Ալեքսանդր Խատիսեան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Ալեքսանդր Խատիսեան (17 Փետրուար 1874 - 10 Մարտ 1945)՝ հայ քաղաքական գործիչ եւ լրագրող, Հայաստանի առաջին հանրապետութեան առաջին արտաքին գործերու նախարար եւ երկրորդ վարչապետ, շուրջ 7 տարի եղած է Թիֆլիսի քաղաքապետ։

Ինքնակառավարման, բժշկութեան, տնտեսութդեան ու մշակույթի մասին բազմաթիվ հոդվածների եւ հայերենից թարգմանություններու հեղինակ է։

Երիտասարդ տարիները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալեքսանդր Խատիսյանը ծնած է Թիֆլիսի մէջ 1874 թուականի Փետրուար 17-ին՝ խոշոր ազնվականի ընտանիքին մէջ։

1891 թուականին ավարտած է Թիֆլիսի պետական գիմնազիան։ Սովորած է Մոսկվայի եւ Խարկովի համալսարանները ըւ ստացած է բժշկական կրթութիւն։ 1897 թուականին գերազանցութեամբ կը ավարտ է համալսարանը ու կը ստանայ բժիշկի մասնագիտութիւն։ 1898 թուականին մեկնած է արտասահման վերապատրաստվելու լավագույն կլինիկաներիուն մէջ։ Այցելած է Իտալիա, Ֆրանսա ու Գերմանիա, որտեղ ուսուցանած է հիգիենահասարակական, իրավական գիտութիւններ ու մունիցիպալ գործ՝ սպանդանոցներ, հիվանդանոցներ, ջրամատակարարում։ Փարիզի ու Բերլինում ի մէջ հրապարակել է մի քանի բրոշյուր ու գիրք նուիրուած ջրամատակարարմանը, քարասալարկներին, ժողովրդական տներին եւ այլն։

Խատիսյանը գերազանց տիրապետած է հայերենին, ռուսերենին, անգլերենին, ֆրանսերենին, գերմաներենին ու վրացերենի։

Կյանքը Թիֆլիսի մէջ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1900 թուականին կը վերադառայ Թիֆլիս ու կը սկսի զբաղուիլ քաղաքականութեամբ։ 1902 թուականին կընտրուի Քաղաքային դումայի խոսնակ, Թիֆլիսի քաղաքային խորհրդի խորհրդական, 1905 թուականից քաղաքային վարչութեան անդամ։ Մասնակցած է 1905 թուականի հեղափոխութեանը։

1907 թվականից Թիֆլիսի քաղաքագլխի օգնական է, 1910-1917 թուականներուն եղած է Թիֆլիսի քաղաքագլուխ։ 1912 թուականին Խատիսեանը հանդես եկած է որպես վկայ Սանկտ-Պետերբուրգում ընթացող Դաշնակցութեան գործով։

1914 թվականէն Քաղաքների Միութեան կովկասեան կոմիտեի նախագահն էր

Կեանքի վերջին տարիները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեղափոխուած է Փարիզ, որտեղ հայկական ազգային պատվիրակութեան կազմում շարունակած է քաղաքական գործունեութիւնը, սկիզբը որպես նախագահի տեղակալ, ապա նախագահ։ 1922-1923 թուականներուն մասնակցած է Լոզանի կոնֆերանսին՝ ներկայացնելով եւ պաշտպանելով հայ ժողովրդի շահերը Ազգերի Լիգայի մէջ։ Անդամակցած է հայկական ու ռուսական հասարակական կազմակերպութիւնները։

1926 թուականին Եղբայրական օգնութեան կոմիտեի նախագահի մտերիմներէն էր, մեծապես աջակցած է Հայաստանին 1926 թուականի երկրաշարժից հետո։ 1926-1928 թուականներուն անդամակցել է նաեւ «Ռուսական մշակույթի ընկերների օջախ» կոմիտեին։ Դասախոսած է Ռուսական ժողովրդական համալսարանի մէջ։ Հանդիսացած է «Իլյուստրիրովաննայա Ռոսսիա» պարբերականին։