroes & Heroines of America: 150 True Stories of American Jewish Heroism. Վերցված է October 27, 2008-ին – via Jewishvirtuallibrary.org.
  90. ↑ Oberfirst, pp. 318–324.
  91. ↑ Details about all Jolson's weddings. «Museum of family history.com».
  92. ↑ Oberfirst, p. 256.
  93. ↑ «25 Oct 1950 – Sudden Death Of Al Jolson». The Sydney Morning Herald. October 25, 1950.
  94. ↑ Oberfirst, Robert, Al Jolson: You Ain't Heard Nothin' Yet (1980) Barnes & Co., London, pp. 223–59.
  95. ↑ Oberfirst, pp. 293–98.
  96. ↑ King, Alan. Name Dropping, Simon and Schuster (1997)
  97. ↑ Kusinitz, Kevin. "Celebrity Endorsements", The Weekly Standard, May 23, 2008.
  98. ↑ Oberfirst, p. 241.
  99. 1 2 3 4 «Collected Works of Al Jolson» – via Internet Archive.
  100. ↑ Fisher, James. Al Jolson: A Bio-bibliography (1994), p. 103.
  101. ↑ «Palm Springs Walk of Stars by date dedicated» (PDF). Արխիվացված օրիգինալից October 13, 2012. Վերցված է September 15, 2013-ին.{{cite web}}: CS1 սպաս․ unfit URL (link)
  102. ↑ «Theater Hall of Fame | The Official Website | Members | Preserve the Past • Honor the Present • Encourage the Future». Theaterhalloffame.org. Արխիվացված է օրիգինալից 2019-08-24-ին. Վերցված է 2026-08-11-ին.
  103. ↑ «jolson.org». jolson.org. Վերցված է September 15, 2013-ին.
  104. ↑ «Al Jolson and The Jazz Singer wins 1st Prize» (գերմաներեն). November 15, 2008. Արխիվացված է օրիգինալից July 19, 2011-ին. Վերցված է June 8, 2009-ին.
  105. ↑ A Look at Al Jolson, winner at German film festival Արխիվացված Հուլիս 19, 2011 Wayback Machine November 2007
  106. 1 2 Crowther, Bruce, and Pinfold, Mike. Singing Jazz: The Singers and Their Styles, Hal Leonard Corp. (1997).
  107. 1 2 Knight, Arthur. Disintegrating the Musical: Black Performance and American Musical film, Duke University Press (2002).
  108. 1 2 I Can't Believe Jolson Would Humiliate The Race, Noble Sissle, The Pittsburgh Courier, April 13, 1938
  109. ↑ Rogin, Michael (1996). «Blackface, White Noise: Jewish Immigrants in the Hollywood Melting Pot» (PDF). University of California Press. Վերցված է March 31, 2026-ին.
  110. ↑ «Blackface: The History of Racist Blackface Stereotypes». Վերցված է 31 March 2026-ին.
  111. ↑ Kellman, Steve G. (September 3, 2024). «Schmaltz of Significance». The American Scholar. Վերցված է April 13, 2026-ին.
  112. ↑ Kirshner, Sheldon (May 4, 2025). «Al Jolson And The Jazz Singer». The Times of Israel. Վերցված է April 13, 2026-ին.
  113. ↑ Ian Whitcomb. Frank Hoffmann (ed.). «The Coming of the Crooners». Survey of American Popular Music. Sam Houston State University. Վերցված է May 1, 2014-ին.
  114. ↑ Pitts, Michael; Hoffman, Frank; Carty, Dick; Bedoian, Dick (2002). The Rise of the Crooners: Gene Austin, Russ Columbo, Bing Crosby, Nick Lucas, Johnny Marvin and Rudy Vallee. Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-4081-2.
  115. ↑ Al Jolson, EBSCO, 2022, Վերցված է March 31, 2026-ին
  116. ↑ Bennett, Tony and Friedwald, Will. The Good Life, Simon and Schuster (1998).
  117. ↑ Bergreen, Laurence. As Thousands Cheer: The Life of Irving Berlin, Da Capo Press (1996).
  118. ↑ Giddins, Gary. Bing Crosby: A Pocketful of Dreams, Back Bay (2002).
  119. ↑ Evanier, David. Roman Candle: The Life of Bobby Darin, Rodale, p. 58 (2004).
  120. ↑ Wild, David. He Is ... I say: How I Learned to Stop Worrying and Love Neil Diamond, Da Capo Press (2008).
  121. ↑ Fisher, Eddie. Been There, Done That: An Autobiography, Macmillan (2000), p. 80.
  122. ↑ Billboard, April 14, 1951, p. 25.
  123. ↑ «Eddie Fisher – You Ain't Heard Nothin' Yet». Discogs. 1968.
  124. ↑ Hemingway, Ernest. A Moveable Feast, Scribner (1964), p. 186.
  125. ↑ Pomerance, Murray. Enfant Terrible: Jerry Lewis in American Film, New York University Press (2002).
  126. ↑ Rolling Stone Magazine, Interviews, October 19, 2006.
  127. ↑ Giddins, Gary. Visions of Jazz: The First Century, Oxford Univ. Press (1998) p. 17.
  128. ↑ Cesari, Armando. Mario Lanza: An American Tragedy, Baskerville Publishers (2004), p. 80.
  129. ↑ Rolling Stone Interviews, April 11, 1985.
  130. ↑ Rolling Stone, Interviews, October 30, 2003.
  131. ↑ Giddins, Gary. Rhythm-a-ning: Jazz Tradition and Innovation, Da Capo (2000), pp. 148–49.
  132. ↑ Barron, Stephanie, and Bernstein, Sheri. Reading California Art, Image, and Identity, Univ. of California Press (2001).
  133. ↑ Picking, Patrick. «UCLA Festival Screens Jolson, Sixteen More Restored Shorts». Vitaphone News, Volume 3, Number 1, Summer/Fall 1995.
  134. ↑ Picking, Patrick. «You Aint Heard Nothing...Yet!». Vitaphone News, Volume 2, Number 2, Fall/Winter 1994.
  135. ↑ Yanow, Scott (April 28, 2024). «Al Jolson Rediscovered». The Syncopated Times. Վերցված է March 30, 2026-ին.
  136. ↑ Jolson, Al. «Al Jolson Rediscovered: Dynamic Public-Domain Performances». Tidal. Վերցված է March 30, 2026-ին.
  137. ↑ «Al Jolson Dies: Oct. 23, 1950». jolsonville.net. October 18, 2012. Վերցված է September 22, 2018-ին.
  138. ↑ Rowland-Warne, L. (2000). Costume (1 ed.). Knopf (DK). ISBN 978-0-7894-5586-4.
  139. ↑ Lott, Eric (28 October 1993). Love and Theft: Blackface Minstrelsy and the American Working Class. Oxford University Press, US. էջեր 52–. ISBN 978-0-19-976224-8.
  140. ↑ Pickering, Michael (2008). Blackface Minstrelsy in Britain. Ashgate.
  141. ↑ Roberts, Brian (2017). Blackface Nation: Race, Reform, and Identity in American Popular Music, 1812–1925. Chicago: University of Chicago Press. էջեր 19–20. ISBN 9780226451503.
  142. 1 2 Alexander, Michael. Jazz Age Jews, Princeton University Press (2003), p. 176.
  143. 1 2 Norwood, Stephen Harlan, and Pollack, Eunice G. Encyclopedia of American Jewish History, ABC-CLIO, Inc. (2008), p. 502.
  144. ↑ Rogin, Michael. Blackface, White Noise: Jewish Immigrants in the Hollywood Melting Pot, University of California Press (1996), p. 197.
  145. ↑ Hill, Anthony Duane (October 24, 2007). «Anderson, Garland (1886-1939)». Blackpast.org. Վերցված է September 22, 2018-ին.
  146. ↑ Rose, Al (1979). Eubie Blake. Macmillan. էջեր 67–68. ISBN 9780028721705.
  147. ↑ Musser, Charles (2011). «Why Did Negroes Love Al Jolson and The Jazz Singer?: Melodrama, Blackface and Cosmopolitan Theatrical Culture». Film History. 23 (2): 206. doi:10.2979/filmhistory.23.2.196. JSTOR 10.2979/filmhistory.23.2.196. S2CID 193233676.
  148. ↑ Alexander, Michael S. (2001). Jazz Age Jews. Princeton University Press. էջ 178. Վերցված է April 13, 2026-ին.
  149. ↑ «Tap Dance Hall of Fame». Atdf.org. Արխիվացված է օրիգինալից July 20, 2011-ին. Վերցված է March 5, 2010-ին.
  150. ↑ Frank, Rusty E. (1995). Tap! The Greatest Tap Dance Stars and Their Stories, 1900–1955. Da Capo Press.
  151. ↑ «Past/Present/Future for… Brian Conley». Whatsonstage.com. June 23, 2008. Վերցված է December 27, 2018-ին.
  152. ↑ «Al Jolson Society Official Website». Jolson.org. Արխիվացված օրիգինալից October 23, 2008-ին. Վերցված է October 27, 2008-ին.
  153. ↑ Gulla, Bob (2008). Icons of R&B and Soul: An Encyclopedia of the Artists Who Revolutionized Rhythm. Greenwood Press. էջ 133. ISBN 978-0313340444.
  154. ↑ Jones, LeRoi (1963). Blues People: Negro Music in White America. William Morrow. էջ 151.
  155. ↑ Knight, Arthur (August 14, 2002). «Disintegrating the Musical: Black Performance and American Musical Film». Duke University Press. էջ 49. Վերցված է May 4, 2026-ին – via Google Books.
  156. 1 2 Murrells, Joseph (1978). The Book of Golden Discs (2nd ed.). London: Barrie and Jenkins Ltd. էջ 10. ISBN 978-0-214-20512-5.
  157. ↑ «Al Jolson (vocalist: baritone vocal) – Discography of American Historical Recordings». adp.library.ucsb.edu. Վերցված է September 22, 2018-ին.

Լրացուցիչ ընթերցանություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Young, Jordan R. (1999). The Laugh Crafters: Comedy Writing in Radio & TV's Golden Age. Beverly Hills: Past Times Publishing. 0-940410-37-0.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիդարանի պատկերանիշը
Վիքիդարանի պատկերանիշը
Վիքիդարանում կան նյութեր այս թեմայով՝
Ալ Ջոլսոն