Ադրամելեք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ադրամելեք (այլ կիրառումներ)
Ադրամելեք
Արադ-Նինլիլ կամ Արադ-Նիլլիլ[1]
արքայազն
 
Ծննդավայր Ասորեստան
Հայր Սենեքերիմ

Ադրամելեք (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ, մ.թ.ա. 7-րդ դար), Ասորեստանի Սենեքերիմ (մ.թ.ա 705-մ.թ.ա. 680) թագավորի որդին: Կոչվում է նաև Արադ-Նինլիլ կամ Արադ-Նիլլիլ[1], Արգամոզան[2][3][4] (Արդամոլան)[5], Աբիա[6], Աբդիմելեք[7] և Ադրամոզան[4]: Համարվում է Գնունիների և Արծրունիների նախարարական տոհմերի հիմնադիրը:

Սենեքերիմի սպանությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մ.թ.ա. 681 թվականին (ըստ Չամչյանի 3295 թվական), Հուդայի Եզեկիա թագավորի դեմ ձախողված արշավանքից հետո, երբ Սենեքերիմը վերադարձավ Նինվե, նրա երկու որդիները՝ Ադրամելեքը և Սանասարը, վախենալով թե կզոհաբերվեին Նեսրաք աստծուն, սպանեցին իրենց հորը և փախան Հայաստան[8]: Սկայորդին՝ Հայոց նահապետը ընդունում է նրանց և բնակեցնում Հայաստանի հարավային կողմերում[9][10][11]: Ըստ Մովսես Խորենացու Ադրամելեքից և Սանասարից են սերվել Արծրունիներն ու Գնունիները և սասունցիները:

Հիշատակությունը Աստվածաշնչում[12][խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եվ Ասորեստանի Սենեքերիմ թագավորը[13] չվեց գնաց ու վերադառնալով նստեց Նինվե (քաղաքի) մեջ: Եվ այն ժամանակ, երբ նա իր աստծո՝ Նեսրաքի տանը[14] երկրպագում էր (կուռքերին), նրա որդիները՝ Ադրամելեքը[15] և Սանասարը[16], սպանեցին նրան սրով ու Արարադի երկիրը[17] փախան և նրա փոխարեն որդին՝ Ասորդանը[18] թագավոր եղավ[19]:

«Պատմություն Արծրունյաց Տան», Թովմա Արծրունի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ըստ Թովմա Արծրունու Սենեքերիմի որդիները՝ Ադրամելեքն ու Սանասարը սպանեցին իրենց հորը և ուժեղ զորագնդով եկան Սիմ լեռը, որն իր անունն ստացել էր իրենց նախահայր Սեմի անունից: ... Նրանք ապրեցին Սիմ լեռան վրա, մինչև Տիգրան Հայկազնը[20]:

Սենեքերիմի երկու որդիները՝ Ադրամելեքն ու Սանասարը, Ասորդանիսին թագավորեցնելու պատճառով նախանձեցին, չարացան և սրով սպանեցին իրենց հորը, որը թագավորել էր 18 տարի: Իսկ իրենք, ինչպես վերևում ասվեց, գնացին հյուսիս-արևելք[21]:

Սրանք կոչվում են արագագնաց մեկնազեններ, բնակվում են այն լեռան վրա, որն Աղձնիքը բաժանում է Տարոնից: Խրթին և անհասկանալի խոսակցության, բարքերի պատճառով անվանում են Խութ: Իրենց անունով լեռն էլ է Խութ անվանվում: Անգիր գիտեն հայոց վարդապետների թարգմանած հին սաղմոսները, որ մշտապես ունեն շուրթներին: Սրանք ասորեստանցի ռամիկներ են, որ գաղթեցին Ադրամելեքից և Սանասարից՝ Ասորեստանի և Նինվեի թագավոր Սենեքերիմի որդիներից հետո և նրանց անունով իրենց անվանադրեցին Սանասնյաք: Հյուրասեր են և պատիվ տվող[22][23]:

«Հայոց Պատմություն», Մովսես Խորենացի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

... Նաբուգոդոնոսորի թագավորությունից ութսուն, քիչ կամ պակաս տարի առաջ՝ այս Սենեքերիմը Ասորեստանի թագավոր է եղել, նա որ պաշարել Երուսաղեմը պաշարեց հրեաների Եզեկիա առաջնորդի ժամանակ: Նրա որդիները, Ադրամելեք և Սանասար, նրան սպանելով, փախան եկան մեզ մոտ[24]:

Իսկ Արգամոզանը[2] բնաակվեց նույն (Մեծ Հայքի հարավարևմտյան կողմ) կողմի արևելյան հարավում: Պատմագիրն ասում է, թե սրանցից սերվեցին Արծրունիներն ու Գնունիները: Այս էր պատճառը, որ մենք հիշեցինք Սենեքերիմին[25]:

Բայց Անգեղ տան մասին նույն պատմագիրն ասում է, թե սերված է մի ոմն Պասքամից, Հայկի թոռից[25]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», Պ.Հ. Հովհաննիսյան, Ա.Գ. Աբրահամյան, հատոր 1, Երևան, 1981, էջ 116 (ծանոթագրություն)
  2. 2,0 2,1 Նույն Ադրամելեք անունն է, որ աղավաղվելով դարձել է այստեղ Արգամուլան, որ ըստ Նորայրի ուղղագրության ուղղեցինք Արգամոլան: Ինչպես ս. գրքի մեջ երկու անգամ գրված է (Դ թագ. Իթ, 37, Ես Լէ, 38), երբ Ասորեստանի Սենեքերիմ թագավորը երկրպագում էր կուռքին՝ նրա երկու որդինքը Ադրամելեք և Սանասար սրով սպանեցին նրան և իրենք փախան Արարադա երկիրը, Հայաստան: Նույն բանը մի երկու մանրամասնություններով պատմում է և Հովսեպոս, Հնախոսության մեջ, առնելով Քաղդեայի Բյուռոսի գրքից (Էմին, ծանոթ. 79): Արծրունյաց նախարարական տունն իրեն համարում է ծագած այս երկու եղբայրներից: Սենեքերիմի սպանությունը որդիների ձեռքով տեղի է ունեցել մ.թ.ա. 681 թվականին և զարամանալի է, ինչպես ավելի քան 2500 տարի կենդանի է մնացել հայ ժողովրդի հիշողության մեջ, որովհետև Սասնա ծռերի շատ տարբերակներում հիշվում են այս Սանասարն ու Ադրամելեքը, որոնցից սերվել են Սասնա ծռերը՝ Մհերը և Դավիթ Սասունցին:
  3. «Մատեան աշխարհավէպ հանդիսարանաց», Մխիթար Անեցի, գ
  4. 4,0 4,1 «Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց», Սամուել Անեցի, էջ 46
  5. «Հայոց Պատմություն», Մ. Խորենացի, ներած. և ծանոթ. Ս. Մալխասյան, Երևան, 1981, ծանոթ. 77
  6. «Ժամանակագրութիւն», Միխայէլ Ասորի, Երուսաղէմ, 1871, դ
  7. «Մայր ցուցակ, հայերէն ձեռագրաց մատենադարանին Մխիթարեանց ի Վենետիկ», հատոր Բ, 1924, Վենետիկ, էջ 23
  8. «Պատմութիւն Հայոց», Մ. Չամչյան, հատոր Ա, էջ 98
  9. Դ Թագավորաց 17:31, ԺԹ, 37
  10. Դ Թագավորաց 19:37
  11. Եսայի 37:38
  12. Թագավորությանց Չորրորդ գիրք, գլ. ԺԹ, 36-37
  13. Ասորեստանի Սինախերիբ (մ.թ.ա. 705-681 թթ.) թագավորն է, Սարգոն Բ-ի որդին:
  14. Խոսքը Նեսրաք աստծո տաճարի մասին է:
  15. Ադրամելեք անվան տակ ուսումնասիրողները տեսնում են Սինեխերիբի Արադ-Նինլիլ (կամ Արադ-Նիլլիլ) որդուն:
  16. Ի դեմս Սանասարի, ուսումնասիրողները տեսնում են ասորական զորապետ Նուբուշարուծուրին:
  17. Խոսքն այստեղ Ուրարտական պետության մասին է: Աստվածաշնչի եբրայական բնագիրը, հունական (Յոթանասնից), ասորական (Պեշիտա) և արաբական թարգմանությունները հայրասպան որդիների ապաստարան երկիրն անվանում են Արարատ կամ Արարադ, քաղդեականը՝ Կարդու: Ի դեպ, սույն հատվածը տեղ է գտել նաև Աստվածաշնչի «Մարգարէութիւն Եսայեայ» գրքում (Եսայի, գլ. ԼԵ, 38): Այստեղ եբրայական բնագիրը և լատինական թարգմանությունը (Վուլգատա) հայրասպան որդիների ապաստարան երկիրն անվանում են Արարատ, հունական և արաբական թարգմանությունները՝ Արմենիա, իսկ ասորականը և քաղդեականը՝ Կարդու: Այսինքն Արարատ, Արարադ և Կարդու երկրանունները գործածված են որպես Արմենիա - Հայք երկրանվան հոմանիշներ:
  18. Ասորեստանի Ասարխադդոն թագավորն է (մ.թ.ա. 680-669)՝ Սինախերիբի կրտսեր որդին:
  19. «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», Պ.Հ. Հովհաննիսյան, Ա.Գ. Աբրահամյան, հատոր 1, Երևան, 1981, էջ 116
  20. «Պատմություն Արծրունյաց Տան», Թովմա Արծրունի, 1985, Երևան, էջ 16-17
  21. «Պատմություն Արծրունյաց Տան», Թովմա Արծրունի, 1985, Երևան, էջ 60-61
  22. «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», Պ.Հ. Հովհաննիսյան, Ա.Գ. Աբրահամյան, հատոր 1, Երևան, 1981, էջ 720
  23. «Պատմություն Արծրունյաց Տան», Թովմա Արծրունի, 1985, Երևան, էջ 192-193
  24. «Հայոց Պատմություն», Մ. Խորենացի, ներած. և ծանոթ. Ս. Մալխասյան, Երևան, 1981, գլ. Ա, ԻԳ, էջ 131
  25. 25,0 25,1 «Հայոց Պատմություն», Մ. Խորենացի, ներած. և ծանոթ. Ս. Մալխասյան, Երևան, 1981, գլ. Ա, ԻԳ, էջ 132

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Պատմուիւն Հայոց», Միքայել Չամչյան, հատոր Ա, էջ 98
  • «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 52
  • «Հայ Ժողովրդի Պատմության Քրեստոմատիա», Պ.Հ. Հովհաննիսյան, Ա.Գ. Աբրահամյան, հատոր 1, Երևան, 1981, էջ 116 (ծանոթագրություն), 720
  • «Մատեան աշխարհավէպ հանդիսարանաց», Մխիթար Անեցի, գ
  • «Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց», Սամուել Անեցի, էջ 46
  • «Հայոց Պատմություն», Մ. Խորենացի, ներած. և ծանոթ. Ս. Մալխասյան, Երևան, 1981, ծանոթ. 77, գլ. Ա, ԻԳ, էջ 131-132
  • «Ժամանակագրութիւն», Միխայէլ Ասորի, Երուսաղէմ, 1871, դ
  • «Մայր ցուցակ, հայերէն ձեռագրաց մատենադարանին Մխիթարեանց ի Վենետիկ», հատոր Բ, 1924, Վենետիկ, էջ 23
  • Աստվածաշունչ, Դ Թագավորաց 19:37, Եսայի 37:38
  • «Պատմություն Արծրունյաց Տան», Թովմա Արծրունի, 1985, Երևան, էջ 16-17, 60-61, 192-193