Ալեքսանդր Եսենին-Վոլպին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ալեքսանդր Եսենին-Վոլպին
Ծնվել էմայիսի 12, 1924(1924-05-12)[1]
ԾննդավայրԼենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ[2]
Վախճանվել էմարտի 16, 2016(2016-03-16) (91 տարեկանում)
Վախճանի վայրԲոստոն, ԱՄՆ
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, բանաստեղծ, գրող և իրավապաշտպան
Լեզուռուսերեն
ՔաղաքացիությունFlag of the United States.svg ԱՄՆ
Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
ԿրթությունՄՊՀ մեխանիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետ
Գիտական աստիճանֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածու
ԱշխատավայրԲոստոնի համալսարան և Բուֆալոյի Նյու Յորք նահանգի համալսարան

Ալեքսանդր Եսենին-Վոլպին (ռուս.՝ Алекса́ндр Серге́евич Есе́нин-Во́льпин, անգլ.՝ Alexander Esenin-Volpin մայիսի 12, 1924(1924-05-12)[1], Լենինգրադ, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ[2] - մարտի 16, 2016(2016-03-16), Բոստոն, ԱՄՆ), ռուս և ամերիկյան մաթեմատիկոս, փիլիսոփա, բանաստեղծ: ԽՍՀՄ-ում այլախոհական և իրավապաշտպանական շարժման առաջնորդներից մեկը, 1965 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Մոսկվայում տեղի ունեցած «Հրապարակայնության հանրահավաքի» կազմակերպիչը:

Ռուս մեծ բանաստեղծ Սերգեյ Եսենինի և բանաստեղծ, թարգմանիչ Նադեժդա Վոլպինի որդին է: 1970-1972 թթ. եղել է ԽՍՀՄ-ում Մարդու իրավունքների կոմիտեի փորձագետ: Խորհրդային քաղբանտարկյալ է. եղել է բանտերում, աքսորում և հոգեբուժարաններում: 1949 թվականին «հակախորհրդային պոեզիայի» համար նրան հարկադրաբար փակում են լենինգրադյան հատուկ հոգեբուժարանում, 1950 թվականի սեպտեմբերին նրան, որպես «սոցիալապես վտանգավոր տարրի», հինգ տարով աքսորում են Կարագանդայի մարզ: Ստալինի մահից հետո, 1953 թվականին արժանանում է համաներման, սակայն 1959 թվականին նրան դարձյալ երկու տարով փակում են հատուկ հոգեբուժարանում:

1961 թվականին Նյու-Յորքում լույս տեսավ նրա «Գարնան տերև» ժողովածուն, որտեղ ներկայացված են նրա բանաստեղծությունները և «Ազատ փիլիսոփայական տրակտատը»: 1968 թվականին, երբ նրան նորից փակում են հոգեբուժարանում, մի շարք հայտնի մաթեմատիկոսներ հանդես են գալիս բողոքի նամակով ընդդեմ նրա բռնի հոսպիտալացման: 1972 թվականին, խորհրդային իշխանությունների համառ պահանջով, նա արտագաղթում է ԱՄՆ, որտեղ աշխատում է Բուֆալոյի, ապա Բոստոնի համալսարաններում:

Եսենին-Վոլպինը ԽՍՀՄ-ում այլախոհական շարժմանը նվիրված «Նրանք ընտրեցին ազատությունը» (2005) ֆիլմի հերոսներից մեկն է[3]:

Ալեքսանդր Եսենին-Վոլպինը հայերեն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Անկյունում քնած ճանճերը; Գազանանոցում; Ես ձեռքս երբեք արոր չեմ վերցրել; Փոքր ժամանակ ես չէի խաղում երեխեքի հետ; Համաքաղաքացիներ, կովեր և ցուլեր; Թախծում էի օտար երկրում; Ագռավը; Աստղը; Զինվորն ընկած է ճամփին; Մահը: Ռուս այլախոհական պոեզիա, Ստեփանակերտ, «Ոգի-Նաիրի», 2015, էջ 250-270: Թարգմ.՝ Խորեն Գասպարյան:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 SNAC — 2010.
  2. 2,0 2,1 2,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #1038248558 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  3. Ռուս այլախոհական պոեզիա, Ստեփանակերտ, «Ոգի-Նաիրի», 2015, էջ 248-249: