Աթլետ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ջիմ Թորփը 1912 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերում

Աթլետ (նաև մարզիկ կամ մարզուհի), մարդ, որը մրցում է մեկ կամ մի քանի մարզաձևերում, որոնք ներառում են ֆիզիկական ուժ, արագություն կամ տոկունություն[1]։ Աթլետները կարող են լինել պրոֆեսիոնալներ կամ սիրողականներ։ Պրոֆեսիոնալ մարզիկների մեծամասնությունը ունի առանձնապես լավ զարգացած կազմվածք, որը ձեռք է բերվել լայնածավալ ֆիզիկական մարզումների և դիետիկ ռեժիմով ուղեկցված խիստ վարժությունների արդյունքում։

Սահմանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վազորդներ
ԱՄՆ-ի ձնառատ այգում մրցարշավի մասնակից մարզիկները.

«Մարզիկ» բառը հունարենից ռոմանիզացիա է (հռոմեացում). άθλητὴς, athlētēs, նա, ով մասնակցում է մրցույթի,առաջացել է ἄθλος, áthlos-ից կամ ἄθλον, áthlon՝ մրցույթ կամ սխրանք։ Ըստ Webster's Third Unabridged Dictionary (1960) «մարզիկ» բառի առաջնային սահմանումն է «մարդ, որը ակտիվ է սպորտում. նա, ով զբաղվում  է «դաշտային սպորտով», հատկապես որսորդությամբ կամ ձկնորսությամբ։

Ֆիզիոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իզոտոնիկ վարժություններում ներգրավված մարզիկներն ունեն ձախ փորոքի վերջնական դիաստոլիկ ծավալի միջին աճ և ընկճվելը կամ թուլանալը ավելի քիչ հավանական է[2][3] : Իրենց ծանր,լարված ֆիզիկական գործունեության շնորհիվ մարզիկները ավելի շատ են այցելում մերսման սրահներ և վճարում մերսոթերապևտներին և մերսողներին իրենց ծառայությունների համար,քան դա հավանական է ընդհանուր բնակչության դեպքում[4] : Այն մարզիկները, որոնց սպորտաձևը պահանջում է ավելի շատ տոկունություն, քան ուժ, սովորաբար ավելի քիչ կալորիաներ են ընդունում, քան մյուսները[5]։

«Մարզիկի գեներ»[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թեև աթլետիզմի վրա  մեծապես ազդում են շրջակա միջավայրի գործոնները, տեսություն է ստեղծվել, որ գենետիկական արտահայտությունը կարող է չափավոր դեր խաղալ նաև մարզիկի կարողությունների վրա, կա տեսություն,որ գենետիկական ևս կարող է չափավոր դեր խաղալ մարզիկի կարողությունների վրա[6]։ Ուսումնասիրելով այս պնդումը՝ երկու հատուկ գեների՝ անգիոտենզին փոխակերպող ֆերմենտի (ACE)  և ACTN3-ի վերաբերյալ ուսումնասիրությունների մետա-վերլուծությունները հանգեցնում են այն եզրակացության, որ գենետիկական արտահայտման որոշակի տատանումները կարող են չափավոր ազդեցություն ունենալ մարզական վիճակի վրա. առաջինը ավելի տարածված է տոկունության վրա հիմնված դեպքերում, իսկ երկրորդը՝ ուժի վրա հիմնված[7][8]։ Առաջարկվել են վիճակի հետ կապված այս և այլ գենետիկական պոլիմորֆիզմների վերաբերյալ հետագա ուսումնասիրություններ։

Տիտղոսներ        [խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Բազմակողմանի մարզիկ»[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Բազմակողմանի մարզիկը» այն մարդն է, որը բարձր մակարդակով հանդես է գալիս բազմաթիվ մարզաձեւերում։ Օրինակները այն մարդկանց, որոնք պրոֆեսիոնալ կերպով խաղացել են մեկից ավելի սպորտաձևերով, ներառում են Ջիմ Թորփը, Լիոնել Քոնաչերը, Դեյոն Սանդերսը, Դենի Էյնջը, Բեյբ Զահարիասը և Էրին Ֆիլիպսը։ Մյուսների թվում են Ռիկի Ուիլյամսը, Բո Ջեքսոնը և Դեյմոն Ալենը, որոնցից յուրաքանչյուրը կոչումավորվել է ինչպես բեյսբոլի գլխավոր լիգայի, այնպես էլ պրոֆեսիոնալ գրադիրոն ֆուտբոլային լիգաների կողմից, ինչպիսիք են NFL-ը և CFL-ը։ Մեկ այլ կնոջ օրինակ է Հիզեր Մոյսը՝ ձմեռային օլիմպիական խաղերի բազմակի ոսկե մեդալակիր բոբսլենդում և ռեգբիի համաշխարհային փառքի սրահի անդամ, ով նաև միջազգային մակարդակով ներկայացրել է Կանադան հեծանվավազքում և համալսարանական մակարդակով մրցել է բասկետբոլում և թեթեւ աթլետիկայի ոլորտներում։ Ճապոնացի մարզիկներ, ինչպիսիք են Կազուշի Սակուրաբան, Կազույուկի Ֆուջիտան, Մասակաթսու Ֆունակին և Նաոյա Օգավան, հաջողությամբ հանդես են եկել պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտում և մասնակցել խառը մարտարվեստներում։

«Աշխարհի մեծագույն մարզիկ»[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Աշխարհի մեծագույն մարզիկ» տիտղոսը ավանդաբար պատկանում է թեթև աթլետիկայի մեջ տասնամարտում (տղամարդկանց) և ութամարտում (կանայք) ​​ լավագույն մրցակցին։ Տասնամարտը բաղկացած է 10 մրցումներից․ 100 մետր, հեռացատկ, հրում, բարձրացատկ, 400 մետր, 110 մ արգելավազք, ձողացատկ, նիզակակիր և 1500 մ։ Յոթնամարտը բաղկացած է յոթ մրցաձևից՝ 100 մ արգելավազք, բարձրացատկ, հրաձգություն, 200 մետր, հեռացատկ, նիզակակիր և 800 մետր։ Այս մրցումները հաջողակ լինեու համար մարզիկից պահանջում են  մարզական կարողությունների ողջ սպեկտրի տիրապետում՝ ներառյալ արագությունը, ուժը, համակարգումը, ցատկելու կարողությունը և տոկունությունը։ Թեև «Աշխարհի մեծագույն մարզիկ» տիտղոսը բնական է թվում այս երկու իրադարձությունների համար, դրա ավանդական ասոցիացիան տասնամարտի/յոթամարտի հետ պաշտոնապես սկսվեց Ջիմ Թորփից։ 1912 թվականին Շվեդիայի Ստոկհոլմում կայացած Օլիմպիական խաղերի ժամանակ Թորպը նվաճեց ոսկե մեդալ տասնամարտում (ի թիվս այլոց)։ Թորփը պրոֆեսիոնալ կերպով մրցում էր բեյսբոլում, ամերիկյան ֆուտբոլում և բասկետբոլում նաև թիմային կերպով մրցում էր աթլետիկայում, բեյսբոլում, լակրոսսում և պարահանդեսային պարերում։ Շվեդիայի թագավոր Գուստավ V-ը, երբ Թորպին շնորհում էր տասնամարտի ոսկին, ասաց. «Պարոն, դուք աշխարհի մեծագույն մարզիկն եք»[9]։ Այդ իրադարձությունից ի վեր այս տիտղոսը ասոցացվում է տասնամարտի հետ։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Collins English Dictionary, Millennium Ed. - 'athlete'
  2. MORGANROTH, JOEL, et al. "Comparative left ventricular dimensions in trained athletes." Annals of Internal Medicine 82.4 (1975): 521–524.
  3. Oler, Michael J., et al. "Depression, suicidal ideation, and substance use among adolescents. Are athletes at less risk?." Archives of Family Medicine 3.9 (1994): 781–785.
  4. Jönhagen, Sven, et al. "Sports massage after eccentric exercise Archived 2020-09-28 at the Wayback Machine.." The American Journal of Sports Medicine 32.6 (2004): 1499–1503.
  5. Thompson Paul D., Cullinane Eileen M., Eshleman Ruth, Sady Stanley P., Herbert Peter N. (1984)։ «The effects of caloric restriction or exercise cessation on the serum lipid and lipoprotein concentrations of endurance athletes»։ Metabolism 33 (10): 943–950։ PMID 6482736։ doi:10.1016/0026-0495(84)90249-X 
  6. «Sportsbay alternatives» 
  7. Puthucheary Zudin, Skipworth James R. A., Rawal Jai, Loosemore Mike, Van Someren Ken, Montgomery Hugh E. (2011-06-01)։ «The ACE Gene and Human Performance»։ Sports Medicine (անգլերեն) 41 (6): 433–448։ ISSN 1179-2035։ PMID 21615186։ doi:10.2165/11588720-000000000-00000 
  8. Ma Fang, Yang Yu, Li Xiangwei, Zhou Feng, Gao Cong, Li Mufei, Gao Lei (2013-01-24)։ «The Association of Sport Performance with ACE and ACTN3 Genetic Polymorphisms: A Systematic Review and Meta-Analysis»։ PLOS ONE (անգլերեն) 8 (1): e54685։ Bibcode:2013PLoSO...854685M։ ISSN 1932-6203։ PMC 3554644։ PMID 23358679։ doi:10.1371/journal.pone.0054685 
  9. Flatter Ron։ «Thorpe preceded Deion, Bo»։ espn.com։ Վերցված է 11 December 2020