Աբու ալ-Ասուադ ալ-Դուալի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Աբու ալ-Ասուադ ալ-Դուալի
Աբու ալ-Ասուադ ալ-Դուալի.jpg
Ծնվել է 603
Մահացել է 688[1]
Բասրա, Իրաք
Դավանանք իսլամ
Մասնագիտություն լեզվաբան և բանաստեղծ
Գործունեության ոլորտ լեզվաբանություն

Աբու ալ-Ասուադ ալ-Դուալի (արաբ․՝ أبو الأسود الدؤلي‎‎‎, 603 - 688[1], Բասրա, Իրաք[2]), արաբ լեզվաբան, արաբական քերականության առաջին ներկայացուցիչներից։ Հեղինակել է արաբերենի այբուբենի ձայնանիշերը[3]։ Ծնվել է Հարավային Միջագետքի Քուֆա քաղաքում, կրթվել Բասրայում (այժմ Իրաք)։ Հեղինակել է բանաստեղծություններ, որոնք հավաքված են իր «Դիվան» ժողովածուում։

Խալիֆ Ալի իբն Աբի Տալիբի (656-661) հրամանով գրել է արաբերենի քերականության առաջին դասագիրքը, որի համաձայն արաբերենում գոյություն ունեն երեք խոսքի մասեր՝ անուն (այդ թվում՝ գոյական, ածական, թվական, դերանուն, մակբայ), բայ և «մասնիկներ» (այդ թվում՝ կապ, շաղկապ, վերաբերական և ձայնարկություն)։ Խոսքի այսպիսի բաժանումը արաբական լեզվաբանական դպրոցներում շարունակվում է մինչ այժմ[4]։

Ալ-Դուալիի շնորհիվ ընթեռնելի է դառնում Ղուրանը և հիմք է դրվում արաբական գիտությանը։ Մինչ այդ արաբերենի տառերից շատերը չէին տարբերվում իրարից, բացի այդ՝ չէին դրվում նաև ձայնանիշերը։ Հետևաբար՝ տեքստին անծանոթ մարդը, ով առաջին անգամ էր բացում գիրքը, չէր կարող հասկանալ գրվածը։ Նման տառերը կետերի քանակով սկսեցին տարբերվել միմյանցից, դրվեցին չորս քանակի ձայնանիշեր՝ ա, ու, ի, զրոյական, ինչպես նաև՝ ձայնանիշների դասին վերագրվող այլ գրույթներ՝ սաստկացում (շադդա), անորոշ վերջավորություն (թանվին) և այլն։

Աբու ալ-Ասուադ ալ-Դուալին ունեցել է բազմաթիվ աշակերտներ[5]։ Նրանցից են հայտնի քերականագետներ Ալ-Խալիլ իբն Ահմադը և Սիբավեյհին, ովքեր գրել են քերականության առավել խոշոր աշխատություններ և դարձել Բասրայի քերականական դպրոցի առավել հայտնի ներկայացուցիչները։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #102411492 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. Deutsche Nationalbibliothek
  3. Իբն Խալիքան, Կենսագրական բառարան (وفايات الاعيان), հ. 1, Փարիզ (վերամշակված հրատարակություն) — 663-664, էջեր 663-664 — 734 էջ։
  4. Иван Сусов История языкознания. — Տվեր — В. 1999. Արխիվացված է 27 սեպտեմբերի, 2007 սկզբնաղբյուրից:
  5. Mukarram Ahmed, Encyclopaedia of Islam (25 Vols-Set), հ. 1, Դելի, 2005 — 83, էջեր 83։

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]