ԱՍԵԱՆ-Չինաստան ազատ առևտրի գոտի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

ԱՍԵԱՆ-Չինաստան ազատ առևտրի գոտին, որը հայտնի է նաև որպես Չինաստան – ԱՍԵԱՆ ազատ առևտրի գոտի, ազատ առևտրի տարածք է Հարավարևելյան Ասիայի պետությունների ասոցիացիայի (ԱՍԵԱՆ) տասը անդամ պետությունների և Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության միջև։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չինաստանը ազատ առևտրի գոտի ստեղծելու գաղափարը առաջին անգամ առաջարկեց 2000 թվականի նոյեմբերին։ ԱՍԵԱՆ-ի և Չինաստանի առաջնորդները որոշեցին ուսումնասիրել տարածաշրջանում տնտեսական ինտեգրմանն ուղղված միջոցառումները[1][2]։ Հաջորդ տարի Բրունեյում նրանք հաստատեցին ԱՍԵԱՆ-Չինաստան ազատ առևտրի գոտու ստեղծումը[3]։

Շրջանակային համաձայնագիրը ստորագրվել է 2002 թվականի նոյեմբերի 4-ին Կամբոջայի Պնոմպեն քաղաքում՝ տասնմեկ կառավարությունների ղեկավարների կողմից՝ Հասանալ Բոլխիյա (Բրունեյի Դարուսսալամի սուլթան), Հուն Սեն (Կամբոջայի վարչապետ), Մեգավատի Սուկարնոպուտրի (Ինդոնեզիայի նախագահ), Բունհանգ Վորաչիտ (Լաոսի վարչապետ), Մահաթիր բին Մոհամադ (Մալայզիայի վարչապետ), Թան Շվե (Բիրմայի վարչապետ), Մարիա Մակապագալ Առոյո (Ֆիլիպինների նախագահ), Գոհ Չոկ Թոն (Սինգապուրի վարչապետ), Թաքսին Շինավատրան (Թաիլանդի վարչապետ), Փան Վան Խին (Վիետնամի վարչապետ), Ժու Ռոնջին (Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության պետական խորհրդի վարչապետ)[4][5]։

Առաջին փուլը ուղղված էր 6 առաջին ստորագրող կողմերին, ովքեր զբաղվում էին իրենց արտադրանքի 90% -ի սակագների վերացմամբ մինչև 2010 թվականը[6]։ 2003թ․-ից մինչև 2008 թվականը ընկած ժամանակահատվածում ASEAN-ի հետ առևտուրը աճել է 59,6 միլիարդ դոլարից մինչև 192,5 միլիարդ ԱՄՆ դոլար[7]։ 21-րդ դարում Չինաստանի խոշոր տնտեսական տերության վերափոխումը հանգեցրեց բամբուկե ցանցում օտարերկրյա ներդրումների ավելացմանը, որը մի շարք արտասահմանյան չինական բիզնեսների ցանց է, որոնք գործում են Հարավարևելյան Ասիայի շուկաներում և կիսում են ընդհանուր ընտանեկան և մշակութային կապերը[8][9]։ ԱՍԵԱՆ-ի անդամներն ու Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը 2008 թվականին ունեցել են համախառն անվանական ներքին արտադրանք՝ մոտավորապես 6 տրիլիոն ԱՄՆ դոլար[10][11]։

Երբ առաջին 6 ստորագրողներն իրականացրին իրենց նպատակը մինչև 2010 թվականը, ԿԼՄՎ երկրները (Կամբոջա, Լաոս, Մյանմա, Վիետնամ) զբաղվում էին սակագների նույն քաղաքականությամբ, որոնք ցանկանում էին նույն նպատակն իրականացնել մինչև 2015 թվականը[6]։ 2010 թ.-ին ԱՍԵԱՆ-Չինաստան ազատ առևտրի գոտին դարձավ ազատ առևտրի ամենամեծ տարածքը բնակչության թվով և անվանական ՀՆԱ-ի մասով` երրորդը։ Այն նաև երրորդն էր առևտրի ծավալով՝ Եվրոպական տնտեսական տարածքից և Հյուսիսային Ամերիկայի ազատ առևտրի գոտուց հետո[7][12]։

2010 թ.-ի հունվարի 1-ին ԱՍԵԱՆ երկրներում վաճառված չինական ապրանքների միջին սակագինը նվազել է 12,8-ից մինչև 0,6 տոկոս։ Մինչդեռ, Չինաստանում վաճառված ԱՍԵԱՆ-ի ապրանքների միջին սակագինը իջել է 9,8-ից 0,1 տոկոսի[13]։ 2015 թ․-ին Չինաստանի հետ ԱՍԵԱՆ-ի ընդհանուր ապրանքաշրջանառությունը հասնում էր 346,5 միլիարդ դոլարի (ԱՍԵԱՆ- ի առևտրի 15,2% -ը), իսկ ազատ առևտրի գոտին արագացրեց Չինաստանից ուղիղ ներդրումների աճը և առևտրային համագործակցությունը[6]։

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազատ առևտրի գոտու շրջանակներում փոփոխությունները հիմնականում վերաբերում էին Վիետնամին։ Այս փոփոխությունները նախագծվել են Վիետնամին սակագների իջեցմանն օժանդակելու և ժամկետները որպես ուղեցույց դնելու համար[14]։

Ազատ առևտրի մասին պայմանագիրը իջեցրեց սակագները 7,881 ապրանքատեսակներում, կամ ներմուծվող ապրանքների 90 տոկոսը իջեցրեց զրոյի[15]։ Այս կրճատումն ուժի մեջ է մտել Չինաստանում և ԱՍԵԱՆ-ի վեց անդամ երկրներում՝ Բրունեյ, Ինդոնեզիա, Մալայզիա, Ֆիլիպիններ, Սինգապուր և Թաիլանդ։ Մնացած չորս երկրները պետք է հետևեին հայցին 2015 թվականին[16][17]։

Ստորագրողներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դրոշ Երկիր Մայրաքաղաք Տարածք (կմ2) Բնակչություն

(2017, U.N. տվյալներ)

ՀՆԱ (մլրդ դոլար, 2017, ԱՄՀ) Արժույթ Պաշտոնական լեզուներ
{{{2}}} Բրունեյ Բանդար Սերի Բեգավան 5,765 428,697 11.9 դոլար Մալայերեն
{{{2}}} Կամբոջա Պնոմպեն 181,035 16,005,373 22.2 Ռիել Կհմերերեն
{{{2}}} Ինդոնեզիա Ջակարտա 1,904,569 263,991,379 1,015.4 Ինդոնեզական ռուպիհ Ինդոնեզերեն
{{{2}}} Լաոս Վիենտյան 236,800 6,858,160 17.1 Կիպ Լաոսերեն
{{{2}}} Մալայզիա Կուալա Լումպուր 329,847 31,624,264 314.4 Մալայզիական ռինգիտ Մալայերեն, Անգլերեն
{{{2}}} Մյանմա Նայպյիդաու 676,578 53,370,609 66.5 Կյատ Բիրմաներեն
{{{2}}} Ֆիլիպիններ Մանիլա 300,000 104,918,090 313.4 Պեսո Ֆիլիպիներեն, Անգլերեն
{{{2}}} Սինգապուր Սինգապուր 707.1 5,708,844 323.9 Սինգապուրյան դոլար Մալայերեն, Չինարեն, Անգլերեն, Թամիլերեն
{{{2}}} Թաիլանդ Բանգկոկ 513,115 69,037,513 445.3 Թաիլանդական բահտ Թայերեն
{{{2}}} Վիետնամ Հանոյ 331,690 95,540,800 220.4 Դոնգ Վիետնամերեն
{{{2}}} Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Պեկին 9,640,821 1,409,517,397 12,014.6 Չինական յուան Չինարեն

ԱՍԵԱՆ-ի անդամներն ունեն ավելի քան 650 միլիոն բնակչություն։ Ինդոնեզիան կազմում է շրջանի բնակչության ավելի քան 40 տոկոսը, և նրա ժողովուրդը արտահայտում է համաձայնագրին առավելագույն ընդդիմություն[13][18]։

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Richardson Michael (նոյեմբերի 27, 2000)։ «Asian Leaders Cautious on Forging New Regional Partnerships»։ The New York Times։ Արխիվացված է օրիգինալից ապրիլի 11, 2012-ին։ Վերցված է հունվարի 3, 2010 
  2. Asmoro Andry (դեկտեմբերի 23, 2009)։ «ASEAN-China free trade deal: Let's face the music»։ The Jakarta Post։ Արխիվացված է օրիգինալից հունիսի 7, 2011-ին։ Վերցված է հունվարի 1, 2010 
  3. Wattanapruttipaisan Thitapha (April 2003)։ «ASEAN—China Free Trade Area: Advantages, Challenges, and Implications for the Newer ASEAN Member Countries»։ ASEAN Economic Bulletin (Institute of Southeast Asian Studies) 20 (1): 31։ JSTOR 25773753 
  4. «Framework Agreement on Comprehensive Economic Co-Operation Between ASEAN and the People's Republic of China»։ ASEAN։ նոյեմբերի 5, 2002։ Արխիվացված է օրիգինալից նոյեմբերի 7, 2002-ին։ Վերցված է հունվարի 1, 2010 
  5. de Castro Isagani (նոյեմբերի 6, 2002)։ «'Big brother' China woos ASEAN»։ Asia Times Online։ Արխիվացված է օրիգինալից 2021-01-19-ին։ Վերցված է մայիսի 23, 2018 
  6. 6,0 6,1 6,2 Vasundhara Rastogi (դեկտեմբերի 7, 2017)։ «ASEAN’s Free Trade Agreements: An Overview»։ Aseanbriefing.com։ Վերցված է մայիսի 24, 2018 
  7. 7,0 7,1 Gooch Liz (դեկտեմբերի 31, 2009)։ «Asia Free-Trade Zone Raises Hopes, and Some Fears About China»։ The New York Times։ Վերցված է հունվարի 1, 2010 
  8. Quinlan Joe (նոյեմբերի 13, 2007)։ «Insight: China’s capital targets Asia’s bamboo network»։ Financial Times 
  9. Murray L Weidenbaum (հունվարի 1, 1996)։ The Bamboo Network: How Expatriate Chinese Entrepreneurs are Creating a New Economic Superpower in Asia։ Martin Kessler Books, Free Press։ էջեր 4–8։ ISBN 978-0-684-82289-1 
  10. equivalent to US$11.4 trillion by Purchasing power parity in 2008
  11. Brown Kevin (հունվարի 1, 2010)։ «Biggest regional trade deal unveiled»։ Financial Times։ Վերցված է հունվարի 1, 2010 
  12. Walker Andrew (հունվարի 1, 2010)։ «China and Asean free trade deal begins»։ BBC News։ Վերցված է հունվարի 1, 2010 
  13. 13,0 13,1 Coates Stephen (դեկտեմբերի 31, 2009)։ «ASEAN-China open free trade area»։ Agence France-Presse։ Արխիվացված է օրիգինալից հունվարի 1, 2010-ին։ Վերցված է հունվարի 1, 2010 
  14. «Protocol to Amend the Framework Agreement on Comprehensive Economic Co-Operation Between the Association of South East Asian Nations and the People's Republic of China»։ ASEAN։ հոկտեմբերի 6, 2003։ Արխիվացված է օրիգինալից մայիսի 17, 2012-ին։ Վերցված է հունվարի 2, 2010 
  15. «ASEAN-6 zero tariffs take effect immediately»։ The Jakarta Post։ հունվարի 2, 2010։ Վերցված է հունվարի 2, 2010 
  16. «China-ASEAN FTA pact set to boost trade volume»։ China Daily։ դեկտեմբերի 30, 2009։ Վերցված է հունվարի 1, 2010 
  17. Li Qiaoyi (դեկտեմբերի 30, 2009)։ «New Year, new ASEAN free trade bloc»։ Global Times։ Արխիվացված է օրիգինալից հունվարի 1, 2010-ին։ Վերցված է հունվարի 1, 2010 
  18. Ten Kate Daniel (հունվարի 1, 2010)։ «Free-trade agreement between China, ASEAN grouping comes into force»։ The China Post։ Bloomberg L. P.։ Վերցված է հունվարի 1, 2010 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]