Ադոլֆ Ֆրեդրիկ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ադոլֆ Ֆրեդրիկ
Gustaf Lundberg - Portrait of Adolf Frederick, King of Sweden - WGA13779.jpg
Ծնվել է՝մայիսի 14, 1710(1710-05-14)[1][2][3][4]
ԾննդավայրԳոտտրոպ ամրոց, Շլեզվիգ, Շլեզվիգ-Հոլշտայն, Գերմանիա
Մահացել է՝փետրվարի 12, 1771(1771-02-12)[1][2][4] (60 տարեկանում)
Վախճանի վայրՍտոկհոլմ, Շվեդիա
Ռիդարհոլմենի եկեղեցի[5]
ՔաղաքացիությունFlag of Sweden.svg Շվեդիա
ՏոհմՇվեդիայի Հոլշտեյն-Գոտտրոպ ընտանիք
միապետ և Prince-Bishop
ՀայրChristian August of Holstein-Gottorp, Prince of Eutin?
ՄայրԱլբերտինա Ֆրիդերիկա Բադեն-Դուրլախ
ԵրեխաներԿարլ XIII թագավոր, Գուստավ III, Արքայազն Ֆրեդրիկ Ադոլֆ, Էստերգյոտլանդի դուքս, Սոֆյա Ալբերտինա և son1 von Holstein-Gottorp?[3]
Կրոնական հավատքներլյութերականություն
ՊարգևներՍերովբեների արքայական շքանշան և Անդրեաս առաքյալի շքանշան

Ադոլֆ Ֆրեդրիկ (Ադոլֆ Ֆրեդրիխ, շվեդ.՝ Adolf Fredrik, գերմ.՝ Adolph Friedrich, մայիսի 14, 1710(1710-05-14)[1][2][3][4], Գոտտրոպ ամրոց, Շլեզվիգ, Շլեզվիգ-Հոլշտայն, Գերմանիա - փետրվարի 12, 1771(1771-02-12)[1][2][4], Ստոկհոլմ, Շվեդիա), Շվեդիայի թագավոր 1751-1771 թվականներին:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ադոլֆ Ֆրեդրիկը ծնվել է դուքս Հոլշտեյն-Գոտտրոպ Քրիստիան Ավգուստի և Ալբերտինա Ֆրիդերիկա Բադեն-Դուրլախի ընտանիքում: Ադոլֆ Ֆրեդրիկը Եկատերինա II-ի հարազատ քեռին էր, նրա մոր՝ Յոհաննա Ելիզավետայի եղբայրը:

1727 թվականին ավագ եղբոր մահից հետո, լինելով ընդամենը 16 տարեկան, նա դարձավ Լյուբեկի իշխան-եպիսկոպոս և Էյթինի նստավայրի տերը:

1739 թվականին, իր զարմիկի մահից հետո, մի քանի տարի նա դարձավ Հոլշտեյնի կառավարիչ՝ անչափահաս Կարլ Պիտեր Ուլրիխի, հետագայում՝ Ռուսաստանի կայսեր Պյոտր III-ի օրոք: 1743 թվականի հունիսի 23-ին, Աբոյի խաղաղության պայմանագրով Ռուսաստանի ճնշման ներքո, նա հռչակվեց անչափահաս Ֆրեդրիկ I-ի ժառանգորդ, 1751 թվականի մարտի 25-ին, Ադոլֆ Ֆրեդրիկը բարձրացավ Շվեդիայի գահին: Գահին գտնվելով նա անընդհատ բախվում էր «գլխարկների» իշխող կուսակցության հետ, որը բոլոր ուժերով փորձում էր սահմանափակել նրա իշխանությունը: Նույնիսկ նրա որդու դաստիարակությունը դարձավ պետական գործ, և նա զրկվեց որևէ ձայնից այս հարցում: Բացի այդ, «գլխարկները» ստեղծեցին այսպես կոչված դասային հանձնաժողով (ständernas commission), որն իրավունք ուներ ձերբակալելու յուրաքանչյուր սադրիչի, ով ցանկացած ձևով հանդես էր գալիս թագավորի օգտին: Վերջապես, նրանք արքայական ստորագրությամբ կնիք պատրաստեցին թագավորին կից պետական խորհրդի (ռիկսրոդ) համար, որը խորհուրդը կօգտագործեր, եթե թագավորը հրաժարվեր իր ստորագրությամբ որևէ փաստաթուղթ ստորագրել:

1756 թվականի հունիսին թագավորական իշխանության ամրապնդման կողմնակիցները փորձեցին հեղաշրջում իրականացնել, որը, սակայն, ավարտվեց ձախողմամբ: Թագավորական թևի մի քանի մտերիմներ մահապատժի ենթարկվեցին:

Ադոլֆ Ֆրեդրիկի կինը՝ Լուիզա Ուլրիկա Պրուսսկայան: Դիմանկարը՝ Անտուանա Պէնա, մոտ. 1744

Յոթնամյա պատերազմը բացասական ազդեցություն ունեցավ Շվեդիայի համար, խաթարվեց «գլխարկների» հեղինակությունը և իշխանության եկավ «գդակների» կուսակցությունը: Սակայն նրա թագավորությունը կարճատև էր: Ձեռնարկված միջոցառումների արդյունքում վատթարացող տնտեսական իրավիճակը պահանջում էր Ռիկսդագի գումարումը: Քանի որ «գլխարկները» ամեն կերպ դեմ էին դրան, Ադոլֆ Ֆրեդրիկը հայտարարեց, որ մինչև այն պահը, երբ հայտարարվի Ռիկսդագի գումարման մասին, նա հրաժարական կտա թագավորական իշխանությունից: Նման անսպասելի հայտարարությունը հանգեցրեց նրան, որ խորհուրդները հայտարարեցին, որ իրավական լիազորությունների բացակայության պայմաններում իրենք չեն կարող կատարել իրենց գործառույթները: Ժողովրդի մեջ խմորում սկսվեց և երբ Ստոկհոլմում տեղակայված զորքերի հրամանատարությունը հայտնեց, որ նրանք այլևս պատասխանատու չեն իրենց զինվորների հավատարմության համար, ռիկսրոդը ստիպված էր դիմել պետական դասային խորհրդին: 1769-1770 թվականների Ռիքսդագում «գլխարկների» կուսակցությունը նորից առավելություն ստացավ և թագավորը հիասթափվեց, քանի որ ինքը հույսը դրել էր իշխանափոխության վրա:

Ադոլֆ Ֆրեդրիկը բնավորությամբ մեղմ ու ընկերասեր էր, բայց իներտ և անվճռական: Քինգը նախընտրած զբաղմունքը ծխախոտատուփեր պատրաստելն էր: Ի հակադրություն, նրա կինը՝ Լուիզա Ուլրիկան, պոռթկուն և և իշխանատենչ բնավորություն ուներ, որի շնորհիվ նա կարողացավ ամբողջովին նրան ենթարկեցնել իր կամքին:

Ադոլֆ Ֆրեդրիկը մահացել է 1771 թվականի փետրվարի 12-ին Ստոկհոլմում, չափազանց կուշտ ուտելու և խմելու հետևանքով: Այդ օրը նա կերել էր ծովախեցգետին, խավիար, թթու կաղամբ, ապխտած ծովատառեխ, դդմիկի ապուր, տասնչորս թխվածքաբլիթ կրեմով և խմել տաք կաթ ու շամպայն: Կամերհեր Ադոլֆ Լյուդվիգ Համիլթոնը «Շվեդիայի վերաբերյալ իր նոթերում» գրել է, որ «մահվան համար այլ պատճառ պետք չէր , բացի այն, որ հանգուցյալ թագավորը սաստիկ լարվում էր սեղանի մոտ թույլ ստամոքսի պատճառով»[6]: Կոմս Յուհան Գաբրիել Օքսենշերնը իր օրագրում գրել է, որ «այս վախճանը վայել չէր թագավորին, նույնիսկ գյուղական քահանային»: Նա բարյացակամ մարդ էր և ընտանիքի օրինակելի հայր, վայելում էր իր հպատակների սերը և նրա մահը համընդհանուր ափսոսանք առաջացրեց:

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1744 թվականին Ադոլֆ Ֆրեդերիկը ամուսնացել էր Ֆրիդրիխ Մեծի քրոջ` Լուիզա Ուլրիկե Պրուսսկայայի (1720-1782) հետ: Այդ ամուսնությունից նրանք ունեին երեք որդի և մեկ դուստր:

  • Գուստավ III թագավոր (1746-1792)[7]
  • Կարլ XIII թագավոր (1748-1818)
  • Արքայազն Ֆրեդրիկ Ադոլֆ, Էստերգյոտլանդի դուքս (1750-1803)
  • Սոֆյա Ալբերտինա (1753-1829), հետագայում Կվեդլինբուրգյան աբբայության մայրապետ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Nordisk familjebok. B. 9. Stockholm, 1908.
  • Svenskt biografiskt handlexikon. Stockholm, 1906.