Ազգային հետախուզական կազմակերպություն (Թուրքիա)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ազգային հետախուզական կազմակերպություն
Milli İstihbarat Teşkilatı
Տեսակհատուկ ծառայություն
ԵրկիրFlag of Turkey.svg Թուրքիա
ԻրավասությունԹուրքիայի վարչապետ
Ստեղծվել էհուլիսի 22, 1965
ԳլխամասԱնկարա
ՆախագահHakan Fidan
Կայքmit.gov.tr
Millî İstihbarat Teşkilâtı Վիքիպահեստում

Ազգային հետախուզական կազմակերպություն (թուրք.՝ Milli İstihbarat Teşkilatı), թուրքական հատուկ ծառայություն, որն ստեղծվել է 1965 թվականին Թուրքիայի ազգային անվտանգության ծառայության լուծարումից հետո[1]:

Համաձայն նախկին տնօրեն Ատաչ Յավուզի կազմակերպությունում ռազմական ներկայությունն չնչին է[2]: Այս կազմակերպությունը ունի ռազմական ժառանգություն: 1990 թվականին կազմակերությունում զինծառայողների քանակաը կազմել է 35 %: Այսօր այն կազմում է 4,5 % և համարվում կազմակերպության ստորին էշելոններից մեկը[3]:

Քարտուղարի նախկին տեղակալ Ջեվաթ Ունեշը նշել է, որ MİT-ը յուրաքանչյուր պետական հեղաշրջման ժամանակ որպես ռազմական կառույց իր վրա էր վերցնում սահմանված առաջնահերությունների կազմակերպումը[4]:

Հուսալիության ապահովման նպատակով կազմակերպության աշխատակիցների ընտանիքների անդամները գտնվում են հսկողության տակ[5]: Նախկին տեղակալ Էմրե Թաները նշել է, որ արդեն այդպես չէ: Նրան են վերագրում MİT-ի և ոստիկանության հետախուզության հապավուների ստեղծումը[6]: Թաները 2009 թվականի սկզբին հայտարարել է ոստիկանության հետախուզության վերաստեղծման մասին[7]:

MİT-ը համագործակցում է ամերիկյան հատուկ ծառայությունների հետ[8]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թուրքիայում հետախուզական ծառայություն ստեղծելու փորձերը սկսվեցին Օսմանյան կայսրության գոյության վերջին տարիներին: Կարիք կար քաղաքական միությունները պաշտպանել արերկրյա ճնշուներից, երկրի ներսում կանխել անջատողական շարժումները և այս ամենը հանգեցրեց նրան, որ 1913 թվականի նոյեմբերի 17-ին Էնվեր փաշայի գլխավորությամբ ստեղծվեց Թեշքիլաթ-ը մահսուսե հատուկ կազմակերպությունը: 1918 թվականի հոկտեմբերի 30-ին կնքված հրադադարից հետո նշված կազմակերպությունը ուծարվեց:

Ի տարբերություն այլ երկրների «MIT-ը» կատարում է և ներքին, և արտաքին գործառույթներ: Այն ստեղծվել է 1965 թվականին: «MIT-ը» փոխարինում է իրենից առաջ գործող Թուրքիայի ազգային անվտանգության ծառայությանը (թուրք.՝ Milli Emniyet Hizmeti, որն էլ իր հերթին ստեղծվել է 1926 թվականին Աթաթուրքի կողմից, դրանում բնականաբար ուժեղ էր ռազմական ներկայությունը, հենց դա էր երևում երկրում ռազմական դրություն հայտարարելու ժամանակ, որն էլ հասարակական ճնշման տակ կազմակերպությունում զինվորական ներկայությունը 35 %-ից դարձրեց 4,5 %:[9]: Նոր աշխատակիցները ընդունվում են, կամ նախկին աշխատակիցների ընտանիքներից, կամ Թուրքիայի պետական էլիտայից[7]:

Կամզակերպությունը ունի ոստիկանական ներուժ համագործակցում է ժանդարմերիայի հետ և կարող է համարվել գաղտնի ոստիկանություն, այդ պատճառով այն մշտական մրցակցության մեջ է գտնվում ոստիկանության հետախուզությունների հետ[10]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Milli İstihbarat Teşkilatı, MİT (թուրքերեն)
  2. Ünlü, Ferhat (2007-07-16). «İngiliz general Apo’nun başına beş milyon sterlin istedi». Sabah (in Turkish). Retrieved 2008-12-18. «Ataç, ordu kökenlilerin oranının hiçbir zaman yüzde dördü geçmediğini belirttiği MİT’te, sivilleşme olgusu ve asker-sivil sorunsalının yanlış ele alındığı görüşünde.» (թուրքերեն)
  3. Ünlü, Ferhat (2007-07-19). «MİT’te iç çekişme entrikaya yol açtı». Sabah (in Turkish). Retrieved 2008-12-18. «Yaklaşık 5 bin kadrolu personeli bulunan kurumda (Yardımcı istihbarat elemanları ile birlikte bu sayı çok daha fazla) alt kademelerdeki ordu kökenlilerin oranının yüzde 4.5’i geçmediği belirtiliyor.» (թուրքերեն)
  4. «'Hiçbir darbe gizli olmadı'». 2007-07-15. Retrieved 2008-12-18. «Öneş'e göre, askeri müdahaleler MİT’i geri bırakan asıl etkenlerdi. Çünkü MİT’in güvenlik anlayışı darbelere göre şekillendi. Demokratik süreç kesintiye uğrayınca istihbarat teşkilatı da geri kaldı» (թուրքերեն)
  5. «Kim kimin akrabası?». Sabah (in Turkish). 2007-07-20. Retrieved 2008-12-18 (թուրքերեն)
  6. Sariibrahimoglu, Lale (2008-12-07). «Turkey needs an intelligence coordination mechanism, says Güven». Sunday’s Zaman. Retrieved 2008-12-17 (թուրքերեն)
  7. 7,0 7,1 Yetkin, Murat (2009-01-01). «Yetkin, Murat (2009-01-01). „Mercek altındaki MİT’te köklü değişiklik yapıldı“. Radikal (in Turkish). Retrieved 2009-01-01 Mercek altındaki MİT’te köklü değişiklik yapıldı». Radikal (in Turkish). Retrieved 2009-01-01 (թուրքերեն)
  8. Ünlu, Ferhat (2007-12-20). «Türki cumhuriyetlerin başkentlerini bilmiyorduk». Sabah (in Turkish). Retrieved 2008-10-22. «…ABD’den istihbarat geliyor…» (թուրքերեն)
  9. Ünlü, Ferhat. İngiliz general Apo’nun başına beş milyon sterlin istedi. // Sabah. 2007-07-16. Проверено 2008-12-18. (թուրքերեն) "Ataç, ordu kökenlilerin oranının hiçbir zaman yüzde dördü geçmediğini belirttiği MİT’te, sivilleşme olgusu ve asker-sivil sorunsalının yanlış ele alındığı görüşünde."
  10. Ünlu, Ferhat. Türki cumhuriyetlerin başkentlerini bilmiyorduk. // Sabah. 2007-12-20. Посетен на 2008-10-22. …ABD’den istihbarat geliyor… (թուրքերեն)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]