Ալվար Նունյես Կաբեսա դե Վակա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ալվար Նունյես Կաբեսա դե Վակա
NEPE Saddle Woman.jpg
Ծնվել է1490[1][2][3]
ԾննդավայրԽարես դե լա Ֆրոնտերա, Կադիս, Անդալուզիա, Իսպանիա
Մահացել է1559[4][2][3]
Մահվան վայրՍևիլյա, Կաստիլիա և Լեոն
ՔաղաքացիությունԻսպանիա
Մասնագիտությունճանապարհորդ հետազոտող, գրող և զինծառայող
Álvar Núñez Cabeza de Vaca Վիքիպահեստում

Ալվար Նունյես Կաբեսա դե Վակա (իսպ.՝ Álvar Núñez Cabeza de Vaca, 1490[1][2][3], Խարես դե լա Ֆրոնտերա, Կադիս, Անդալուզիա, Իսպանիա - 1559[4][2][3], Սևիլյա, Կաստիլիա և Լեոն), իսպանացի կոնկիստադոր, Նոր աշխարհի հոտազոտող, Պարագվայի նահանգապետ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալվար Նունյես Կաբեսա դե Վական (Կաբեսա դե Վական տոհմանունը բառացի նշանակում է կովի գլուխ) ծնվել է Էստրեմադուրա նահանգում, ազնվականական ընտանիքում մոտավորապես 1490 թվականին: Կաբեսա դե Վական դասական կրթություն է ստացել և անցել պետական ծառայության: 22 տարեկան հասակում մասնակցել է Ռավեննայի ճակատամարտին (1512), որից հետո որոշ ժամանակ զբաղեցրել է Նեապոլի մոտակայքում գտնվող Գաետա քաղաքի ռազմական պարետի պաշտոնը[5]: 1513 թվականին Կաբեսա դե Վական վերադարձել է Սևիլյա և ծառայության անցել Մեդինա Սիդոնիայի հեցոգի մոտ: 1521 թվականին նորից հայտնվել է բանակում և աչքի ընկել Պամպլոնի ճակատամարտում:

Ռազմական փորձառությունը և վարչական գործի իմացությունը նրան թույլ են տվել դառնալ ալգվասիլ և դեպի Ֆլորիդա կազմակերպվող արշավի գանձապետ: 1527 թվականի հունիսի 17-ին ջոկատը, որը բաղկացած էր հինգ նավերից և 600 մարդուց, նահանգապետ Պանֆիլո դե Նարվաեսի ղեկավարությամբ դուրս է եկել Սանլուկար դե Բառամեդա նավահանգստից:

Ձմռանը նավերը կայանել են Կուբայում և Ֆլորիդայի ափերին են մոտեցել միայն 1528 թվականի ապրիլի 12-ին: Հնդկացիական տիմուկուա ցեղի ափամերձ բնակավայրի մոտակայքում նա հայտնաբերել է ոսկա զարդարանք, ինչից հետո ոսկի գտնելու գայթակղությամբ թողել է նավատորմը և ուղևորվել Ֆլորիդայի խորքերը` ոսկի փնտրելու. այստեղ շատ կոնկիստադորներ մահացել էին սովից, հիվանդություններից և հնդկացիների գրոհներից:

Ինքնաշեն նավակներով հասնելով Միսիսիպիի գետաբերան` իսպանացիների մեծամասնությունը, այդ թվում` Պանֆիլո դե Նարվաեսը, ուժեղ հոսանքից մղվում են բաց ծով:

Ալվար Նունիես Կաբեսա դե Վակայի ճամփորդությունը

1528 թվականի նոյեմբերի 6-ին 60 կոնկիստադորներ Կաբեսա դե Վակայի գլխավորությամբ նավաբեկության են ենթարկվում հնդկացիական դակոտ ցեղի կղզում[6]: Հնդկացիները նորեկներին բարեկամաբար են վերաբերվում և օգնում, սակայն շուտով բոլորին ստրկացնում են: Մինչև հաջորդ տարվա սկիզբ սովից ու հիվանդությունից իսպանացիների թիվը կրճատվում է մինչև 15 մարդու:

Մեկ տարի անց Կաբես դե Վական վաճառվում է չորուկո հնդկացիներին, որոնք ապրում էին մայրցամաքում: Այստեղ նրան և մի քանի այլ իսպանացիների ստիպել են հասու լինել շամանության ու հեքիմության հիմունքներին: Վեց տարվա ստրկությունից հետո իսպանացիներին հաջողվում է փախչել գերությունից: Այդ ընթացքում Կաբես դե Վական սովորել էր հնդկացիական վեց լեզու և ստացել մեծ հեքիմի համբավ[7]: Նա երկու համերկրացիների և սևամորթ ստրուկի առաջնորդում է դեպի ցամաքի խորքերը` ճանապարհին բուժելով հիվանդ ու վիրավոր հնդկացիներին: Շուտով նրանց միանում են շատ երկրպագուներ, ովքեր կոնկիստադորին համարում էին «արևի որդի»:

Հյուսիսային Ամերիկայում ճանապարհորդությունը տևում է երկու տարի և ավարտվում 1536 թվականին: Ոտքով քայլելով 2.000 լիգ` կոնկիստադորները հայտնվում են Մեքսիկայի հյուսիս-արևմուտքում` Նոր Գալիսիսայի տարածքում, որը պատկանում էր Նունիո դե Գուսմանին[8]: Այնտեղից Կաբեսա դա Վական և նրա ուղեկիցները տեղափոխվում են Մեխիկո:

1537 թվականի օգոստոսի 9-ին կաբեսա դե Վական հասնում է Լիսաբոն և ցամաքով վերադառնում Էստրեմադուրա:

1539 թվականին հանձնարարություն է ստանում հետազոտել Լա Պլատա գետը: 1541 թվականին գրավում են գուարանի հնդկացիների երկիրը և այն անվանում Վերա նահանգ: Նունիես Կաբեսա դե Վական եղել է առաջին եվրոպացին, որ եղել է Իգուասու գետի վրա. նա համարվում է Իգուասու ջրվեժի բացահայտողը: 1542 թվականին մտել է Ասունսիոն և չնայած իսպանացի կոնկիստադորների դիմադրությանը` իր ձեռքն է վերցրել իշխանությունը:

Երբ նա փորձել է տանող ցամաքային ճանապարհ գտնել, նրա զինվորները ապստամբել են և ընտրել այլ նահանգապետ: Կաբեսա դե Վական ձերբակալվել և ուղարկվել է Իսպանիա, որտեղից արտաքսվել է Աֆրիկա:

Կաբեսա դե Վական իր դատավարության ընթացքում հրապարակել է «Ալվար Նունյես Կաբեսա դե Վակայի նավաբեկությունը» («Naufragios de Alvar Nuñez Cabeza de Vaca»)` իր գործողություններն արդարացնելու համար[9]: Դրան նրա քարտուղարն ավելացրել է` «Commentarios de A. N. Adelantado y Gobernador de la provincia del Rio de la Plata» (Վալյադոլիդ, 1555)[10]:

Հետագայում արդարացվել է Կառլոս V կայսեր կողմից և վերադարձել հայրենիք` ստանալով պաշտոն Սևիլյայի գերագույն դատարանում[11]: Մահացել է 1559 թվականին:

Հետաքրքիր փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Հետազոտողի պատվին է անվանակոչվել Կաբեսա դե Վակա լիճը, որը ցամաքել է մ. թ ա. 50.000 տարի առաջ: Լճի մեջ է երբեմն թափվել Ռիո Գրանդե գետը:
  • Կաբեսա դե Վական եղել է առաջին եվրոպացիներից, ով տեսել է Իգուասու ջրվեժը:
  • Կաբեսա դե Վական եղել է առաջին եվրոպացին, որ տեսել է բիզոնների: Հետագայում նա բիզոններին նկարագրել էի իր «Նավաբեկություն» գրքում` նրանց անվանելով կով[12]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 American National Biography — 1999.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 LIBRIS
  4. 4,0 4,1 4,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118735705 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  5. "Álvar Núñez Cabeza de Vaca," Encyclopedia of World Biography. 2nd ed. Vol. 3. Detroit: Gale, 2004. 197. Gale Virtual Reference Library. Web. 5 Dec. 2014.
  6. p. 128, Caminhos da Conquista: Formação do Espaço Brasileiro, Vallandro Keating and Ricardo Maranhão, ed. Terceiro Nome, São Paulo, 2008
  7. Кабеса-де-Вака, Альвар Нуньес Кораблекрушения. — М.: Мысль, 1975. С. 13.
  8. Chipman Donald E.։ «Malhado Island»։ TSHA Handbook of Texas Online։ Texas State Historical Association 
  9. The Account: Alvar Nunez Cabeza de Vaca's Relacion, title of 1993 English translation by Martin Favata and Jose Fernandez.
  10. Cabeza de Vaca, Prologue, La relación (1542). Note: The surname Cabeza de Vaca (meaning "cow head") was granted to his mother's family in the 13th century, when his ancestor Martín Alhaja aided a Christian army attacking Moors by leaving a cow's head and a pile of rocks to point out a small secret mountain pass for their use.
  11. Кабеса-де-Вака, Альвар Нуньес Кораблекрушения. — М.: Мысль, 1975. С. 15.
  12. Кабеса-де-Вака, Альвар Нуньес Кораблекрушения. — М.: Мысль, 1975. С. 122.

Ստեղծագործություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ալվար Նունիես Կաբեսա դե Վակա Նավաբեկություն = Naufragios de Álvar Núñez Cabeza de Vaca. — 1749.
  • Աբել Պոսել, Ճանապարհորդի երկար մթնշաղը— М.: Иностранка: Б. С. Г.-Пресс, 2003.

Հրատարակումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ա. Ն. Կաբեսա դե Վակա, Նավաբեկություն / Իսպ. թարգման.` Յու. Վաննիկով — М.: Мысль, 1975. — 128 с.

Ֆիլմագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1991 — Կաբեսա դե Վակա / Cabeza de Vaca]] (ԱՄՆ, Մեծ Բրիատանիա, Իսպանիա, Մեքսիկա), ռեժիսոր` Նիկոլաս Էչևերիա / Nicolás Echevarría.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]