Ալեքսանդրովկա (Պոտսդամ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Գաղութաբնակի տուն Ալեքսանդրովկայում

Ալեքսանդրովկա ռուսական գաղութ (գերմ.՝ Russische Kolonie Alexandrowka), բնակավայր` կառուցված 1826-1827 թվականներին, Պոտսդամի հյուսիսիային հատվածում, ըստ Պրուսիայի արքա Ֆրիդրիխ Վիլհելմ 3-րդի հրամանի: Բնակավայրը կառուցվել է ռուսական զինվորական երգչախմբի 12 երգիչների համար: Ռուսական գաղութը Ալեքսանդրովկա է կոչվել 1825 թվականի դեկտեմբերի 1-ին մահացած ռուսական կայսր Ալեքսանդր Առաջինի պատվին` ի նշան Հոհենցոլերների և Ռոմանովների միջև գոյություն ունեցող բարեկամական ու ընկերական հարաբերությունների: 1999 թվականին Ալեքսանդրովկա ճարտարապետական համալիրն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ[1]:

Պոտսդամյան Ալեքսանդրովկայի պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1806 թվականին պրուսա-սաքսոնական ուժերը ծանր պարտություն են կրել Նապոլեոնի բանակից էնայի և Աուստերլիցի ճակատամարտում: Նապոլեոնի կողմից պարտված Պրուսիան 1812 թվականին միավորվում է Ֆրանսիային` ընդդեմ Ռուսաստանի: Ֆրանսիացիներին գերի ընկած ավելի քան 1000 զինվորականներից 62-ը 1812 թվականի հոկտեմբերին մնում են Պոտսդամում: Նրանցից երգչախումբ է ձևավորվում, որը պաշտոնապես պատկանում էր առաջին պրուսական գվարդիական զորամասին: 1812 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Պրուսիան ու Ռուսաստանը չեզոքության երկկողմ համաձայնագիր են կնքում և 1813 թվականի գարնանը միավորվում են Ֆրանսիայի դեմ պայքարում: Ռուսական գերի ընկած զինվորների մեծ մասը պրուսական թագավորի հրամանով ձևավորում են առանձին զորամաս: Համատեղ հրամանատարությամբ ռուս ռազմագերիներն ու պրուսական դասալիքները պայքարում էին Նապոլեոնի դեմ: Ռուսական զինվորականների պոտսդամյան երգչախումբը զվարճացնում էր արքային իր զինվորական ճամբարում: 1815 թվականին հեռացած զինվորականներին փոխարինում են ռուսական զորամասի գրենադերները. Ալեքսանդր Առաջին կայսրը ոչ միայն թույլատրում է երգչախմբին նմալ Պրուսիայում, այլև պրուսական արքայի գվարդիայի համար ուղարկում է յոթ գրենադերներ:

Պետեր Ժոզեֆ Լեննի նկարը, 1826

Երբ 1825 թվականին Ալեքսանդր Առաջին կայսրը մահանում է, Պոտսդամում ողջ էին մնացել ռուսական երգչախմբի 12 երգիչ: 1826 թվականի ապրիլի 10-ին Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Երրորդն իր հրամանով հանձնարարում է ի նշան ռուսական կայսրի հետ բարեկամության և ի նշան նրա հիշատակի Պոտսդամում տարածք հատկացնել ռուս երգիչների համար և բնակավայրն անվանել Ալեքսանդրովկա: 1827 թվականին ռուս բնակիչները տեղափոխվում են լիովին կահավորված նոր բնակարաններ: Ալեքսանդրովկայում նրանց համար անգամ այգիներ էին փորվել, և յուրաքանչյուր տնտեսությանը մի կով էր հատկացվել: Գաղութարարներին չէր թույլատրվում հողն ինքուրույն տնօրինել, սակայն նրանք իրավունք ունեին փոխանցել այն ժառանգաբար: Մոտակա Կապելլենբերգ սարի վրա կառուցվում է ուղղափառ Ալեքսանդրո-Նևսկի վանքը, դրա օծումը տեղի է ունեցել 1829 թվականի սեպտեմբերին: Եկեղեցու կողքին է գտնվում 14-րդ տունը, որտեղ բնակվում էր արքայական սպասավոր Տարնովսկին: Վերջին երգիչը մահացել է 1891 թվականին: 1927 թվականին, ռուսական գաղութի հիմնումից 100 տարի անց, այնտեղ բնակվում էին ռուսական զինվորների ուղղակի ժառանգների չորս ընտանիք, իսկ հողային բարեփոխումներից հետո այնտեղ մնացին երկուսը: Այսօր Ալեքսանդրովկայում բնակվում է միայն մեկ` Գրիգորևների ընտանիքը: Հոհենցոլերների հարստության ազգայնականացումից առաջ, 1926 թվականին գաղութը գտնվում էր պրուսական թագավորության հայեցողության տակ: Մինչև 1945 թվականը Ալեքսանդրովկայում պահպանվում էր գաղութների բնակիչների իրավունքի և պարտավորությունների ուժը, որը սահմանվել էր դեռ արքայի օրոք: Գաղութի կյանքում արմատական փոփոխություններ տեղի ունեցան միայն խորհրդային զորքերի շրջափակումից հետո և ԳԴՀ-ի գոյության ժամանակ: 1990 թվականին Գերմանիայի վերամիավորումից հետո տների մեծամասնությունը դարձան մասնավոր սեփականություն:

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հրաժարվելով երկու միանգամայն տարբեր նախագծերից` դիզայներ Պետեր Ժոզեֆ Լեննեն ապագա Ալեքսանդրովկային ձիարշավարանի տեսք էր տվել` ներսում տեղադրելով Անդրեևսկի խաչը, որի հատման ծայրերում գտնվում էին ավագանու տները: Այս ծրագիրն իրականացվում էր արքունական այգեպան Յոհան Գեորգ Մորշ Ավագի ղեկավարությամբ:

Ալեքսանդրո-Նեվսկի վանքը. Վ. Պ. Ստասովի աշխատանքներից: Ռուսական ոճով կառուցված հուշարձաններից ամենահին պահպանվածը:

Նախագիծն իրենից ներկայացնում էր իտալական ծագում ունեցող ռուս ճարտարապետ Կարլ Ռոսսիի նկարի պրուսական մեկնբանությունը: 1815 թվականին Ռոսսին Պավլովսկի այգում կայսրուհի Մարիա Ֆյոդորովնայի համար աշխատում էր «տիպիկ ռուսական» գյուղի նախագծի վրա և 1818 թվականին նրան այցելության ժամանակ պրուսական արքային է փոխանցում էսքիզը: Պրուսական բանակի վարպետներն աղյուսաշար տներ էին կառուցում` ռուսական խրճիթների երեսպատմամբ: Բնակավայրում կառուցվել է ընդամենը 12 մեկ և երկու հարկանի տուն, երկհարկանի տունը կառուցվել է առանց այգու, այն եղել է եկեղեցու մոտ: Ռուսական օրինակով տների տանիքները պետք է ծածկվեին ծղոտով, սակայն պրուսական տարբերակում ծածկ էր դառնում փայտը, իսկ 19-րդ դարի վերջին դրան փոխարինում է թերթաքարը: Յուրաքանչյուր տուն ուներ պատշգամբ և վերնածածկ, որը փակ մուտքով կապված էր փոքրիկ ախոռի հետ: 2005 թվականին համար 2 տանը բացվել է Ալեքսանդրովկայի թանգարան, որը նվիրված է բնակավայրի պատմությանն ու ճարտարապետությանը:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Bettina Altendorf: Die russischen Sänger des Königs und die Kolonie Alexandrowka in Potsdam. Hendrik Bäßler, Berlin 2004. ISBN 3-930388-33-2
  • Wolfgang Fabian: Potsdam. Die Stadt, die Könige und ihre Bewohner. Vision Verlag, Berlin 1997. ISBN 3-92-8787-15-2
  • Anja Hecker: Glasowo bei Pawlowsk, Carlo Rossis Projekt eines russischen Parkdorfes — Vorbild für die Alexandrowka in Potsdam?. Technische Univiversität, Berlin 2003. ISBN 3-7983-1937-5
  • Anja Hecker / Andreas Kalesse: Die russische Kolonie Alexandrowka in Potsdam: Zum Forschungsstand. In: Jahrbuch für brandenburgische Landesgeschichte #54. Potsdam 2003. als PDF
  • Hermann Kremer (Hrsg.): Kolonie Alexandrowka. ISBN 3-9809706-1-2
  • Hermann Kremer (Hrsg.): Museum Alexandrowka. ISBN 3-9809706-0-4
  • Waltraud Volk: Potsdam. Historische Straßen und Plätze heute. Verlag für Bauwesen, Berlin-München 1993. ISBN 3-345-00488-7
  • Th. Sander: Abgebrannt. Zwischen Rock und Stiefeln — Die Malaise des Johann Schischkoff. 2009

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]