Աբբա Էվեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Աբբա Էվեն
եբրայերեն՝ אבא אבן
Դիմանկար
Ծնվել էփետրվարի 2, 1915(1915-02-02)[1][2][3][…]
ԾննդավայրՔեյփթաուն, ՀԱՀ[4]
Մահացել էնոյեմբերի 17, 2002(2002-11-17)[2][3][5][…] (87 տարեկան)
Մահվան վայրԹել Ավիվ, Իսրայել[4]
ԳերեզմանKfar Shmaryahu Cemetery
ՔաղաքացիությունFlag of Israel.svg Իսրայել
ԿրթությունՊեմբրոկ քոլեջ[6], Քուինս Քոլեջ[6], Քեմբրիջի համալսարան[6] և St Olave's and St Saviour's Grammar School?
Մասնագիտությունքաղաքական գործիչ, դիվանագետ, գրող և պատմաբան
ԱմուսինSuzy Eban?
Զբաղեցրած պաշտոններԻսրայելի առանց պորտֆելի նախարար[7], Քնեսեթի պատգամավոր[8], Իսրայելի արտաքին գործերի նախարար, Իսրայելի փոխվարչապետ, Քնեսեթի պատգամավոր[9], Քնեսեթի պատգամավոր[9], Քնեսեթի պատգամավոր[9], Քնեսեթի պատգամավոր[9], Քնեսեթի պատգամավոր[9], Քնեսեթի պատգամավոր[9], Քնեսեթի պատգամավոր[9], Քնեսեթի պատգամավոր[9], Քնեսեթի պատգամավոր[9] և դեսպան
ԿուսակցությունԱվոդա
Պարգևներ և
մրցանակներ
Իսրայելի մրցանակ
ԱնդամությունԱրվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Ստորագրություն
Abba Eban signature.svg
Abba Eban Վիքիպահեստում

Աբբա Էվեն (եբրյ. ‏אבא אבן, փետրվարի 2, 1915(1915-02-02)[1][2][3][…], Քեյփթաուն, ՀԱՀ[4] - նոյեմբերի 17, 2002(2002-11-17)[2][3][5][…], Թել Ավիվ, Իսրայել[4]), իսրայելցի պետական և քաղաքական գործիչ, Իսրայելի արտաքին գործերի, Իսրայելի կրթության նախարար։

ԱՄՆ-ում ՄԱԿ-ի Իսրայելի դեսպան։

Վաղ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օբրի Էբանը (անգլ.Aubrey Eban) ծնվել է Քեյփթաունում, Հարավային Աֆրիկայում, լեհական ծագմամբ եվրոպական ընտանիքում։ Վաղ տարիքում տեղափոխվել է Անգլիա։ Նա հիշում էր, որ մանկության տարիներին իրեն յուրաքանչյուր հանգստյան օր ուղարկում էին պապիկի մոտ, որպեսզի սովորի եբրայերեն և աստվածաշնչյան գրականություն[10]։ Սովորել է լոնդոնյան Սաթերք շրջանի Սուրբ Օլավի գիմնազիայում, ապա ընդունվել է Քեմբրիջի համալսարանի Քուինս քոլեջի դասական և արևելյան լեզուների բաժինը, որտեղ մեծ հաջողությունների է հասել։

Համալսարանի ուսման ընթացքում ակտիվորեն մասնակցել է Սիոնիստական երիտասարդական ֆեդերացիայում և եղել է «Երիտասարդ սիոնիստ» գաղափարախոսական ամսագրի խմբագիր:Համալսարանն ավարտելուց հետո զբաղվել է արաբերեն ու եբրայերեն լեզուների ուսումնասիրությամբ՝ 1938-1939 թվականներին լինելով Պեմբրյուկ քոլեջի աշխատակից։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո, 1939 թվականի դեկտեմբերին, աշխատանքի է անցել Լոնդոնում Հայիմ Վեյցմանի համաշխարհային սիոնիստական կազմակերպությունում։

Մի քանի ամիս անց ընդունվել է Եգիպտոսի և մանդատային Պաղեստինի բրիտանական զինված ուժեր, Երուսաղեմում դարձել է հետախուզության սպա, որտեղ ծառայել է մինչև մայորի կոչում ստանալը։ Նա համակարգում և պատրաստում էր կամավորներին՝ գերմանական հանկարծակի հարձակման դեպքերի համար, ծառայել է որպես կապավոր խորհրդայինների ու եվրոպական իշուվների միջև։

1947 թվականին նա Թաուֆիք ալ-Հաքիմ Հուսեինի վեպը թարգմանել է արաբերն լեզվից։

Քաղաքական կարիերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազատ խոսում էր 10 լեզուներով[11]։ 1952 թվականի էվենն ընգտրվել էր ՄԱԿ-ի գլխավոր խորհրդի փոխնախագահ[12]։

1959 թվականին լքել է Միացյալ Նահանգներն ու վերադարձել Իսրայել, որտեղ էլ ընդունել է իսրայելական քաղաքացիություն և «Մապայ» կուսակցության կողմից ընտրվել է կնեսսետի մեջ։ Նա աշխատում էր 1960-1963 թվականներին կրթության ու մշակույթի նախարար Դավիթ Բեն-Գուրիոնի ղեկավարությամբ, ապա որպես վարչապետ Լեվ Էշկոլի տեղակալ մինչև 1966 թվականը։ Այդ ամբողջ ընթացքում (1959-1966) նա նաև զբաղեցրել է Ռեխովոտ քաղաքի Վեյցմանի ինստիտուտի ռեկտորի պաշտոնը։

Հետագա կյանքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1988 թվականին, երեք տասնամյակ կնեսսետում լինելուց հետո, նա կորցրել է իր դիրքը Աշխատավորական կուսակցության ներքին անկման պատճառով։ Նա իր ամբողջ մնացյալ կյանքը նվիրաբերել է գրքեր գրելուն և դասավանդմանը, այդ թվում նաև որպես գիտաշխատող Պրինստոնի, Կոլումբիայի և Ջորջ Վաշինգթոնի անվան համալսարաններում։ Աբբան մահացել է 2002 թվականին և թաղվել է Կֆար-Շմարյագում, Թել-Ավիվի հյուսիսում։

Ընտանիքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կինը՝ Սուզին (Շոշոնա, ի ծնե Ամբաշ, 1921-2011), ծնվել է Իսմայիլիում (Եգիպտոս), Էվենի հետ ծանոթացել է Կահիրեում, 1945 թվականին նրանց հարսանիքին ներկա է եղել Բեն-Գուրիոնը։ 1963- 1998 թթվականներին եղել է քաղցկեղի դեմ պայքարի Իսրայելի հասարակական կազմակերպության նախագահ։ Գրել է հիշողությունների գիրք։
  • Էլի որդին (ծնվ. 1950), կլառնետիստ է, դասավանդում է Ինդիանայի համալսարանում. Գիլան՝ դուստրը (ծնվ. 1954), ապրում է ԱՄՆ-ում։ Եվս մեկ դուստր ծնվել է 1952 թվականին և մահացել է մեկ ամսեկանում «օրորոցային հանկարծամահության ախտանիշից»։
  • Զարմիկ (եղբայր)՝ Օլիվեր Սաքս, նյարդաբան և գրող։
  • Զարմիկ՝ Ջոնաթան Լինն, դերասան և ռեժիսոր։

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2001 թվականին Էվենն արժանացել է Իսրայելի պետական պարգևի կյանքում նվաճումների և հասարակության ու պետության զարգացման մեջ հատուկ ներդրման համար[13][14][15]։

Հրապարակված աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Իսրայելի ձայնը», 1957 թվական
  • «Ազգայնացման ալիք», 1959 թվական
  • «Իմ ժողովրդի՝ հրեաների պատմությունը», 1968 թվական
  • «Իմ երկիրը՝ ժամանակակից Իսրայելի պատմությունը», 1972 թվական
  • «Աբբա Էվեն, ինքնակենսագություն», 1977 թվական
  • «Նոր դիվանագիտություն, ժամանակակից դարաշրջանի միջազգային հարաբերություններ», 1983 թվական
  • «Անձնական վկայական, Իսրայելն իմ աչքերով», 1992 թվական
  • «Նոր դարի դիվանագիտություն», 1998 թվական։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 חה"כ אבא (אוברי) אבן (איבן)Knesset.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Discogs — 2000.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #119163209 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  5. 5,0 5,1 5,2 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
  6. 6,0 6,1 6,2 Freebase — 2007.
  7. כל ממשלות ישראל (երբ.)הכנסת.
  8. חה"כ אבא (אוברי) אבן (איבן)Knesset.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 9,6 9,7 9,8 http://main.knesset.gov.il/mk/Pages/MKPositions.aspx?MKID=236Knesset.
  10. Eban, Abba: An Autobiography. London: Weidenfeld and Nicolson. p. 6(անգլ.)
  11. «Abba Eban» (անգլերեն)։ Department for Jewish Zionist Education։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008-09-05-ին։ Վերցված է 2010-05-03 
  12. «Abba Eban» (անգլերեն)։ Jewish Virtual Library։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-06-21-ին։ Վերցված է 2010-05-03 
  13. «Israel Prize Official Site (in Hebrew) – Recipient’s C.V.» (եբրայերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-07-28-ին։ Վերցված է 2010-05-03 
  14. «Israel Prize Official Site (in Hebrew) – Judges' Rationale for Grant to Recipient» (եբրայերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010-05-16-ին։ Վերցված է 2010-05-03 
  15. Shamir, Eban, Ben-Porat Garner Israel Prize The Jewish Week, May 2001(անգլ.)