Jump to content

Ալեքսանդր Ստուպին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ալեքսանդր Ստուպին
Ծնվել էփետրվարի 13 (24), 1776
ԾննդավայրԱրզամաս, Նիժնի Նովգորոդի մարզ, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել էհուլիսի 31 (օգոստոսի 12), 1861 (85 տարեկան)
Մահվան վայրԱրզամաս, Նիժնի Նովգորոդի մարզ, Ռուսական կայսրություն
Քաղաքացիություն Ռուսական կայսրություն
ԿրթությունՍանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիա
Մասնագիտություննկարիչ
ԱշակերտներՆիկոլայ Ալեքսեև
Պարգևներ
Սուրբ Վլադիմիրի 4-րդ աստիճանի շքանշան և Սուրբ Աննայի 3-րդ աստիճանի շքանշան
 Alexander Stupin Վիքիպահեստում

Ալեքսանդր Վասիլևիչ Ստուպին (ռուս.՝ Алекса́ндр Васи́льевич Сту́пин, փետրվարի 13 (24), 1776, Արզամաս, Նիժնի Նովգորոդի մարզ, Ռուսական կայսրություն - հուլիսի 31 (օգոստոսի 12), 1861, Արզամաս, Նիժնի Նովգորոդի մարզ, Ռուսական կայսրություն), ռուս գեղանկարիչ և մանկավարժ, Ռուսական կայսրության առաջին գավառական գեղարվեստի դպրոցի հիմնադիր և ղեկավար (1802-1861): Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոս (1809):

Կենսագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալեքսանդր Ստուպինը ծնվել է 1776 թվականի փետրվարի 13-ին (24)-ին, ազնվական ընտանիքում, բայց ծնվելուց կարճ ժամանակ անց նրան դաստիարակության են հանձնել արզամասցի քաղքենի Ստուպինային, ով հետագայում որդեգրել է նրան և գրանցել արզամասյան քաղքենիական դասում իր ազգանունով։ Հաճախել է սրբանկարչության դասընթացների, սովորել է վերականգնել հին սրբապատկերները և նկարել նորերը, բայց այդ փորձերն անհաջող են ստացվել, և Ալեքսանդրը հրաժարվել է դրանցից։ Կարճ ժամանակ անց դարձել է ոստիկանության տասնապետ։ Այնուհետև նրա ճակատագրին միջամտել են նրա հարազատները՝ որդեգրող մայրը և հարազատ քույրը, որոնք ցանկացել են, որ նա դառնա պաշտոնյա։ Նրանց թախանձանքով Ալեքսանդրն ամուսնացել է և մեկնել Նիժնի Նովգորոդ, որտեղ, երաշխավորագրական նամակների շնորհիվ, աշխատանքի է ընդունվել տեղական նահանգային վարչությունում՝ խորհրդական Ռեբենդերի բաժնում որպես գրասենյակային գրագիր։

«Տղան տերևիկով», 1830-1840-ականներ
կտավ, յուղաներկ, 43.5×39 սմ
Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա

1797 թվականի սեպտեմբերին վերադարձել է Արզամաս, որտեղ բացել է իր սեփական արվեստանոցը և սկսել ընդունել աշակերտներ, ինչը նրան հնարավորություն է տվել ստանալ ավելի նշանակալի գեղանկարչական պատվերներ (հիմնականում սրբապատկերներ)։ Նրա աշխատանքները հաջող են ընթացել և լավ եկամուտ են բերել, որի շնորհիվ հնարավորություն է ստացել կառուցել իր սեփական տունը Արզամասում, որտեղ էլ տեղափոխվել է ընտանիքի և աշակերտների հետ։ Սակայն գիտակցելով, որ առանց մասնագիտական կրթության երբեք չի դառնա իսկական նկարիչ, թողել է ընտանիքը, արվեստանոցն ու աշակերտներին և մեկնել Սանկտ Պետերբուրգ, որտեղ բնակվող ազգական Վ. Տուրինի խորհրդով 1800 թվականի սկզբին ընդունվել է Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիա որպես ազատ ունկնդիր և սովորել է Իվան Ակիմովի ղեկավարությամբ։ Նկարչության բնագավառում հաջողության հասնելու գործում հատկապես մեծ դեր է խաղացել Ալեքսեյ Եգորովը։ 1801 թվականին Ստուպինը ստացել է փոքր արծաթե մեդալ՝ բնօրինակից նկարելու համար։ 1802 թվականին, ավարտելով դասընթացները, ստացել է առաջին աստիճանի նկարչի կոչում[1] և վերադարձել Արզամաս ու հիմնել նկարչական դպրոց՝ իր տեսակի մեջ առաջին և երկար ժամանակ միակ մասնավոր ուսումնական հաստատությունը Ռուսաստանում[2]:

Դպրոցի ֆինանսավորման հիմնական աղբյուր են դարձել եկեղեցիների որմնանկարների պատվերները: 1808 թվականին դպրոցը հիմնադրի տնից տեղափոխվել է քաղաքի կենտրոնի մոտ գտնվող ավելի ընդարձակ շենք, որը ձեռք է բերվել պարտքով։ 1813 թվականին Միխայիլ Կորինֆսկին իրականացրել է դպրոցի շենքի վերակառուցումը[3]:

1809 թվականին ակադեմիան դպրոցը վերցրել է իր հովանավորության ներքո, հիմնադրին և ղեկավարին շնորհել ակադեմիկոսի կոչում և այդ ժամանակից ի վեր աջակցել նրանց՝ դպրոցի աշակերտներին ուղարկելով հնաոճ արձանների բնօրինակներ և գիպսե պատճեններ, որպեսզի նրանք պատճենեն, իսկ լավագույն աշակերտներին պարգևատրել է արծաթե մեդալներով:

Նիկոլայ Ալեքսեև, Ալեքսանդր Ստուպինի դիմանկարը աշակերտների հետ, 1838
կտավ/յուղաներկ, 120×167 սմ
Ռուսական թանգարան, Սանկտ Պետերբուրգ

1822 թվականին Ստուպինը զբաղվել է Նիժնի Նովգորոդի տոնավաճառի տարածքում կառուցվող Փրկչի տաճարի որմնանկարչական ձևավորմամբ։

Արզամասյան դպրոցը, որը գոյություն է ունեցել 59 տարի, պատրաստել է բազմաթիվ ականավոր նկարիչների, այդ թվում՝ Եվգրաֆ Կրենդովսկիին, Նիկոլայ Ալեքսեևին, Ի. Գորբունովին, Վասիլի Ռաևին և Վասիլի Պերովին։ Սկզբում Ստուպինը միայնակ է ղեկավարել դպրոցը՝ որոշ տարրական առարկաներ դասավանդելով ինքնուրույն և վարձու դաստիարակի օգնությամբ, բայց 1836 թվականին ղեկավարումը հանձնել է իր նախկին աշակերտ Նիկոլայ Ալեքսեևին, որն ամուսնացել է իր դստեր հետ[4]։

1842 թվականին Ստուպինի տունը և դպրոցը լրջորեն վնասվել են հրդեհից, որը առաջացել է «չարամիտ անձանց» կողմից հրկիզման հետևանքով։

Ստուպինի հուշարձանը Արզամասում

Դպրոցի բացման հետ միաժամանակ նույն շենքում հիմնադրվել է մի փոքրիկ թանգարան: Դրա հավաքածուում ներառված են եղել Դմիտրի Լևիցկու, Վասիլի Շեբուևի, Ալեքսանդր Վառնեկի, Ալեքսեյ Եգորովի և Կառլ Բրյուլովի[5] բնօրինակ աշխատանքները, ինչպես նաև բազմաթիվ բնօրինակ նկարներ[6], դպրոցն ունեցել է նաև իր սեփական գրադարանը: Թանգարանի հիմնական նպատակը կրթական կարիքները բավարարելն է եղել, բայց այնտեղ այցելել են նաև կողմնակի մարդիկ, ըստ Վասիլի Ռաևի, ամուսնացած կանայք և երիտասարդ աղջիկներն այցելել են դպրոց և թանգարան Սուրբ Ծննդյան տոների ժամանակ[3]: Դպրոց են այցելել նաև պաշտոնյաներ, հոգևորականներ և այլ հայտնի մարդիկ, այդ թվում՝ Ջորջ Դոուն և Յա. Ի. Դանիլովսկին: Թանգարանի միակ կատալոգում, որը կազմվել է 1859 թվականին, նշված է, որ այնտեղ առկա է 52 կտավ և մոտ 2000 փորագրանկարների արտատիպեր, որոնք հիմնականում 19-րդ դարի հայտնի ռուս նկարիչների աշխատանքներ են եղել:

1861 թվականի հուլիսի 31-ին (օգոստոսի 12-ին) Ստուպինի մահից կարճ ժամանակ անց, Արզամասի արվեստի դպրոցը փակվել է։

Ալեքսանդր Վասիլևիչ Ստուպինը թաղվել է Արզամասի Վսեխսվյատսկոյե գերեզմանատանը։

Ընտանիք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստուպինը ամուսնացել է Եկատերինա Միխայլովնա Սելիվանովայի (?-1838) հետ:

Նրանց երեխաները՝

  • Դուստրը՝ Կլավդիան (1809-1844), 1834 թվականին ամուսնացել է նկարիչ Նիկոլայ Միխայլովիչ Ալեքսեև Սիրոմյանսկու (1813-1880) հետ։
    • Թոռնուհին՝ Ելիզավետա Նիկոլաևնա Յակովլևան, ամուսնացել է գեներալ-մայոր Յակովլևի որդու հետ։ 1867 թվականին բնակվել է Սանկտ Պետերբուրգում՝ Վասիլևսկի կղզում՝ Միջին և փոքր պողոտաների միջև՝ 6-րդ գծի գտնվող Սավինի տանը։
    • Թոռը՝ Միխայիլ Նիկոլաևիչ Ալեքսեև (ծնվել է 1842 թվականին, Արզամասում - ?), սովորել է Գեղարվեստի Կայսերական ակադեմիայում։ Ավարտելուց հետո ստացել է 3-րդ աստիճանի դասական նկարչի կոչում։
    • Թոռնուհին՝ Մարիա Նիկոլաևնա Ալեքսեևա։
  • Որդին՝ Ռաֆաիլը (1797), նկարիչ, Գեղարվեստի Կայսերական ակադեմիայի շրջանավարտ։ Ռաֆաիլ Ստուպինի աշխատանքները պահվում են Սանկտ Պետերբուրգի, Սարատովի, Կազանի և Արզամասի թանգարաններում։

Պարգևներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • 1834 թվականին Ստուպինը պարգևատրվել է Սուրբ Աննայի 3-րդ աստիճանի շքանշանով՝ «1802 թվականին Արզամասում իր սեփական միջոցներով արվեստի դպրոց հիմնելու գործում ունեցած ակնառու նվաճումների համար»։
  • 1845 թվականին պարգևատրվել է Սուրբ Վլադիմիրի 4-րդ աստիճանի շքանշանով՝ «հայրենիքում գեղանկարչության տարածման և իր դպրոցի քառասունամյակի կապակցությամբ»։

Նշանավոր աշակերտներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1802-1861 թվականներին Ալեքսանդր Ստուպինի Արզամասի գեղանկարչության դպրոցն ավարտել է ավելի քան 170 աշակերտ[7]։

Դրանց թվում են նշանավոր նկարիչներ և ճարտարապետներ՝

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ В «Энциклопедическом словаре Брокгауза и Ефрона» ошибочны: год окончания — 1805-й и аттестат II-й степени.
  2. ↑ Источники свидетельствуют, что материальную базу для школы Ступин начал формировать ещё в Петербурге: отсылал в Арзамас книги «целыми коробами», приобретал эстампы, антики (статуи бюсты, копированные с античных образцов). Кроме того, ему предоставляли рисунки и этюды многие воспитанники Академии художеств.
  3. 1 2 Филатов Н. Ф. Арзамасская школа живописи академика А. В. Ступина. — Арзамас, 2002.
  4. ↑ Пётр Николаевич Петров Алексеев, Николай Михайлович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб.—М., 1896—1918.
  5. ↑ Работы Брюллова были получены в 1845 году при личной с ним встрече.
  6. ↑ Творческий путь В. Г. Перова / Каталог выставки произведений В. Г. Перова к 150-летию со дня рождения. — М.: «Советский художник», 1988. — С. 8—9.
  7. ↑ Администратор. «Корнилов П. Арзамасская школа живописи первой половины XIX века. 1947». arzbiblio.ru (ռուսերեն). Վերցված է 2025-01-27-ին.
  8. ↑ «ИОСИФ (СЕРЕБРЯКОВ) - Древо». drevo-info.ru (ռուսերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2024-07-12-ին. Վերցված է 2024-07-12-ին.

Գրականություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • Власов В. Г. Ступин Александр Васильевич // Стили в искусстве : Архитектура, графика. Декоративно-прикладное искусство. Живопись, скульптура : словарь : в 3 т. / В. Г. Власов. — СПб. : Кольна, 1997. — Т. 3 : М—Я. — С. 346. — 655 с., [8] л. ил. — ISBN 5-88737-010-6. — OCLC 605179863.
  • Греков Вл. Ступин, Александр Васильевич // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб., 1909. — Т. 19: Смеловский — Суворина. — С. 599—601.
  • Еремеев П. В. Арзамасские мастера / П. В. Еремеев. — Н. Новгород : Волго-Вят. кн. изд-во, 1992. — 254, [1] с., [8] л. ил. — (Рассказы о народном искусстве). — 15 000 экз. — ISBN 5-7420-0365-X.
  • Званцев М. П. А. В. Ступин. Арзамасская художественная школа. — Горький, 1941.
  • Кондаков C. Н. Юбилейный справочник Императорской Академии художеств. 1764–1914 : в 2 т. / составил С. Н. Кондаков. — СПб. : Товарищество Р. Голике и А. Вильборг, 1915. — Т. 2 : Часть биографическая. — С. 190. — [4], VI, 454, [5] с. : ил., портр. — OCLC 707072219.
  • Корнилов П. Е. Арзамасская школа живописи первой половины XIX века / П. Корнилов. — Л.; М. : Искусство, 1947. — 215 с., 6 л. ил. : ил.
  • Корнилов П. Е. Александр Васильевич Ступин / П. Е. Корнилов // Русское искусство : очерки о жизни и творчестве художников. Первая половина девятнадцатого века / под ред. А. И. Леонова. — М. : Искусство, 1954. — С. 155–168. — 744 с., 15 л. ил. : ил. — 20 000 экз. — OCLC 489749250.
  • Молева Н. М., Белютин Э. М. Русская художественная школа первой половины XIX века / Н. Молева и Э. Белютин. — М. : Искусство, 1963. — С. 171–194. — 409 с., 91 л. ил. — OCLC 67206642.
  • Ступин, Александр Васильевич // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1901. — Т. XXXIa. — С. 855.
  • Ступин Александр Васильевич : [арх. 29 сентября 2022] // Социальное партнёрство — Телевидение. — М. : Большая российская энциклопедия, 2016. — С. 351. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 31). — ISBN 978-5-85270-368-2.
  • Филатов Н. Ф. Арзамасская школа живописи академика А. В. Ступина : 200-летию открытия школы посвящается / Н. Ф. Филатов ; Арзамас. гос. пед. ин-т им. А. П. Гайдара. — Арзамас : АГПУ, 2002. — 143, [1] с. : ил. — 1000 экз. — ISBN 5-86517-124-0.
  • Stites R. Serfdom, Society, and the Arts in Imperial Russia : The Pleasure and the Power : [англ.] / Richard Stites. — New Haven, CO; London : Yale University Press, 2005. — P. 321–322, 323, 331. — xiii, 586 p., [36] p. of plates. : ill. — ISBN 0-300-10889-3. — LCCN 2005-933516. — OCLC 123081421.

Արտաքին հղումներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Ալեքսանդր Ստուպին» հոդվածին։
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Ալեքսանդր_Ստուպին&oldid=10681025» էջից