Ալեքսիս Կիվի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ալեքսիս Կիվի
ֆին.՝ Aleksis Kivi
Դիմանկար
Ծնվել էհոկտեմբերի 10, 1834(1834-10-10)[1][2][3][…]
ԾննդավայրBirthplace of Aleksis Kivi, Nurmijärvi[4][5]
Մահացել էդեկտեմբերի 31, 1872(1872-12-31)[1][2][3][…] (38 տարեկան)
Մահվան վայրAleksis Kivi Memorial Cottage, Tuusula
ՔաղաքացիությունՖինլանդիա[6]
ԿրթությունՀելսինկիի համալսարան
ԵրկերՅոթ եղբայրներ և Heath Cobblers?
Մասնագիտությունգրող, դրամատուրգ, բանաստեղծ և վիպասան
Aleksis Kivi Վիքիպահեստում

Ալեքսիս Կիվի, (ֆին.՝ Aleksis Kivi, իսկական ազգանունը՝ Стенвалль, շվեդ.՝ Stenvall, հոկտեմբերի 10, 1834(1834-10-10)[1][2][3][…], Birthplace of Aleksis Kivi, Nurmijärvi[4][5] - դեկտեմբերի 31, 1872(1872-12-31)[1][2][3][…], Aleksis Kivi Memorial Cottage, Tuusula), ֆինն գրող, ռեալիստական ֆիննական գրականության հիմնադիր:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալեքսիս Ստենվալը (գրական կեղծանունը՝ Կիվի) ծնվել է գյուղական դերձակ Էրիկ Յոհան Ստենվալի ընտանիքում: Գրողի նախնիները հայրական կողմից ունեին հին ֆիննական ծագում Պեկոլայից, իսկ մայրական կողմից՝ Հանուլլայից, Սիմոլայից և Մաուլայից[7]: Ծեր նավաստիներից սովորելով շվեդերեն՝ նա միայն 12 տարեկանից սկսեց հաճախել հելսինկյան դպրոց: Ավարտելուց հետո 23 տարեկանում ընդունվեց համալսարան: Աղքատությունն ու հիվանդությունները խանգարում էին սկսնակ գրողին կանոնավոր աշխատել, նրա հսկայական գիտելիքների հիմքը ինքնազարգացումն էր: Կիվին շատ և ինտենսիվ կարդում էր Սերվանտես, Շեքսպիր, Հոլբերգ, «Կալեվալա»: Ֆիննական ժողովրդական էպոսի սյուժեներից մեկի վրա նա գրել է ռոմանտիկ ողբերգություն ստրուկ ապստամբի մասին (Կուլերվո, 1860)՝ արժանանալով մրցանակի ֆիննական գրողների միության կողմից: Մի քանի տարի շրջագայելուց հետո Կիվին բնակություն է հաստատել Հելսինկիի մերձակայքում գտնվող Շունդեո գյուղում, որտեղ ամբողջովին նվիրվել է գրական գործին: Այստեղ նա գրել է հիանալի կատակերգություն՝ «Նումմիի կոշկակարները» (1864), լիրիկական բանաստեղծությունների ժողովածու՝ «Կաներվալ» (1866) և մեկ գործողությամբ լիրիկական պիեսը՝ աստվածաշնչյան թեմայով «Լիա» (1869): 1869 թվականին վերջինիս բեմադրությամբ դրվեց ֆիննական թատրոնի հիմքը:

Կիվիի ռեալիստական ստեղծագործական գործունեության պսակը կազմեց «Յոթ եղբայրներ» վեպը, որը նա ավարտել է մահվանից երկու տարի առաջ, ինչին հետևել է ծանր հոգեկան հիվանդությունը: Միայն կարճ հոգեկան հավասարակշիռ վիճակում է գրողը գիտակցել իր ստացված գործի համընդհանուր ճանաչման մասին: Կիվին յոթ տարում գրել է տասներկու պիես, մեկ վեպ, մի քանի պատմվածքներ և տասնչորս աշխատություն:

Քննադատություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փոստային նամականիշ՝ նվիրված «Յոթ եղբայրներ» վեպին, 1970 թվական

«Յոթ եղբայրները» առաջին ֆիննական վեպն է, որը գրվել է ֆիններեն, այլ ոչ՝ շվեդերեն, ուստի ներկայումս հանդիսանում է ֆիննական գրականության ամենանշանավոր վեպերից մեկը: Գրողն ինքն է պատմում գրքի վերջաբանը՝. «Ահա ես պատմեցի յոթ եղբայրների մասին, որոնք ապրում էին Ֆինլանդիայի անտառարներում: Էլ ի՞նչ կարող եմ ձեզ պատմել երկրի վրա նրանց կյանքի մասին»:

Սակայն վեպի հրապարակումից անմիջապես հետո նրա շուրջ ծավալվեց մեծ բանավեճ: Քննադատները բաժանվեցին երկու մեծ խմբի՝ ոմանք արձագանքեցին համակրանքով և մեծ հույսեր ունեին կապված վեպի հետ, ընդգծելով, որ վեպը կարող է մեծ խթան հաղորդել ֆիննական գրականության զարգացմանը, մյուսները վեպին վերաբերվեցին թերահավատորեն: Այսպիսով, հայտնի քննադատ, ուգրո-ֆիննական լեզուների հետազոտող և բանաստեղծ Ավգուստ Ալկվիստը գրել է՝ «մեր ժողովուրդը այնպիսին չէ, ինչպիսին են այս գրքի հերոսները: Ֆինլանդիայի դաշտերը մշակող խաղաղ և լուրջ մարդիկ ոչ մի կապ չունեին Իմպիվաարայի նոր բնակիչների հետ, նա վերպը անվանեց «անհեթեթ» և «ամոթալի բիծ» ֆիննական գրականության համար»:

Ներկայումս «Յոթ եղբայրներ» վեպը թարգմանվել է աշխարհի քսանհինգ լեզուներով:

Կիվին ներկայումս էլ հանդիսանում է արձակի մեծ վարպետ: Նա իր երկրի առաջին պրոֆեսիոնալ գրողն է, որը գրել է ֆիններեն և հանդիսանում է ֆիննական գրական լեզվի հիմնադիրներից մեկը:

Հուշակոթողներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալեքսիս Կիվիի հուշարձանները տեղադրված են Հելսինկի ազգային թատրոնի դիմաց, Նուրմիյարվի, Տուուսուլայում, Տամպերում և Տուրկում: Հելսինկիում և Տուրկում նրա անունով կա ընկերություն: Կիվիի հիշատակի օրը ամեն տարի սիրողական ներկայացումներ են կազմակերպվում: Այն տունը, որտեղ ապրել է Ա. Կիվին վերակառուցվել է և դարձել թանգարան: Նա մահացել է Տուսուլայի իր տանը, իսկ գերեզմանը վերածվել է ուխտագնացության վայրի:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Сто замечательных финнов. Калейдоскоп биографий = 100 suomalaista pienoiselämäkertaa venäjäksi / Ред. Тимо Вихавайнен (Timo Vihavainen); пер. с финск. И. М. Соломеща. — Хельсинки: Общество финской литературы (Suomalaisen Kirjallisuuden Seura), 2004. — 814 с. — ISBN 951-746-522-X. — Электронная версия (Ստուգված է 26 Հունվարի 2009)
  • [Творчество А. Киви], в кн.: Карху Э. Г., Финляндская литература и Россия. 1850 ‒ 1900, М. ‒ Л., 1964, с. 85 ‒ 122;
  • Viljanen L., Aleksis Kiven runomaailma, Porvoo, 1953;
  • Kinnunen A., Aleksis Kiven näytelmät, Porvoo ‒ Hels., [1967] (библ. с. 309 ‒ 15).

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Aleksis Kiven päivä, suomalaisen kirjallisuuden päivä 10.10.Yle, 2012.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Энциклопедия Брокгауз (գերմ.)
  4. 4,0 4,1 4,2 Киви Алексис // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  5. 5,0 5,1 5,2 http://www.poemhunter.com/ebooks/redir.asp?ebook=54210&filename=aleksis_kivi_2012_3.pdf
  6. LIBRIS — 2018.
  7. «Родословная»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-01-04-ին։ Վերցված է 2010-07-12