Ալբաներենի այբուբեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ալբաներենի այբուբեն
Լեզուներ ալբաներեն
Կազմված է 36 տառ
Գրելաձևը ձախից աջ

Ժամանակակից ալբաներենի գրելաձևը հիմնված է լատիներենի վրա, վաղ շրջանում փորձեր են եղել արևելահունական գրի հիման վրա այբուբեն ստեղծել, սակայն այն տարածում չի գտել[1]։ Ալբաներենի այբուբենը բաղկացած է 36 տառերից։ Նրանցից 29-ը բաղաձայն են, իսկ 7-ը՝ ձայնավոր։ Ալբանական այբուբենի 9 տառեր համարվում են դիգրաֆ, 2-ը գրվում են դիակրիտիկներով։ w տառը չի մտնում այբուբենի մեջ, օգտագործվում է միայն փոխառյալ բառերում։

Տառեր Արտասանություն[2] Հայերեն տառադարձություն (ծանոթագրություններով)
A [a] ա
B [b] բ
C [t͡s] ց
Ç [t͡ʃ] չ
D [d] դ
Dh [ð] դ (միջատամնային հնչեղ)։ LivadhjaԼիվադյա
E [ɛ] է՝ բառի սկզբում և ձայնավորներից հետո,
ե՝ բաղաձայններից հետո
Ë [ə] է՝ բառի սկզբում և ձայնավորներից հետո,
ե՝ բաղաձայններից հետո,
ա/յա՝ բառավերջում (տե՛ս ծան. 3)
F [f] ֆ
G [ɡ] գ
Gj [ɟ] գյ (տե՛ս ծան. 1)
H [h] հ
I [i] ի
J [j] յ (տե՛ս ծան. 2)
K [k] ք
L [l] լյ (տե՛ս ծան. 1)
Ll [ɫ] լ (տե՛ս ծան. 1)
M [m] մ
N [n] ն
Nj [ɲ] նյ (տե՛ս ծան. 1)
O [o] օ
P [p] փ
Q [c] ք (տե՛ս ծան. 1)
R [ɾ] ռ (միաշեշտ)
Rr [r] ռռ (բազմաշեշտ)
S [s] ս
Sh [ʃ] շ
T [t] թ
Th [θ] թ (միջատամնավոր խուլ հնչյուն)։ KthellaԿթելա
U [u] ու
V [v] վ
X [d͡z] ձ
Xh [d͡ʒ] ջ
Y [y] յու
Z [z] զ
Zh [ʒ] ժ
Աղյուսակի ծանոթագրություններ.
  • 1. Հետևյալ տառերի փոխանցումը հայոց լեզու կախված է շուրջը գտնվող տառերից.
Տառեր +a, o, u +e (ë), i, y բառավերջում
և բաղաձայններից առաջ
Օրինակներ
gj գյա, գյո, գյու գե, գի, գյու գյ Gjegjani → Գյեգյանի
l լյա, լյո, լյու լե, լի, լյու լյ Lura → Լյուրա, Laçi → Լյաչի, Vlora → Վլյորա
ll լա, լո, լու լե, լի, լյու լ Bubullima → Բուբուլիմա, Mollaj → Մոլայ
nj նյա, նյո, նյու նե, նի, նյու նյ Perrenjas → Պերենյաս
q կյա, կյո, կյու կե, կի, կյու կյ Zerqani → Զերկյանի
  • 2. j-ի հետ համադրումներ հաջորդող ձայնավորի հետ, որ կատարվում են հետևյալ կերպ (բացի gj և nj համադրումներից, տե՛ս վերև)։
Համադրում Բառասկզբում
և ձայնավորից հետո
Բաղաձայնից հետո
բառի ներսում
Օրինակներ
ja յա յա Topojani → Топояни, Krutja → Կրուտյա
je ե յե Մյեդա
յե յե Vau i Dejës → Վաու ի դեյես
ji (յի) յի
jo յո յո Pajovë → Պայովա
ju յու յու
jy յու յու
  • 3. Աշխարհագրական անվանումները սովորաբար փոխանցվում են որոշակի ձևով, չնայած լատիներենում սովորաբար տարածված են անորոշ ձևով։ Սովորաբար գրվում է Vlorë, բայց տառադարձության ժամանակ հիմնականում գրվում է որոշակի ձևը՝ VloraՎլյորա։ Որոշակի ձևերի կազմավորումը բավական բարդ է և կախված է վերջին հնչյունից շեշտադրումից և բառի սեռից (իգական, արական կամ միջին)։ Այդ իսկ պատճառով ցանկալի է աշխարհագրական անունների գրությունը ստուգել հայալեզու քարտեզի միջոցով։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հ․Զ․ Պետրոսյան, Ս․Ա․ Գալստյան, Թ․Ա․ Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ․Բ․ Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 3։
  2. Միջազգային հնչյունաբանական այբուբեն

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]