Ալեքսանդրապոլի բոլշևիկյան կազմակերպություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ուշադրություն․ հոդվածը կամ հոդվածի բաժինը փոխադրված է Հայկական սովետական հանրագիտարան-ից և կարող է շարադրված լինել խորհրդային գաղափարախոսության տեսանկյունից


Ալեքսանդրապոլի բոլշևիկյան կազմակերպություն, բոլշևիկյան կազմակերպություն Ալեքսանդրապոլում։ Անդրկովկասի հնագույն կոմունիստական կազմակերպություններից։

Ստեղծվել է 1905 թվականին, Ալեքսանդրապոլում (հետագայում՝ Լենինական, այժմ՝ Գյումրի)։ Հիմնադիրներից են՝ Ա. Գ. Շահինյանը, Ա. Հ. Վարդանյանը, Վ. Հ. Խաչատրյանը: 1902-05 Ալեքսանդրապոլում գործում էր սոցիալ-դեմոկրատական երեք խմբակ. կայազորում, երկաթուղային դեպոյում և քաղաքում, որոնք և դարձան կազմակերպության հիմքը: 1905-07-ին հեղափոխության ժամանակ կազմակերպությունը հրապարակեց կոչեր և թռուցիկներ, ղեկավարեց բանվորների ու ծառայողների գործադուլները, զինվորների ելույթը: Կազմակերպությունը կանոնավոր գործել է մինչև 1909, ապա ընդհատումներով՝մինչև 1916: Այնուհետև վերախմբվել է և դարձել բոլշևիկյան կազմակերպություն: Անջատվելով մենշևիկներից՝բոլշևիկները 1917-ի հուլիսի 16-ի համաքաղաքային ժողովում ստեղծեցին իրենց կազմակերպությունը: Ընտրվեց ՌՍԴԲ(բ)Կ Ալեքսանդրապոլի կազմակերպության բյուրո, որի մեջ մտան Պ. Արվելաձեն (նախագահ), Բ. Ղարիբաջանյանը (քարտուղար), Ն. Լեժավան, Վ. Տարախչյան, Ի. Շապովալենկոն, Ի. Կորոստալիենկոն, Լ. Հովհաննիսյանը, Ֆ. Ամաշուկելին և Մակարովը: Դեկտեմբերին, երբ Պ. Արվելաձեն տեղափոխվեց Բաքու, բյուրոն գլխավորեց Բ. Ղարիբաջանյանը: Կազմակերպությունը սկսեց հրատարակել «Նոր կյանք»(հունիսից) և «Պրավդա ժիզնի» (օգոստոսից) թերթերը: Կազմակերպությունն արագ աճեց. սեպտեմբերին արդեն ուներ մոտ 600 անդամ: Կազմակերպությունն իր ազդեցությունը տարածեց Ալեքսանդրապոլում գործող արհեստակցական միությունների վրա, որոնք ձեռնարկատերերին ստիպեցին ընդունել 8-ժամյա բանվորական օր սահմանելու, աշխատավարձը բարձրացնելու և այլ պահանջներ: Հոկտեմբերի 7-9, ելույթ ունենալով Ալեքսանդրապոլի աշխատավորների ու զինվորների ժողովներում և գավառի գյուղացիական համագումարում, Ս. Շահումյանը կոչ արեց միացյալ ուժերով պայքարել ժամանակավոր կառավարությունը տապալելու և բանվորների ու գյուղացիների իշխանություն հաստատելու համար: Կազմակերպության գործունեությանը նոր թափ հաղորդեց Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը: 1917-ի նոյեմբերի սկզբին հրապարակած թռուցիկում բոլշևիկները սովետական իշխանությունը պաշտպանելը համարում էին աշխատավորների առաջնահերթ խնդիրը: Նրանք պայքար ծավալեցին Անդրկովկասյան կոմիսարիատի դեմ. 1918-ի հունվարի 21-ի ժողովում բացահայտեցին Անդրկովկասի ազգայնական կուսակցությունների քաղաքականության պառակտողական բնույթը, ցույց տվեցին, որ անջատողական ձգտումները քայքայում են Կովկասյան ռազմաճակատը հօգուտ թուրքերի: Անդրկովկասը թուրքական ագրեսիայից փրկելու, նրա ժողովուրդների ազգային ու սոցիալական-քաղաքական ազատագրության համար կազմակերպությունը 1918-ի ապրիլի 6-8 կայացած խորհրդակցությունում առաջարկեց ճանաչել ՌՍՖՍՀ Ժողկոմսովետը և երկրամասում հռչակել խորհրդային իշխանություն: Կազմակերպությունը տուժեց թուրքական օկուպացիայից: 1919-ի սկզբներին տեղի բոլշևիկների և Բաքվից ուղարկված բանվոր կոմունիստների ջանքերով կազմակերպությունը վերականգնվեց: Կազմակերպությունն Ալեքսանդրապոլում Մայիսյան ապստամբության կազմակերպիչն ու ղեկավարն էր: Ապստամբության պարտությունը ծանր հարված հասցրեց կազմակերպությանը: Այնուհանդերձ նա շարունակեց գործել: Թուրքական զորքերի երկրորդ ներխուժման և Ալեքսանդրապոլի օկուպացիայի ժամանակ(1920 նոյեմբեր-1921 ապրիլ) կազմակերպությունը պայքարում էր քաղաքը զավթիչներից ազատագրելու, սովետական կարգեր հաստատելու համար:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մելիք-Յոլչյան Ե., Հայաստանի բանվորական շարժման պատմությունից, 1903-07, Ե., 1930 Ղարիբջանյան Գ. Բ., Ալեքսանդրապոլի բոլշևիկյան կազմակերպությունը 1917-20թթ., Ե., 1953 Աղայան Ծ. Պ., Ռևոլյուցիոն շարժումները Հայաստանում 1905-07թթ., Ե., 1955 Մելքոնյան Ա. Հ., Մայիսյան ապստամբության պատմության հարցի շուրջը, Ե., 1965

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png