Ալեքսանդրիա (քաղաք, Ուկրաինա)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Ալեքսանդրիա (այլ կիրառումներ)
Քաղաք
Ալեքսանդրիա
ուկր.՝ Олександрія
Դրոշ Զինանշան
Flag of Oleksandriya in Kirovohrad Oblast.png Oleksnandria.emblem.5.gif

Свято-Покровский Собор (Александрия).jpg
Կոորդինատներ: 48.69°0′0″ հս․ լ. 33.1052399°0′0″ ավ. ե. / 48.69000° հս․. լ. 33.10524° ավ. ե. / 48.69000; 33.10524
Երկիր Ուկրաինա Ուկրաինա
Ենթարկում մարզային նշանակության քաղաք
Մարզ Կիրովոգրադի մարզ
Շրջան Ալեքսանդրիայի շրջան
Հիմնադրված է 1746 թ.
Այլ անվանումներ Ուսովկա, Բեչեյա, Ալեքսանդրիյսկ
Մակերես 55[1] կմ²
ԲԾՄ 99[1] մ
Կլիմայի տեսակ բարեխառն-մայրցամաքային
Խոսվող լեզուներ Ուկրաիներեն
Բնակչություն 92 630[2] մարդ (2012)
Խտություն 1511 մարդ/կմ²
Ժամային գոտի UTC+2, ամառը UTC+3
Հեռախոսային կոդ 5235
Փոստային ինդեքսներ 28000-28018
ՈՒՎՏԿՕԴ 3510300000
Պաշտոնական կայք http://alexandria.kr.ua/main/
##Ալեքսանդրիա (քաղաք, Ուկրաինա) (Ուկրաինա)
Red pog.png
##Ալեքսանդրիա (քաղաք, Ուկրաինա) (Կիրովոգրադի մարզ)
Red pog.png

Ալեքսանդրիա (ուկր.՝ Олександрія), քաղաք Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրիայի շրջանում, մարզային նշանակության քաղաք։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Ուսովկա, Բեչեյա։ Հիմնադրվել է 1746 թվականին։

2012 թվականի տվյալներով Ալեքսանդրիա քաղաքում բնակվում էր 92 630 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 55 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1511 մարդ/կմ²։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայտնի որպես կազակական բնակավայր` Ուսովկան 1764 թվականից ամրացված կետ է եղել թաթարական արշավանքների և շլյախտաների արշավների ժամանակ Ինգուլի տարածքներում:

1754 թվականին` Սուրբ Եղիսաբեթի ամրոցի շինարարությունից հետո, այստեղ բերվեց ռազմական կայազորը: Զինվորականների շարքերում, ովքեր իրենց զինվորական ծառայությունն էին անցնում Ռուսական կայսերական բանակում, կային սերբեր, ռումինացիներ[ru], խորվաթներ, բուլղարացիներ: Ի հայտ եկավ բնակավայրի նոր անվանումը` Բեչեյա, որը սերբերին հիշեցնում էր, թե որտեղից են նրանք եկել:

1784 թվականին, երբ հրաման դուրս եկավ Եկատերինոսլավի նահանգները երկու մասի բաժանելու վերաբերյալ. Նովոռոսիյսկի և Ազովի շրջանները, Բաչեյի ամրոցը առանձնացվեցին որպես վարչական շրջան և անվանվեցին Ալեքսանդրիյսկ: Ավելի ուշ քաղաքի անունը ձևափոխվեց` դառնալով Ալեքսանդրիա:

1806 թվականից Ալեքսանդրիան մտնում է Խերսոնսկի շրջանի կազմում: Ալեքսանրիացիների և մոտակա գյուղերի գյուղացիների հիմնական զբաղմունքները 19-րդ դարի առաջին կեսին եղել են հողագործությունը, այգեգործությունը և մշակաբույսերի աճեցումը: Ռուսաստանում ստրկատիրական կարգերի վերացումը և մի շարք այլ բարեփոխումներ խթանեցին տնտեսության զարգացմանը: Մեծանում է բույսերի մշակումը, սկսվում երկաթգծերի շինարարություն: 1869 թվականին սկսում է գործել Օդեսսա-Խարկով երկաթգիծը, որն անցնում էր Կորիստովկա կայարանով, իսկ 1901 թվականին երկաթգիծը քաղաքով անցավ նաև դեպի Պյատիխատկի ուղղությամբ: Ավելի շուտ` 1855 թվականին, Ալեքսանդրիով անցկացվեց հեռախոսագիծ, որ կապում էր Օդեսսան Սանկտ Պետերբուրգի հետ: Բարեպաստ աշխարհագրական տեղակայումը դեպի Սև ծով և Ղրիմ տանող ուղիների խաչմերուկում դրական ազդեցություն ունեցավ քաղաքում առևտրական շուկայի և արհեստների զարգացման վրա: 20-րդ դարի սկզբին Ալեքսանդրիայում վերածնվում է արդյունաբերական արտադրությունը. ի հայտ են գալիս մեխանիկայի արհեստանոցներ, թուջի գործարան: Այդ ժամանակ էլ կատարվեցին տեղական դարչնագույն ածուխի արդյունաբերական վերամշակման առաջին փորձերը: Քաղաքում ակտիվացավ մշակութային կյանքը:

1904 թվականին բացվեց տղաների գիմնազիա, իսկ 1910 թվականին` ուսուցչական սեմինարիա: 1909 թվականից տպագրվում է «Ալեքսանդրիյսկի գավառական զեմստվոյի նորություններ» թերթը: 1917-1920 թվականներին Ալեքսանդրիան սոցիալական ցնցում ապրեց, տեղի ունեցան կառավարություն մի քանի փոփոխություններ և Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմը: 1919 թվականի մայիսի 23-ին Կարմիր բանակի զորքերի միջոցով վերջնականապես լուծարվեց Մատվեյ Գրիգորևի անտիբոլշեվիկյան խռովությունը: Այնուամենայնիվ, 1919 թվականի մայիսի 7-23-ին 16 օր շարունակ հենց Ալեքսանդրիան դարձավ Գրիգորևի ապստամբական «պետության» մայրաքաղաքը, որի կազմի մեջ էին մտնում ժամանակակից Ուկրաինայի գրեթե ամբողջ հարավային մասը: Մատվեյ Գրիգորևի կառավարությունը Ալեքսանդրիայի պատմության ամենապայծառ իրադարձություններից է: Մասնավորապես, դա երևում է նրանից, թե ինչպես է դրա ավարտը նկարագրում Ռուսաստանի հարավի ղեկավար, գեներալ-լեյտենանտ, Սպիտակ շարժման ոգեշնչող Անտոն Իվանովիչ Դենեկինը «Ռուսական խռովության ուրվագծեր»-ում. «1919 թվականի հուլիսի 14-ին Մախնոն, գայթակղելով Գրիգորևին ապստամբական համագումարի ժամանակ, սպանեց նրան: Կուսակցական անարխիստների պաշտոնական հայտարարությունը այս սպանությունը համարում է մահապատիժ` կատարված հրեաների կողմից Ելիսավետգրադում և բոլշևիկների դեմ պայքարի համար չի արհամարհվել ոչ մի դաշնարի կողմից, նույնիսկ Կամավորական բանակի...:»

Մեծ հայրենական պատերազմի շրջանում Ալեքսանդրիայում կառուցվեցին մեխանիկական գործարան, դարչնագույն ածխի հանքարդյունաբերական ընկերություններ: Քաղաքում աշխատում էին նաև բազմաթիվ փոքր արտադրական գործարաններ, դրանց թվում են տասը ջերմաղացներ և ձավարաղացներ, 10 ձիթհանքեր, 9 արտադրական արտելներ: Նկատելի փոփոխություններ տեղի ունեցան քաղաքի մշակութային կյանքում: Բացվեցին բուժքույրական դպրոցը, մանկավարժական դպրոցը, լուսավորչական տեխնիկումը, սկսեց աշխատել պիոներների պալատը, ստեղծվեց Կրոպովնիցկիի անվան դրամատիկական շարժական թատրոնը:

Հաջորդ տարիներին Ալեքսանդրիան դարձավ հանքագործների և մեքենաշինությամբ զբաղվողների քաղաք: 1951-1981 թվականներին կառուցվեցին մոտ 20 արդյունաբերական ընկերություններ, որոնցից 10-ը արդյունահանման և գորշ ածխի վերամշակման համար: Ուկրաինայում և դրա տարածքներից դուրս մեքենաշինական հայտնի ընկերություններ էին. «Էտալ» գիտաարտադրական միությունը, «Վիրա-Սերվիս» ընկերությունը, «Ավտոշտամպ» գործարանը, որոնց արտադրանքները էլեկտրոտեխնիկական ապարատներ, բեռնաթափման տրանսպորտային սարքավորումներ, գյուղատնտեսական մեքենաներ էին: Քաղաքի տնտեսական զարգացման մեջ մեծ ներդրում ունեցան դիագրամային թղթերի գործարանը և կարի գործարանը: Ալեքսանդրիայի համար մեծ նշանակություն ունեն կապը, փոստը[ru], հեռագիրը, հեռախոսակապը, որոնք գտնվում են Ուկրաինայի տրանսպորտային «երակների» խաչմերուկում: 2003 թվականի օգոստոսի 1-ից բաց է Կիև-Դնեպրոպետրովսկ երկաթգիծը, որն անցնում է Ալեքսանդրիայով:

Մինչև 2006 թվական գորշ ածխի ճյուղը գործնականորեն դադարեց գոյություն ունենալ քաղաքում, և քաղաքը դասվեց դեպրեսիվ, մեռնող քաղաքների շարքին:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը տեղակայված է արևելյան երկայնության 32° 15', հյուսիսային երկայնության 48° 30' կոորդինատներում, տարածաշրջանի արևելքում, Կրոպովնիցկովո քաղաքից 75 կմ հյուսիս-արևելք: Ալեքսանդրիային ենթարկվող Դմիտրով, Պանտաեվկա գյուղերի հետ միասին քաղաքի տարածքը կազմում է 6142 հա: Քաղաքի երկայնքովանցնում է Քիշնև-Վոլգոգրադ ավտոճանապարհը: Ալեքսանդրիայում են հատվում երկու գետեր` Ինգուլեց և Բերեզովկա:

Ռելիեֆ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալեքսանդրիան տեղակայված է Մերձդնեպրյան բարձրավայրում` տարածքի հյուսիս-արևմուտքից դեպի հարավ-արևելք թեքությամբ: Ռելիեֆն իրենից ներկայացնում է մեծամասնությամբ սարահարթ կամ ալիքաձև հարթավայր, որը մասնատված է գետի հովիտներով և ձորակներով, ինչպես նաև հեղեղատներով: Արևմուտքից դեպի արևելք ձգվող ձորակներում հարավային լանջերը ավելի հարթ են, իսկ հյուսիսայինները` թեք. այսպիսի վայրերում են հայտնաբերվում մինչքեմբրի ժամանակաշրջանի ապարներ:

Սարահարթի միջին բարձրությունը ծովի մակարդակից 200 մ է: Սակայն նկատվում է բացարձակ բարձրությունների նշանակալի տարբերություն: Քաղաքը շրջապատում են 136-142 մ բարձրություն ունեցող երեք բարձրություններ: Հենց դրանցում է կենտրոնացած քաղաքի արդյունաբերական գոտին:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]