Աբոմեյի թագավորական պալատներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
WorldHeritageBlanc.svg
Աբոմեյի թագավորական պալատներ
Royal Palaces of Abomey*
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգություն

Abomey-Königspalast3.jpg
Երկիր {{{2}}} Բենին
Տիպ մշակութային
Չափանիշներ iv
Ցանկ ՅՈՒՆԵՍԿՕ֊ի ցանկ
Աշխարհամաս** Աֆրիկա
Կոորդինատներ 7°11′11.22″ հս․ լ. 1°59′38.41″ ավ. ե. / 7.1864500° հս․. լ. 1.9940028° ավ. ե. / 7.1864500; 1.9940028Կոորդինատներ: 7°11′11.22″ հս․ լ. 1°59′38.41″ ավ. ե. / 7.1864500° հս․. լ. 1.9940028° ավ. ե. / 7.1864500; 1.9940028
Ընդգրկման պատմություն
Ընդգրկում 1985  (9-րդ նստաշրջան)
Համար 323
Վտանգի տակ 1985-2007[1]
##Աբոմեյի թագավորական պալատներ (Բենին)
Locator Dot2.gif
Աբոմեյի թագավորական պալատները Բենինում
##Աբոմեյի թագավորական պալատներ (Աֆրիկա)
Blue pog.svg
* Անվանումը պաշտոնական անգլերեն ցանկում
** Երկրամասը ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի դասակարգման
Համաշխարհային UNESCO logo.svg ժառանգություն

Աբոմեյի թագավորական պալատներ, Դահոմեայի իշխանների 12 պալատներից բաղկացած համալիր, որն ընդգրկում է 40 հա տարածք Բենինի Աբոմեյ քաղաքի կենտրոնում: Կառավարողների փոփոխման հետ միասին հնի կողքին կառուցվել է նոր պալատ, դրանով համալիրը ծառայում է որպես անհետացած պետության եզակի հուշարձան: 1985 թվականին այն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕՀամաշխարհային ժառանգության ցանկում[2][3]: Քանի որ դրանից մեկ տարի առաջ Աբոմեյին հարվածել էր փոթորիկը և վնասել որոշ շենքեր, համալիրն ընդգրկվել է Համաշխարհային ժառանգության վտանգված օբյեկտների ցանկում: Որոշ միջազգային գործակալությունների մասնակցությամբ իրականացվել են վերականգնման աշխատանքներ: Հաշվի առնելով դա՝ 2007 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն օբյեկտը հանել է վերջին ցուցակից[4]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բեհանզին թագավորի հուշարձանը

Պալատները ծառայել են որպես Դահոմեայի թագավորության քաղաքական կենտրոն 1695-1900-ական թվականներին: Առաջինը, ով սկսել է պալատի շինարարությունը Հուգբաջ թագավորն էր (1645–1685 թվականներին): Սրանով նա հիմնել է Աբոմեյ քաղաքը[5]:

Ագաջի թագավորը (1708-1740 թվականներ) նվաճել է հարևան երկու թագավորությունը՝ Ալադան և Սավին: Գերիներին վաճառել են Ուիդի և Գլևի ստրկավաճառական շուկաներում, ինչն էլ հիմք հանդիսացավ Դահոմեայի գերակշռությանը եվրոպացիների հետ ստրուկների առևտրում: 19-րդ դարում ստրկատիրության դեմ շարժման աճի պատճառով Գեզո թագավորը նախաձեռնել է գյուղատնտեսական ոլորտի զարգացումը: Թագավորության տնտեսական բարեկեցությունը աճում էր եգիպտացորենի, արմավենու պտուղների և այլնի արտահանմամբ[6]:

1894 թվականին Դահոմեա ներխուժեց ֆրանսիական բանակը: Չնայած որոշ հաղթական մարտերի, թագավորությունն ի վերջո պարտվեց և դարձավ Ֆրանսիայի գաղութ: Անկախ Դահոմեայի վերջին թագավորը՝ Բեհանզինը (1889-1894 թվականներ) հրկիզեց Աբոմեյը, որից անմիջապես հետո նրան արտաքսեցին Մարտինիկա: Նրա իրավահաջորդը՝ Ագոլի Ագբոն, 1900 թվականին արտաքսվեց Գաբոն:

Թագավորության գոյատևության ընթացքում այս պատմական իրադարձությունները արտացոլվել են պալատական պատերի գունավոր խորաքանդակների վրա:

Պաշտամունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ձախից՝ առաջնորդների պարը ավանդական տոնակատարության ժամանակ, աջից՝ Դահոմեայի ամազոնուհիները, արարողակարգ Աբոմեյում, 1908

Դահոմեական մշակութային սովորույթները սերտորեն կապված էին թագավորության տիրակալների մեծարման և կրոնական ավանդույթների հետ: Թագավորներից յուրաքանչյուրը պատկերված էր խորհրդանշանի տեսքով, որը կիրառվում էր թագավորական թիկնոցի վրա՝ ցույց տալով ժառանգորդությունը: Թեև թագավորները չէին աստվածացվում, նրանց կրոնական մեծ նշանակություն էր տրվում: Ի պատիվ նրանց արարողակարգային գործողություններ էին իրականացվում պալատական պատերի առջև՝ ավանդական պարերով և, հաճախ` մարդկային զոհաբերություններով[7]:

Ճարտարապետություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յուրաքանչյուր պալատ ունի առանձնահատուկ ձևավորում, որը համապատասխանում է այս կամ այն տիրակալի ճաշակին: Որպես շինանյութ օգտագործվել է հող հիմքի և պատերի համար, ծղոտե և մետաղական թիթեղներ` տանիքների համար: Փայտե կոնստրուկցիաները պատրաստվել են արմավենու, բամբուկի, իրոկոյի և մահագոնի ծառերից: Պալատների շուրջը գտնվող տարածքը նախկինում շրջապատված է եղել 10 կմ ընդհանուր երկարությամբ կավե պատերով, վեց դարպասներով և պաշտպանիչ խրամներով՝ 1,5 մ խորությամբ, փշոտ ակացիաների թփերով: Նման պաշտպանությունները բնորոշ են Արևմտյան Աֆրիկային: Քաղաքի ներսում, բացի թագավորական պալատներից, կային մի քանի գյուղեր, որոնք առանձնացված էին դաշտերով, շուկայով և մեծ հրապարակ՝ կից բարաքներով: Պատերի միջին հաստությունը կես մետր է[8]:

Պալատական համալիրում կարող է տեղավորվել մինչև 8000 մարդ[9]:

Հարթաքանդակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատերի քանդակագործական կոմպոզիցիաները ծառայել են որպես տարեգրություն ֆոն ժողովրդի և նրանց թագավորության պատմության կարևոր իրադարձությունների համար: Հարթաքանդակների վրա պատկերված էին թագավորների ռազմական և քաղաքական հաղթանակները, ավանդական առասպելները, սովորույթներն ու ծեսերը: 1892 թվականին, ֆրանսիացիների կողմից կրած պարտությունից հետո, Բեհանզին թագավորը հրամայել է պալատները հրդեհել, բայց դրանցից շատերը դիմացել են կրակին և հետագայում վերականգնվել[10]:

Հարթաքանդակները պատրաստված են հողից, որոնք վերցված են մրջնանոցներից՝ խառնված արմավենու յուղով, որոնց երեսին քսել են ինչպես բուսական, այնպես էլ հանքային ծագման ներկանյութեր: Այսօր դրանք թանգարանի ամենաարժեքավոր օբյեկտներն են[8]:

Թանգարան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1943 թվականին Ֆրանսիայի գաղութային իշխանությունները ստեղծել են Աբոմեյի պատմական թանգարանը, որն ընդգրկում է 2 հա տարածք: Թանգարանն իր մեջ ընդգրկում է պալատական համալիրի ամբողջ տարածքը, ցուցադրվում են 1050 օբյեկտներ, որոնցից շատերը Դահոմեայի թագավորների անձնական իրերն են[11]: Ցուցանմուշների շարքում հատկապես առանձնանում են իշխանի բամբակյա թիկնոցը, արարողակարգային թմբուկները, Դահոմեայի արարողությունների և պատերազմների պատկերները[7]:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Royal Palaces of Abomey and Kathmandu removed from Danger List ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կայքում
  2. «Королевские дворцы Абомея»։ ЮНЕСКО։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-31-ին։ Վերցված է 2011-05-21 
  3. «Отчёт об оценке объекта»։ ЮНЕСКО։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-31-ին։ Վերցված է 2011-05-21 
  4. «Решение - 31COM 8C.3 - Обновление списка объектов, находящихся под угрозой уничтожения»։ ЮНЕСКО։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-31-ին։ Վերցված է 2011-05-21 
  5. Пике, Франческа; Рэйнер, Лесли Дворцовые барельефы Абомея: история, рассказанная на стенах. — Getty Conservation Institute and the J. Paul Getty Museum, 1999. — С. 33. — ISBN 9780892365692
  6. «History»։ Официальный сайт Исторического музея Абомеи։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-31-ին։ Վերցված է 2010-05-21 
  7. 7,0 7,1 «Dahomey»։ Официальный сайт Исторического музея Уиды։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-31-ին։ Վերցված է 2011-05-09 
  8. 8,0 8,1 «Architecture»։ Официальный сайт Исторического музея Абомеи։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-31-ին։ Վերցված է 2010-05-10 
  9. Бэйкер, Джонатан Rural-urban dynamics in francophone Africa. — Nordic Africa Institute, 1997. — С. 85. — ISBN 9789171064011
  10. Кокет, Мишель African royal court art. — University of Chicago Press, 1998. — С. 70. — ISBN 9780226115757
  11. «Collections»։ Официальный сайт Исторического музея Абомеи։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-07-31-ին։ Վերցված է 2010-05-21