Աբբա Էվեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Աբբա Էվեն
եբր.՝ אבא אבן
Դիմանկար
Ծնվել էփետրվարի 2, 1915(1915-02-02)[1][2][3][…]
ԾննդավայրՔեյփթաուն, ՀԱՀ
Մահացել էնոյեմբերի 17, 2002(2002-11-17)[2][3][4][…] (87 տարեկան)
Մահվան վայրԹել Ավիվ, Իսրայել
ԳերեզմանKfar Shmaryahu Cemetery
ՔաղաքացիությունFlag of Israel.svg Իսրայել
ԿրթությունՊեմբրոկ քոլեջ[5], Քուինս Քոլեջ[5], Քեմբրիջի համալսարան[5] և St Olave's and St Saviour's Grammar School?
Մասնագիտությունքաղաքական գործիչ, դիվանագետ, գրող և պատմաբան
ԱմուսինSuzy Eban?
Զբաղեցրած պաշտոններԻսրայելի առանց պորտֆելի նախարար, Քնեսեթի պատգամավոր, Իսրայելի արտաքին գործերի նախարար, Իսրայելի փոխվարչապետ, Քնեսեթի պատգամավոր, Քնեսեթի պատգամավոր, Քնեսեթի պատգամավոր, Քնեսեթի պատգամավոր, Քնեսեթի պատգամավոր, Քնեսեթի պատգամավոր, Քնեսեթի պատգամավոր, Քնեսեթի պատգամավոր, Քնեսեթի պատգամավոր և դեսպան
ԿուսակցությունԱվոդա
Պարգևներ և
մրցանակներ
Իսրայելի մրցանակ
ԱնդամությունԱրվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Ստորագրություն
Изображение автографа
Commons-logo.svg Abba Eban Վիքիպահեստում

Աբբա Էվեն (եբրյ. ‏אבא אבן, փետրվարի 2, 1915(1915-02-02)[1][2][3][…], Քեյփթաուն, ՀԱՀ - նոյեմբերի 17, 2002(2002-11-17)[2][3][4][…], Թել Ավիվ, Իսրայել), իսրայելցի պետական և քաղաքական գործիչ, Իսրայելի արտաքին գործերի, Իսրայելի կրթության նախարար։

ԱՄՆ-ում ՄԱԿ-ի Իսրայելի դեսպան։

Վաղ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օբրի Էբանը (անգլ.Aubrey Eban) ծնվել է Քեյփթաունում, Հարավային Աֆրիկայում, լեհական ծագմամբ եվրոպական ընտանիքում։ Վաղ տարիքում տեղափոխվել է Անգլիա։ Նա հիշում էր, որ մանկության տարիներին իրեն յուրաքանչյուր հանգստյան օր ուղարկում էին պապիկի մոտ, որպեսզի սովորի եբրայերեն և աստվածաշնչյան գրականություն[6]։ Սովորել է լոնդոնյան Սաթերք շրջանի Սուրբ Օլավի գիմնազիայում, ապա ընդունվել է Քեմբրիջի համալսարանի Քուինս քոլեջի դասական և արևելյան լեզուների բաժինը, որտեղ մեծ հաջողությունների է հասել։

Համալսարանի ուսման ընթացքում ակտիվորեն մասնակցել է Սիոնիստական երիտասարդական ֆեդերացիայում և եղել է «Երիտասարդ սիոնիստ» գաղափարախոսական ամսագրի խմբագիր:Համալսարանն ավարտելուց հետո զբաղվել է արաբերեն ու եբրայերեն լեզուների ուսումնասիրությամբ՝ 1938-1939 թվականներին լինելով Պեմբրյուկ քոլեջի աշխատակից։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո, 1939 թվականի դեկտեմբերին, աշխատանքի է անցել Լոնդոնում Հայիմ Վեյցմանի համաշխարհային սիոնիստական կազմակերպությունում։

Մի քանի ամիս անց ընդունվել է Եգիպտոսի և մանդատային Պաղեստինի բրիտանական զինված ուժեր, Երուսաղեմում դարձել է հետախուզության սպա, որտեղ ծառայել է մինչև մայորի կոչում ստանալը։ Նա համակարգում և պատրաստում էր կամավորներին՝ գերմանական հանկարծակի հարձակման դեպքերի համար, ծառայել է որպես կապավոր խորհրդայինների ու եվրոպական իշուվների միջև։

1947 թվականին նա Թաուֆիք ալ-Հաքիմ Հուսեինի վեպը թարգմանել է արաբերն լեզվից։

Քաղաքական կարիերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազատ խոսում էր 10 լեզուներով[7]։ 1952 թվականի էվենն ընգտրվել էր ՄԱԿ-ի գլխավոր խորհրդի փոխնախագահ[8]։

1959 թվականին լքել է Միացյալ Նահանգներն ու վերադարձել Իսրայել, որտեղ էլ ընդունել է իսրայելական քաղաքացիություն և «Մապայ» կուսակցության կողմից ընտրվել է կնեսսետի մեջ։ Նա աշխատում էր 1960-1963 թվականներին կրթության ու մշակույթի նախարար Դավիթ Բեն-Գուրիոնի ղեկավարությամբ, ապա որպես վարչապետ Լեվ Էշկոլի տեղակալ մինչև 1966 թվականը։ Այդ ամբողջ ընթացքում (1959-1966) նա նաև զբաղեցրել է Ռեխովոտ քաղաքի Վեյցմանի ինստիտուտի ռեկտորի պաշտոնը։

Հետագա կյանքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1988 թվականին, երեք տասնամյակ կնեսսետում լինելուց հետո, նա կորցրել է իր դիրքը Աշխատավորական կուսակցության ներքին անկման պատճառով։ Նա իր ամբողջ մնացյալ կյանքը նվիրաբերել է գրքեր գրելուն և դասավանդմանը, այդ թվում նաև որպես գիտաշխատող Պրինստոնի, Կոլումբիայի և Ջորջ Վաշինգթոնի անվան համալսարաններում։ Աբբան մահացել է 2002 թվականին և թաղվել է Կֆար-Շմարյագում, Թել-Ավիվի հյուսիսում։

Ընտանիքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կինը՝ Սուզին (Շոշոնա, ի ծնե Ամբաշ, 1921-2011), ծնվել է Իսմայիլիում (Եգիպտոս), Էվենի հետ ծանոթացել է Կահիրեում, 1945 թվականին նրանց հարսանիքին ներկա է եղել Բեն-Գուրիոնը։ 1963- 1998 թթվականներին եղել է քաղցկեղի դեմ պայքարի Իսրայելի հասարակական կազմակերպության նախագահ։ Գրել է հիշողությունների գիրք։
  • Էլի որդին (ծնվ. 1950), կլառնետիստ է, դասավանդում է Ինդիանայի համալսարանում. Գիլան՝ դուստրը (ծնվ. 1954), ապրում է ԱՄՆ-ում։ Եվս մեկ դուստր ծնվել է 1952 թվականին և մահացել է մեկ ամսականում «օրորոցային հանկարծամահության ախտանիշից»։
  • Զարմիկ (եղբայր)՝ Օլիվեր Սաքս, նյարդաբան և գրող։
  • Զարմիկ՝ Ջոնաթան Լինն, դերասան և ռեժիսոր։

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2001 թվականին Էվենն արժանացել է Իսրայելի պետական պարգևի կյանքում նվաճումների և հասարակության ու պետության զարգացման մեջ հատուկ ներդրման համար[9][10][11]։

Հրապարակված աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Իսրայելի ձայնը», 1957 թվական
  • «Ազգայնացման ալիք», 1959 թվական
  • «Իմ ժողովրդի՝ հրեաների պատմությունը», 1968 թվական
  • «Իմ երկիրը՝ ժամանակակից Իսրայելի պատմությունը», 1972 թվական
  • «Աբբա Էվեն, ինքնակենսագություն», 1977 թվական
  • «Նոր դիվանագիտություն, ժամանակակից դարաշրջանի միջազգային հարաբերություններ», 1983 թվական
  • «Անձնական վկայական, Իսրայելն իմ աչքերով», 1992 թվական
  • «Նոր դարի դիվանագիտություն», 1998 թվական։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 חה"כ אבא (אוברי) אבן (איבן)Knesset.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Discogs — 2000.
  4. 4,0 4,1 4,2 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
  5. 5,0 5,1 5,2 Freebase — 2007.
  6. Eban, Abba: An Autobiography. London: Weidenfeld and Nicolson. p. 6(անգլ.)
  7. «Abba Eban» (անգլերեն)։ Department for Jewish Zionist Education։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008-09-05-ին։ Վերցված է 2010-05-03 
  8. «Abba Eban» (անգլերեն)։ Jewish Virtual Library։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-06-21-ին։ Վերցված է 2010-05-03 
  9. «Israel Prize Official Site (in Hebrew) – Recipient’s C.V.» (եբրայերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-07-28-ին։ Վերցված է 2010-05-03 
  10. «Israel Prize Official Site (in Hebrew) – Judges' Rationale for Grant to Recipient» (եբրայերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-05-16-ին։ Վերցված է 2010-05-03 
  11. Shamir, Eban, Ben-Porat Garner Israel Prize The Jewish Week, May 2001(անգլ.)