Ալեքսանտր Կրահամ Պելլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ալեքսանտր Կրահամ Պելլ
Alexander Graham Bell.jpg
Ծնած է 3 Մարտ 1847
Ծննդավայր Էտինպուրկ
Շոտլանդիա Սկովտիա
Վախճանած է 2 Օգոստոս, 1922
Վախճանի վայր Կանադա Գանատա
Քաղաքացիութիւն Union flag 1606 (Kings Colors).svg Միացեալ Թագաւորութիւն
Մասնագիտութիւն Ֆիզիքոս

Ալեքսանտր Պելլ (անգլերէն՝ Alexander Bell, 3 Մարտ, 1847, Էտինպուրկ, Սկովտիա - 2 Օգոստոս, 1922, Քանատա), սկովտիացի գիտնական եւ գիւտարար, հեռախօսի գիւտարարը: Զբաղած է ուսուցչութեամբ՝ մասնաւորապէս դասաւանդելով խուլերու դպրոցին մէջ:

Մանկութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալեքսանտր Պելլը ծնած է Սքոթլանտիայի Էտինպուրկ քաղաքին մէջ 1847 Մարտ 3-ին[1]: Անոր հայրենի տան հասցեն է՝ Սաութ Շառլոթ Փողոց 16, տունն ունի քարէ գրութիւն, ուր նշուած է, որ ան եղած է Ալեքսանտր Կրահամ Պելլի ծննդավայրը: Ան երկու եղբայր ունէր՝ Մելուիլ Ճեյմզ Պելլ (1845-1870 թուականներ) եւ Էտուարտ Չարլզ Պելլ (1848-1867 թուականներ): Անոնք երկուքն ալ մահացած են թոքախտէն[2]: Անոր հայրը համալսարանի դասախօս Ալեքսանտր Մելուիլ Պելլը, իսկ մայրը՝ Էլիզա Կրէյսը: Թէեւ անոր իսկական անունը Ալեքսանտր էր, 10 տարեկանին ան դիմեց իր հօրը, որ ունենայ ուրիշ անուն մը, ինչպէս իր եղբայրները[3]: Իր 11-րդ ծննդեան առթիւ հայրը անոր ըսածը ընդունեց «Կրահամ» անունը որպէս երկրորդ անուն, ինչ որ ընտրած էր Քանատացի Ալեքսանտր Կրահամի պատւոյն, ով դարձած էր իրենց ընտանիքի բարեկամը[4]: Իր մօտ հարազատներուն եւ ընկերներուն համար ան մնաց «Ալեք»: Մինչեւ վերջ Պելլի հայրը այդպէս կ’անուանէր անոր[5]:

Առաջին Յայտնագործութիւնը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որպէս երեխայ Ալեքսանտր Պէլը անսովոր հետաքրքրութիւն կը ցուցաբերէր շրջապատող աշխարհի նկատմամբ․ ան կը հաւաքէր տարբեր կենսաբանական նմուշներ եւ դեռ բաւական փոքր հասակին գիտափորձեր կ’ընէր: Անոր լաւագոյն ընկերը Պէն Հըրտմանն էր, որուն ընտանիքը ալրաղաց մը ունէր: Պատանի Ալեքը օր մը կը հարցնէր, թէ ինչ կ’ընէ ալրաղացը. անոր բացատրած էին, որ այն կը կեղեւազատէ ցորենը՝ բաւական աշխատատար եղանակով: Այն ժամանակ, 12 տարեկան հասակին Ալէքը տան պայմաններով պատրաստրեց սարքաւորում մը, որ պտտուող թիակներու եւ խոզանակներու համակցութիւն մըն էր՝ ստեղծելով պարզ կեղեւազատող մեքանիզմ մը․ այն գործի դրուեցաւ ալրաղացին մէջ եւ անխափան աշխատեցաւ քանի մը տարի: Ընկերոջ հայրը՝ Ճոն Հըրտմանը երկու տղաներուն տուաւ փոքր արհեստանոց մը, ուր անոնք կրնային աշխատիլ տարբեր սարքաւորումներու վրայ:

Դեռ փոքր հասակէն Պելլը կը ցուցաբերէր ուշիմութիւն եւ տաղանդ արուեստի, բանաստեղծութեան, երաժշտութեան նկատմամբ, ինչ որ կը խրախուսուէր իր մօր կողմէ: Ան առանց մասնագէտի օգնութեան սորվեցաւ դաշնամուր նուագել եւ դարձաւ տան միակ անդամը, ով կը տիրապետէր այդ գործիքին: Չնայած անոր ինքնամփոփ եւ հանգիստ բնաւորութեանը, ան հաճոյք կը ստանար նմանակումներ եւ «ձայնային հնարքներ» ընելով, որոնցմով մշտապէս կը զուարճացնէր տան հիւրերուն: Պելլի վրայ խոր ազդեցութիւն ձգած էր նաեւ մօր խլութիւնը (ան սկսած էր կորսնցնել լսողութիւնը, երբ Պելլը 12 տարեկան էր). այդ պատճառով Պելլը սորված էր խուլերու լեզուն: Պելլը նաեւ իւրացուց յստակ, կանոնաւորուած հնչիւնները անմիջապէս խուլ զրուցակցի գլխուն վրայ արտասանելու ճարպիկ ձեւերը, որուն դէպքին մայրը կրնար որոշակի ճշգրտութեամբ հասկանալ իր որդուն: Մօր առողջութեամբ Պելլի մտահոգութիւնը պատճառ հանդիսացաւ, որ ան սկսի ուսումնասիրել ականջային եւ այլ լսողական դրութիւններ:

Պելլի յուշարձանը ստեղծուած Լինքոլնի յուշարձանի ոճով, Պրանթֆորտ, Օնթարիօ, Քանատա

Կրթութիւն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պելլը կանուխ տարիքին, եղբայրներուն նման, կրթութիւնը ստացած է տան մէջ՝ հօր օգնութեամբ: Աւելի ուշ կ’ընդունուի Էտինպըրկի Արքայական աւագ դպրոց (Էտինպըրկ, Սքոթլանտիա), բայց դուրս կու գայ 15 տարեկանին՝ աւարտելով միայն առաջին չորս դասարանները: Դպրոցին մէջ ան առանձնապէս աչքի չ’իյնար, յաճախ կը բացակայէր եւ ցած գնահատականներ կը ստանար: Անոր կը հետաքրքրէին բնական գիտութիւնները, յատկապէս կենսաբանութիւնը, իսկ միւս նիւթերուն հանդէպ անտարբեր էր: Դպրոցէն դուրս գալէն ետք՝ Պելլը կ’ուղեւորուի Լոնտոն իր հօր՝ Ալեքսանտր Պելլի հետ ապրելու: Հօր հետ անցուցած մէկ տարուայ ընթացքին անոր մօտ ուսման հանդէպ սէր կը ծնի, անոնք միասին ժամեր կ’անցկացնէին դասերը պատրաստելու եւ լուրջ քննարկումներու վրայ: Աւագ Պելլը ջանք չէր խնայէր օգնելու իր երիտասարդ աշակերտին՝ յստակ եւ համոզիչ խօսիլ սորվելու, հմտութիւն որ յետագային որպէս ուսուցիչ պէտք պիտի գային: 16 տարեկանին ան Ուեսթոն Հաուս Ակադեմիային մէջ կը ստանայ երաժշտութեան եւ ճարտասանութեան «աշակերտ–ուսուցչի» պաշտօն: Ան միաժամանակ թէ’ լատիներէն եւ թէ’ ալ յունարէն առարկաներու ուսանող էր, եւ ինքն էր որ կը դասաւանդէր՝ ուսումնական տարուայ համար 10 փաունտ վարձավճարով: Յաջորդ տարի ան ընդունուեցաւ Էտինպըրկի համալսարան՝ միանալով իր աւագ եղբայր Մելուինին: 1868 թուականին, մինչ ընտանիքին հետ Քանատա մեկնիլը, Ալէքը կը յանձնէ աւարտական քննութիւնները եւ կ’ընդունուի Լոնտոնի համալսարան:

Ծանօթագրութիւններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Պետրի, 1975 թ, էջ 4
  2. «Ալեքսանտր Գրահամ Բելի ժամանակագրութիւնէ memory.loc.goiv., 28 Յուլիս, 2010
  3. «անուանեցէք ինծի Ալեքսանտր Կրահամ Պելլ» fi.edu., 28 Յուլիսի, 2010
  4. Գրաունդուոթեր, 2005 թ, էջ 23
  5. Բրիւս, 1990 թ, էջ 17-19