Ալտիպլանո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Ալտիպլանո ⟨իսպ.՝ altiplano, alto` բարձր և plano՝ հարտություն⟩՝ ընդարձակ սարահարթ Անդերում, ծածկված հրաբուխներով: Հանդիսանում է Կենտրոնական Անդեր բարձրավանդակի ներքին արևմտյան ցածրադիր հատվածը և գրավում է Չիլիի, Բոլիվիաի, Պերուի և Արգենտինաի սահմանային տարածքները: Ալտիպլանոի չոր հողը ծածկված է աղուտով՝ հսկայական աղի ավազաններով: Այստեղ են գտնվում բազմաթիվ լճեր տարբեր ձևերի և չափսերի, որոնցից ամենախոշորը Տիտիկակա և Պոոպոն է: Նրանք «ժառանգները» են մինչև 100 մետր խորությամբ մեծ ջրավազանների, որոնք մեկուկես միլիոն տարի առաջ ծածկում էին Ալտիպլանոի մեծ մասը:

Աշխարհագրական դիրքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գտնվում է Բոլիվիայի տարածքում

Երկրաբանական կառուցվածք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձևավորվել է մոտ 10 միլիոն տարի առաջ: Ուտուրունկու հրաբխի շրջանում հողը բարձրանում է տարին մեկ սանտիմետր արագությամբ[1]:

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կլիման Ալտիպլանոյում բարձրլեռնային- արևադարձային է:

Պատմությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

10 հազար տարի առաջ այստեղ հայտնվել են մարդիկ, որոնք առաջինն են գնահատել կարտոֆիլի համային հատկությունները, որը ինչպես վայրի բույս աճում էր այստեղ մեծ քանակությամբ: Հին ժամանակներում այդ հողերը մտնում էին ինկերի հզոր կայսրության կազմի մեջ: Այստեղ էին զարգացել այմար և կեչուա հնդկացիների լեզուն և մշակույթը: 1545 թվականին իսպանական գաղութատերերը սկսեցին ամայացնել տեղի հարուստ հանքավայրերը: 1781 թվականին Լա Պաս բոլիվիական քաղաքում տեղի է ունեցել հդկացիների ապստամբությունը: Ի պատիվ հաղթանակի 1783 թվականի հունվարի 24-ին քաղաքի նահանգապետ Սեբաստյան Սեգուրոլան հրամայել է վերականգնել հին տոնակատարություն - տոնավաճար Ալասիտասը: Այսօր Ալտիպլանո սարահարթի ժողովուրդը տարբեր երրկրներից ամեն տարի նշում է տոնը, մեծարելով տիուանակայի լիության Եկեկո աստծուն, որը XVIII դարում օգնել է լապասցիներին կենդանի մնալ պաշարված քաղաքում[2][3][4]:

1853 թվականին, կենսաբան Հյու Վեդելի արշավից հետո, ստեղծվել են ռեգիոնի առաջին քարտեզները [5]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]