Աբոլհասան Բանիսադր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Աբոլհասան Բանիսադր
պարս․՝ سیدابوالحسن بنی‌صدر և պարս․՝ ابوالحسن بنی‌صدر
Abū l-Hasan Banīsadr IMG 2044 edit.jpg
Ծնվել է մարտի 22, 1933(1933-03-22)[1] (85 տարեկան)
Ծննդավայր Համադան, Central District, Hamadan Province, Իրան
Քաղաքացիություն Flag of Iran.svg Իրան
Կրոն շիա իսլամ
Կրթություն Փարիզի համալսարան և Թեհրանի համալսարան
Մասնագիտություն քաղաքական գործիչ, տնտեսագետ, լրագրող և ակնարկագիր
Զբաղեցրած պաշտոններ Foreign Affairs Minister of Iran, Իրանի նախագահ և Իրանի նախագահ
Քաղաքական կուսակցություն չկա
Կայք banisadr.com.fr
Abulhassan Banisadr Վիքիպահեստում

Աբոլհասան Բանիսադր (պարս․՝ سیدابوالحسن بنی‌صدر,մարտի 22, 1933(1933-03-22)[1], Համադան, Central District, Hamadan Province, Իրան), պարսիկ պետական գործիչ, Իրանի առաջին նախագահը, 1979 թվականի Իսլամական հեղափոխությունից անմիջապես հետո ընտրվել է ժողովրդավարորեն:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է Արևմտյան Իրանում, Համադան նահանգում: Հայտնի այաթոլլա Սայեդ Նասրոլա Բանիսադրի որդին է: Սովորել է մայրաքաղաքի իսլամական դպրոցում: Ավարտել է սկզբում Թեհրանի համալսարանի աստվածաբանական, իսկ հետո՝ իրավաբանական ֆակուլտետները: Սոցիոլոգիական ինստիտուտում զբաղվել է տնտեսագիտության ոլորտում գիտահետազոտական ​​աշխատանքով:

Քաղաքական գործունեությունը սկսել է նավթահանումն ազգայնացնելու պահանջով ձեռնարկված ստորագրահավաքով: Միացել է 60-ական թվականների հակաշահական ուսանողական շարժմանը, հակակառավարական դրսևորումների համար երկու անգամ հայտնվել է բանտում և վիրավորվել է 1963 թվականի ապստամբության ժամանակ: 1964 թվականին փախել է Ֆրանսիա, ուր միացել է տարագրության մեջ գտնվող Այաթոլլա Խոմեյնիի գլխավորած իսլամական ընդդիմությանը՝ դառնալով վերջինիս մտերիմ խորհրդականների «քառյակի» (Աբաս Ամիր-Էնթեզամ, Սադեկ Հոթբզադե և Իբրահիմ Յազդի) անդամներից մեկը: Սովորել և դասավանդել է Ֆրանսիայում 17 տարի, Սորբոնում ստացել է դոկտորական աստիճան: Որպես պրոֆեսոր, դասախոսություններ է կարդացել զարգացող երկրների տնտեսության վերաբերյալ:

Իրան է վերադարձել Խոմեյնիի հետ միասին 1979 թվականի փետրվարին և ընդգրկվել է Իսլամական Հեղափոխական խորհրդում: Նշանակվել է տեղակալ, իսկ 1979 թվականի նոյեմբերի 6-ին ՝ էկոնոմիկայի և ֆինանսների նախարար և միևնույն ժամանակ (մի քանի շաբաթ)` արտաքին գործերի նախարար Իրանի անցումային կառավարությունում: Ընտրվել է երկրի նոր Սահմանադրության նախագիծը կազմող Փորձագետների Խորհրդի անդամ:

Աբոլհասան Բանիսադրը նախագահության տարիներին

1980 թվականի հունվարի 25-ին չորս տարի ժամկետով ընտրվել է Իրանի նախագահ՝ ընտրություններում հավաքելով քվեների 76,5 %-ը: Փետրվարի 4-ին պաշտոնապես անցել է պարտականությունների կատարմանը: Խոմեյնին իր հերթին դարձավ Բարձրագույն ղեկավար՝ ցանկացած պահի Բանիսադրի պաշտոնից հեռացնելու լիազորությամբ: Նույնիսկ երդմնակալության արարողությունը տեղի ունեցավ հիվանդանոցում, որտեղ Խոմեյնին պարկած էր սրտի կաթվածից հետո:

Չի եղել հոգևորականության ներկայացուցիչ: Խոմեյնիի պնդում էր, որ իսլամական հոգևորականությունը չի գրավի բոլոր պաշտոնները կառավարությունում և հեղափոխության ընթացքում աջակցում էր Բանիսադրին: Սակայն շուտով նրանց միջև հարաբերությունները սկսում են վատանալ: Ռահբարը Բանիսադրին մեղադրեց իրան-իրաքյան պատերազմի ժամանակ ուժերը ղեկավարելու անկարողության մեջ և նախագահից «վերցրեց» գերագույն հրամանատարի լիազորությունը:

1981 թվականի հունիսի 21-ին Մեջլիսը Բանիսադրի իմպիչմենտ հայտարարեց «իսլամական հոգևորականության դեմ սխալ գործողությունների համար»: Հունիսի 21-ի լույս 22-ի գիշերը ԻՀՊԿ-ի ստորաբաժանումները արգելափակեցին նրա տունն ու նստավայրը, ինչպես նաև ձերբակալեցին խոշորագույն թերթերի խմբագիրներին: Հունիսի 22-ի առավոտյան Խոմեյնին հրաման ստորագրեց Բանիսադրին Իրանի նախագահի պարտականություններից արձակելու մասին: Ըստ որոշ տեղեկությունների, այաթոլլան հրամայել է լիկվիդացնել Բանիսադրին, սակայն նրան բանտարկել չի հաջողվել:

Մի քանի շաբաթ շարունակ նրան հաջողվել է թաքնվել, և հուլիսի 29-ին կարողացել է Իրանական ժողովրդի մոջահիդների կազմակերպության (ԻԺՄԿ) ղեկավար Մ. Ռաջավիի (ով 1982-1984 թվականներին ամուսնացած է եղել իր աղջկա՝ Ֆիրուզեի հետ) հետ միասին փախնել: Այս փախուստի մեջ մեծ դեր խաղացին Իրանի Բանակի սպաները՝ գնդապետ Բենզադ Մոեզի գլխավորությամբ՝ Իրանական Բանակի Boeing 707 ինքնաթիռը փախցնելով Ֆրանսիա, ուր և նա ապրում է մինչ օրս: Զբաղվում է հասարակական գործունեությամբ (1981 թվականի հոկտեմբերին ԻԺՄԿ-ի և Իրանական Քուրդիստանի Ժողովրդավարական կուսակցության հետ համատեղ ստեղխել է Իրանի Դիմադրության Ազգային խորհուրդը), ինչպես նաև հոդվածներ է գրում Իրանի մասին՝ հանդես գալով իսլամական ռեժիմի և նրա առաջնորդների դեմ:

1991 թվականին հրատարակել է «Խոսելու իմ հերթն է. Իրան, հեղափոխություն և գաղտնի գործարքներ ԱՄՆ-ի հետ» գիրքը, որում մասնավորապես պատմում է Ռ. Ռեյգանի հետ ունեցած՝ Թեհրանում ամերիկյան պատանդների հետ կապված ճգնա-ժամը մինչև 1980 թվականի նախագահական ընտրությունները երկարաձգելու վերաբերյալ պայմանավորվածության, Իրանի Խուզեստան նահանգի տարածքում պաղեստինյան պետություն ստեղծելու Հ. Քիսինջերի պլանի և 1980 թվականին Իրաքի՝ Իրան ներխուժելուց առաջ Զ. Բժեզինսկու և Ս. Հուսեյնի բանակցությունների մասին[2]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Encyclopædia Britannica
  2. My Turn to Speak: Iran, the Revolution and Secret Deals With the U.S Potomac Books, ISBN 0-08-040563-0

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]