Jump to content

Աբորտը Մալթայում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մոստայի և Նաքսհարի միջև գտնվող գլխավոր ճանապարհին չծնված երեխայի հուշարձան, որը նվիրաբերել է նախագահ Էդի Ֆենեկ Ադամին:

Մալթայում աբորտն անօրինական է, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ հղի կնոջ կյանքը վտանգված է[1]։ Մինչև 2023 թվականը այն անօրինական էր առանց որևէ բացառության[2]։ Մալթան ունի աբորտի վերաբերյալ Եվրոպայի ամենախիստ օրենքներից մեկը՝ Անդորրայի, Լիխտենշտայնի, Մոնակոյի, Լեհաստանի և Վատիկանի հետ մեկտեղ[3]։ Մալթայում գործող օրենսդրությունը համարվում է Հռոմեական կաթոլիկ քրիստոնեության ազդեցության ներքո ձևավորված, որը, ըստ 2021 թվականի մարդահամարի, կազմել է բնակչության 82%-ի ինքնության մաս։

Արտարգանդային հղիությունը դադարեցնելու բուժումը թույլատրվում է բժշկական արձանագրության միջոցով, որը հնարավորություն է տալիս յուրաքանչյուր իրավիճակ դիտարկել առանձին՝ կրկնակի հետևանքի սկզբունքին համապատասխան, այսինքն՝ առանց հղի կնոջը կամ նրա չծնված երեխային դիտավորյալ վնաս պատճառելու[4][5]։

Աբորտի մասին օրենք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մալթայի քրեական օրենսգիրքը առաջին անգամ ընդունվել է 1854 թվականին։ Այն աբորտը դարձրել է անօրինական՝ ներառելով անձի դեմ հանցագործությունների շարքում (218-րդ հոդված) և վնասակար կամ թունավոր համարվող նյութերի տրամադրման կամ մատակարարման մասին օրենքներում (241–243-րդ հոդվածներ)։

Կաթոլիկ եկեղեցու ուժեղ ազդեցությունից բացի[6], Մալթան գտնվել է բրիտանական կառավարման ներքո, օրենսգրքի ի հայտ գալու ժամանակ. նախկինում Անգլիայում և Ուելսում աբորտը եղել է արգելված օրենքով՝ համաձայն լորդ Էլենբորոյի 1803 թվականի օրենքի և հետագա 1828 և 1837 թվականների «Անձի դեմ հանցագործությունների մասին» օրենքների։

241-րդ հոդվածը, որը վերաբերում է վիժմանը, սահմանում է, որ յուրաքանչյուր մարդ, որը սննդի, խմիչքի, դեղորայքի, բռնության կամ այլ միջոցներով առաջացնում է «հղի կնոջ» վիժում, դատապարտվելու դեպքում դատապարտվում է տասնութ ամսից մինչև երեք տարի ազատազրկման: Նույն օրենքը վերաբերում է յուրաքանչյուր կնոջ, որը ինքն է վիժում առաջացնում կամ համաձայնություն է տալիս վիժմանը պատճառված միջոցներին[7]։

Բացի այդ, քրեական օրենսգիրքն արգելում է[8]․

  • մահ կամ ծանր մարմնական վնասվածք հասցնելը՝ վիժման համար օգտագործվող միջոցներով (հոդված 242).
  • գիտակցաբար նշանակելով կամ կիրառելով այն միջոցները, որոնց միջոցով վիժում է առաջացել (հոդված 243).
  • մեղավոր անհաջողություն, այսինքն՝ անզգուշությամբ, անփութությամբ, անփութությամբ կամ կանոնակարգերը չպահպանելով (243Ա հոդված)․
  • ծանր մարմնական վնասվածք, որը պատճառվել է երեխա ունեցող կնոջը, որը հանգեցրել է վիժման, որպես ծանրացուցիչ հանգամանքներում կատարված հանցագործություն (հոդված 218(1)(գ))[9]․

Հղիության ընդհատման մասին օրենքը մտցվել է 2002 թվականին՝ որպես քրեական օրենսդրության վերանայման մաս[10]։

Օրենսգրքի հետագա փոփոխությունը (243Բ հոդված) 2023 թվականին պարզաբանել է այն բացառիկ հանգամանքները, որոնց դեպքում աբորտը թույլատրվում է «հղի կնոջ կյանքը փրկելու և առողջությունը պաշտպանելու» համար, երբ նա «տառապում է առողջական խնդրի պատճառով», որը կարող է նրա կյանքին անմիջական վտանգ է սպառնալ կամ առողջությանը լուրջ վտանգի ենթարկելու իրավիճակում, որը կարող է հանգեցնել մահվան[11]։

Այս բացառությունը կիրառվում է միայն այն դեպքում, երբ Մալթայում գործող բժշկական պրակտիկան հաշվի առնելուց հետո «դեռևս գոյություն ունեն անհրաժեշտության հանգամանքներ, որոնք պահանջում են բժշկական միջամտության իրականացում»[11]:

Այն դեպքերում, երբ կնոջ կյանքը կարող է անմիջական վտանգի տակ լինել, միջամտությունը օրինական է, երբ միջամտությունն իրականացնող բժշկի ողջամիտ կարծիքով պտուղը չի հասել կենսունակության ժամկետին[11]։

Այն դեպքերում, երբ հղի կնոջ առողջությունը կարող է լուրջ վտանգի տակ լինել, որը կարող է հանգեցնել մահվան, կիրառվում են նաև երեք լրացուցիչ պայմաններ՝ բժշկական թիմի հիմնավորված կարծիքը, որ պտուղը չի հասել կենսունակության ժամկետին և չի կարող ծնվել բժշկական մասնագիտության չափանիշներին համապատասխան, բժշկական միջամտությունը պետք է իրականացվի «միայն բժշկական թիմի կողմից դրա անհրաժեշտությունը հաստատելուց հետո», և միջամտությունը պետք է իրականացվի լիցենզավորված հիվանդանոցում, որն ունի անհրաժեշտ միջամտության համար անհրաժեշտ սարքավորումները[11]:

2004 թվականին Մալթայի Եվրոպական Միությանը անդամակցության մասին պայմանագրի 7-րդ արձանագրության համաձայն՝ ԵՄ պայմանագրերը կամ օրենսդրությունը չեն կարող «ազդել Մալթայի տարածքում աբորտին վերաբերող ազգային օրենսդրության կիրառման վրա»[12]։

Առաջարկներ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2005 թվականին փոխվարչապետ Տոնիո Բորգը (Ազգայնական կուսակցության անդամ) փորձել է փոփոխություններ կատարել Մալթայի սահմանադրության մեջ՝ ներառելով աբորտի արգելքը[13]։ Սահմանադրության ներկայիս 33(1) հոդվածում նշվում է, որ ոչ ոք չի կարող դիտավորյալ զրկվել կյանքից, «բացառությամբ դատարանի կողմից Մալթայի օրենսդրությամբ նախատեսված այն քրեական հանցագործության համար կայացված դատավճռի կատարման ժամանակ, որի համար նա դատապարտվել է»[14]։ Մալթայում մահապատիժը օրենքով վերացվել է 2000 թվականին։

«Չծնված երեխայի արժանապատվության, իրավունքների, պաշտպանության և զարգացման մասին Մալթայի խարտիան» հրապարակվել է 2007 թվականին՝ Մալթայի այն ժամանակվա նախագահ Էդի Ֆենեչ Ադամիի նախաբանով և 45 դուստր կազմակերպությունների աջակցությամբ, այդ թվում՝ Ազգայնական կուսակցության, Լեյբորիստական կուսակցության և մի քանի կամավորական կազմակերպությունների։ Խարտիան սահմանում է ծնողների, կառավարության, բժշկական մասնագիտության, լրատվամիջոցների, ալկոհոլի և ծխախոտի ոլորտների, գործատուների և կառավարիչների, երեխաների սոցիալական ծառայությունների առաջարկություններն ու դերերը՝ ծննդաբերությունից առաջ և հետո կյանքի պաշտպանությունն ապահովելու համար[15]։

2018 թվականին «Դեմոկրատական այլընտրանք» կուսակցության (փոքր ընդդիմադիր կուսակցություն) այն ժամանակվա առաջնորդ Կարմել Կակոպարդոն հայտարարել է, որ չնայած իր կուսակցությունը երբեք չի պաշտպանել աբորտի մասին օրենքի ընդունումը, նա կարծում է, որ ավելին պետք է արվի աբորտին հանգեցնող հանգամանքները լուծելու համար՝ մարդկային կյանքի նկատմամբ անկեղծ հարգանք ցուցաբերելով ոչ միայն հղիության ընթացքում, այլև դրանից առաջ և հետո[16]։

2021 թվականի մայիսին անկախ պատգամավոր Մարլեն Ֆարուջան ներկայացրել է աբորտը ապաքրեականացնելու առաջին օրենսդրական առաջարկը՝ գործող օրենքը փոխարինելով միայն հարկադիր աբորտի համար 10 տարվա ազատազրկմամբ պատժվող օրենքով։ Օրինագիծը օրենքի ուժ չի ստացել[17][18]։ Տիկին Ֆարուջան 2019 թվականին հայտարարել է, որ հաջորդ ընտրություններում լքելու է խորհրդարանը և չի առաջադրվել 2022 թվականի վերընտրության համար[19]։

Նույն թվականին հիմնադրված «Վոլտ Մալթա» կուսակցությունը իր հիմնադրումից ի վեր և հատկապես 2022 թվականի ընդհանուր ընտրությունների ժամանակ պայքարել է աբորտի իրավունքի համար և համարվում է Մալթայի առաջին ընտրական իրավունքի կողմնակից կուսակցությունը[20]։ Սակայն ընտրություններում կուսակցությունը ստացել է ընդամենը 382 ձայն (0.13%)։

2022 թվականի նոյեմբերին Լեյբորիստական կուսակցությունից առողջապահության նախարար Քրիս Ֆիրնը ներկայացրել է քրեական օրենսգրքի (փոփոխություն թիվ 3) օրինագիծը, որում նշվել է, որ ոչ մի հանցագործություն չի կարող կատարվել, երբ հղիության ընդհատումը «բժշկական միջամտության արդյունք է, որն ուղղված է հղի կնոջ առողջությունը պաշտպանելուն, որը տառապում է բժշկական բարդությունից, որը կարող է վտանգել նրա կյանքը կամ առողջությունը լուրջ վտանգի տակ դնել»[21]։

«Inti Tista' Ssalvani» («Դու կարող ես փրկել ինձ») կոալիցիայի կազմում գտնվող 80 բժիշկներից, իրավաբաններից, էթիկայի մասնագետներից և ակադեմիկոսներից բաղկացած խումբը առաջարկել է ավելի սահմանափակ փորձագիտական դրույթ։ Այն նախատեսել է, որ օրինագծում աբորտի բացառությունը կիրառվի միայն այն դեպքերում, երբ չծնված երեխայի մահը կամ մարմնական վնասը տեղի է ունենում մոր կյանքը փրկելուն ուղղված բժշկական միջամտության հետևանքով, և առկա է մոր կյանքի կորստի իրական և լուրջ վտանգ՝ ֆիզիկական հիվանդության պատճառով[22]։

2022 թվականի դեկտեմբերին մոտ 20,000 մարդ՝ կղզու ընդհանուր բնակչության շուրջ 4%-ը, խորհրդարանի շենքի մոտ բողոքել է օրինագծի դեմ։ Ցուցարարներին դիմել է նաև նախկին նախագահ Մարի Լուիզ Կոլեյրո Պրեկան[23]։ Ընդդիմության առաջնորդ Բեռնարդ Գրեխը հայտարարել է, որ կառավարության օրինագիծը Աշխատավորական կուսակցության կողմից Մալթայում աբորտը օրինականացնելու միջոց է, և պնդել, որ իր Ազգային կուսակցությունը շարունակելու է դեմ լինել դրան[24][25]։ «Վոլտ Մալթա»-ն քննադատել է օրինագիծը՝ այն համարելով ոչ բավարար, և կոչ արեց որպես առաջին քայլ ապաքրեականացնել աբորտը, ինչպես նաև օրինականացնել աբորտի հաբերն ու աբորտը դիտարկել որպես առողջապահական ծառայություն, ոչ թե քրեական օրենսգրքի մաս[26][27]։

Նախագահ Ջորջ Վելան արտահայտել է իր դեմ լինելը օրինագծի սկզբնական ձևակերպմամբ ստորագրմանը: Մի քանի ամիս տևած խորհրդակցություններից հետո Լեյբորիստական կառավարությունը ներկայացրել է 243Բ հոդվածը՝ օրենքը պարզաբանելու համար, նշելով, որ «ապահովվել են անհրաժեշտ ընթացակարգեր, որպեսզի բացառվի այս կարևոր փոփոխության հնարավոր չարաշահումը»[28]։

Վիճակագրություն

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բժիշկների հետ ունեցած զրույցների հիման վրա Carmel Cacopardo-ն 2018 թվականին գնահատել է, որ ամեն տարի 300-400 մալթացի կանայք արտերկիր են մեկնում աբորտ իրականացնելու համար՝ հիմնականում Միացյալ Թագավորություն (մոտ 60 դեպք տարեկան) և Իտալիա, ինչպես նաև Գերմանիա, Նիդերլանդներ և Բելգիա[16]։ Այս գնահատականը ցույց է տալիս, որ Մալթայից կանանց աբորտների մակարդակը կազմում է յուրաքանչյուր հազար կնոջ հաշվով 3.6–4.7 դեպք՝ համեմատած Եվրոպական միության 4.4 միջին ցուցանիշին[16]։

Մալթայից այլ երկրներ կամ տարածքներ աբորտ կատարելու համար կանանց համար իրավական սահմանափակումներ չկան: Չնայած Իտալիայում աբորտը օրինական է 1978 թվականից, Հարավային Իտալիայի բժշկական մասնագետների մոտ 80%-ը և Իտալիայի այլ շրջանների մեծամասնությունը (2016 թվականի դրությամբ) խղճի նկատառումներից ելնելով եղել են դեմ աբորտներին[29]։

Ծանոթագրություններ

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  1. ↑ AP (2023-06-28). «Malta to allow abortion but only when woman's life is at risk». The Guardian (բրիտանական անգլերեն). ISSN 0261-3077. Վերցված է 2023-12-05-ին.
  2. ↑ Centre for Reproductive Rights (2022 թ․ հունիս). «European Abortion Laws: An Overview» (PDF). reproductiverights.org.
  3. ↑ See table in Abortion in Europe for a full outline of abortion laws by jurisdiction in Europe.
  4. ↑ «Malta rebuked again over blanket abortion ban».
  5. ↑ «Doctors praise protocol for [treatment of] ectopic pregnancies after woman's claims». 2020 թ․ դեկտեմբեր.
  6. ↑ Caruana-Finkel, Liza (2020). «Abortion in the time of COVID-19: perspectives from Malta». Sexual and Reproductive Health Matters. 28 (1). doi:10.1080/26410397.2020.1780679. PMC 7888021. PMID 32516072.
  7. ↑ Criminal Code of Malta, Article 241. Valletta, Malta: Government of Malta. էջ 122. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 25-ին.
  8. ↑ Criminal Code of Malta, Articles 242-243. Valletta, Malta: Government of Malta. էջ 122. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 25-ին.
  9. ↑ Criminal Code of Malta, Article 218. Valletta, Malta: Government of Malta. էջ 113. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 3-ին.
  10. ↑ Criminal Code (Amendment) Act 2002. Valletta, Malta: Government of Malta. 2002. Վերցված է 2023 թ․ հուլիսի 29-ին.
  11. 1 2 3 4 Criminal Code of Malta, Article 243B. Valletta, Malta: Government of Malta. էջ 113. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 3-ին.
  12. ↑ «Document 12003T/PRO/07». Eur-Lex. Official Journal of the European Union. 2003 թ․ սեպտեմբերի 23. Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 7-ին. «Nothing in the Treaty on European Union, or in the Treaties establishing the European Communities, or in the Treaties or Acts modifying or supplementing those Treaties, shall affect the application in the territory of Malta of national legislation relating to abortion.»
  13. ↑ «Plans for abortion law to be entrenched in Constitution». Times of Malta. 2005 թ․ մայիսի 7.
  14. ↑ Constitution of Malta. Valletta, Malta: Government of Malta. 2022. էջ 11.
  15. ↑ «Malta Charter on the Dignity, Rights, Protection and Development of the Unborn Child». Unborn Child Malta. Movement for the Rights, Protection and Development of the Unborn Child (Malta). 2007. Վերցված է 2024 թ․ ապրիլի 7-ին.
  16. 1 2 3 «300 to 400 Maltese Women Go Abroad For An Abortion Each Year». Times of Malta. 2018 թ․ փետրվարի 4.
  17. ↑ «Malta MP tables historic bill to decriminalise abortion». www.euractiv.com. 2021 թ․ մայիսի 13. Վերցված է 2021 թ․ մայիսի 13-ին.
  18. ↑ «MP Marlene Farrugia presents bill to decriminalise abortion». Times of Malta (բրիտանական անգլերեն). 2021 թ․ մայիսի 12. Վերցված է 2021-05-12-ին.
  19. ↑ Ltd, MediaToday Co. «Godfrey and Marlene Farrugia resign from Partit Demokratiku». MaltaToday (բրիտանական անգլերեն). Վերցված է 2019 թ․ սեպտեմբերի 22-ին.
  20. ↑ «Volt Malta becomes Malta's first pro-choice political party - The Malta Independent». www.independent.com.mt. Վերցված է 2023-05-01-ին.
  21. ↑ «Criminal Code (Amendment No. 3) Bill» (PDF). www.parliament.mt. Parliament of Malta. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 25-ին.
  22. ↑ «An Act to further amend the Criminal Code, Cap. 9. Bill No. 28 - A Position Paper» (PDF). www.salvani.eu. Inti Tista' Ssalvani. 2022. Վերցված է 2023 թ․ մարտի 3-ին.
  23. ↑ Diacono, Tim (2022 թ․ դեկտեմբերի 4). «Watch: Huge Pro-Life Protest In Valletta As Estimated 20,000 Protest Against Abortion Law». www.lovinmalta.com. Lovin Malta. Վերցված է 2023 թ․ փետրվարի 25-ին.
  24. ↑ Dimech, minn Tony (2022 թ․ նոյեմբերի 27). «Il-Kap tal-Oppożizzjoni jgħid li l-Gvern qed ibexxaq il-bieb għall-abort». TVMnews.mt (ամերիկյան անգլերեն). Վերցված է 2022-11-27-ին.
  25. ↑ «Speak out against attempts to introduce 'abortion', Bernard Grech urges». Times of Malta (բրիտանական անգլերեն). 2022 թ․ նոյեմբերի 27. Վերցված է 2022-11-27-ին.
  26. ↑ Vella, Sasha (2022-09-27). «Malta's First Pro-Choice Party Volt Reiterates Call For Legalisation Of Abortion». Lovin Malta (բրիտանական անգլերեն). Վերցված է 2023-05-01-ին.
  27. ↑ DeBono, Alexia. «Stop taking people for a ride». MaltaToday.com.mt (անգլերեն). Վերցված է 2023-05-01-ին.
  28. ↑ Magri, Guilia (2023-06-23). «Pro-life relief, pro-choice dismay: reactions to changed abortion bill». Վերցված է 2023-07-29-ին.
  29. ↑ Tamma, Paola (2018 թ․ մայիսի 24). «Even where abortion is legal, access is not granted». VoxEurop/EDJNet. Վերցված է 2018 թ․ օգոստոսի 22-ին.
Ստացված է «https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=Աբորտը_Մալթայում&oldid=10756181» էջից