ԱՄՆ դրամահատարան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Museum Silhouette.svg
ԱՄՆ դրամահատարան
Տեսակդրամահատարան և կառավարության գործակալություն
ԵրկիրԱՄՆ
Ղեկավար կազմակերպությունUSDT
Հիմնադրված էապրիլի 2, 1792
Կոորդինատներ: 38°54′1.000000100804″ հս․ լ. 77°1′25.000000099582″ ամ. ե. / 38.90027777780577622° հս․. լ. 77.02361111113877712° ավ. ե. / 38.90027777780577622; 77.02361111113877712
Պաշտոնական կայք

ԱՄՆ դրամահատարանը Միացյալ Նահանգների համար արտադրում է շրջանառության մետաղադրամներ ապրանքափոխանակության և առևտրի իրականացման համար, ինչպես նաև վերահսկում է ձուլակտորներիի շարժը: Այն թղթադրամ չի արտադրում. այդ պատասխանատվությունը պատկանում է Փորագրության և տպագրության գրասենյակին (Bureau of Engraving and Printing): Դրամահատարանը ստեղծվել է Ֆիլադելֆիայում 1792 թվականին և անմիջապես միացել է այլ կենտրոնների, որոնց մետաղադրամները դրոշմվել են իրենց սեփական դրամահատարանի տարբերանշաններով: Ներկայումս գործում են մետաղադրամներ արտադրող չորս ակտիվ դրամահատարաններ` Ֆիլադելֆիա, Դենվեր, Սան Ֆրանցիսկո և Վեստ Փոյնթ:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դրամահատարանը ստեղծվել է Կոնգրեսի կողմից դրամահատման 1792 որոշմամբ և սկզբնապես տեղակայվել է Պետական դեպարտամենտում: Դրամահատման որոշման պայմանների համաձայն, առաջին դրամահատարանի շենքը Ֆիլադելֆիայում էր, այն ժամանակ ԱՄՆ մայրաքաղաքը; դա Սահմանադրության համաձայն կառուցված Հանրապետության առաջին շենքն էր: Ներկայումս դրամահատարանի գլխամասային գրասենյակը գտնվում է Վաշինգտոնում: Այն ղեկավարում է Ֆիլադելֆիայում, Դենվերում, Սան Ֆրանցիսկոյում և Վեսթ Փոյնթում (Նյու Յորք) գտնվող դրամահատարանները և Ֆորտ Նոքսի, Կենտուկի, ոսկու պահեստարանները: Պաշտոնապես դրամահատարաններ (մասնաճյուղեր) են տեղակայված եղել նաև Կարսոն Սիթիում, Նևադա; Շառլոտում, Հյուսիսային Կարոլինա; Դալոնեգայում, Ջորջիա; Նոր Օռլեանում, Լուիզիանա; և նույնիսկ Մանիլայում, Ֆիլիպիններ[1]:

Սկզբնապես լինելով Պետական դեպարտամենտի մաս, դրամահատարանն անկախ կազմակերպություն է դարձել 1799 թվականին[2]: 1873 թվականի դրամահատման որոշման համաձայն, դրամահատարանը դարձավ Գանձապետական դեպարտամենտի մի մասը: 1981 թվականին այն գտնվում էր Միացյալ Նահանգների Գանձապետարանի հովանու ներքո: Այսօրվա շրջանառվող մետաղադրամները հատվում են բացառապես Գանձապետարանի հաշվին:

1792-1795 թվականներին Միացյալ Նահանգների դրամահատարանի առաջին տնօրենը հայտնի գիտնական Դեյվիդ Ռիթենհաուսն էր: Այդ պաշտոնը վերջին ժամանակներս զբաղեցրել էր Էդմունդ Ս. Մոյը մինչև 2011 թվականի հունվարի 9-ի իր հրաժարականը: Պաշտոնը թափուր էր մնացել մինչև 2018 թվականը Դեյվիդ Ջ. Ռայդերի կողմից զբաղեցնելը[3]: Հենրի Վոյթը առաջին կառավարիչն էր և գլխավոր դրամահատը, որին է վստահվել ԱՄՆ առաջին մետաղադրամներից որոշների էսքիզները: Դրամահատարանում մեկ այլ կարևոր պաշտոն է գլխավոր փորագրիչի պաշտոնը, որը զբաղեցվել է այնպիսի մարդկանց կողմից, ինչպիսիք են Ֆրենկ Գասպարոն, Ուիլյամ Բարբերը, Շառլ Ի. Բարբերը, Ջեյմս Բ. Լոնգակրը և Քրիստիան Գոբրեխտը:

1792 թվականին «Ye Olde Mint» անունով հայտնի շենքում Ֆիլադելֆիայի դրամահատարանի բացման ժամանակից ի վեր դրամահատարանը ղեկավարում է Միացյալ Նահանգների տարբեր մասնաճյուղային ձեռնարկությունները: Դրամահատարանի մասնաճյուղերի բացումը առաջ բերեց դրամահատարանների տարբերանշանների անհրաժեշտություն, որը ցույց կտար մետաղադրամների վրա դրանք արտադրողների հաստատումը: Այս մասնաճյուղերից առաջինը եղել են Շառլոտ, Հյուսիսային Կարոլինա (1838-1861), Դալոնեգա, Ջորջիա (1838-1861) և Նոր Օռլեան, Լուիզիանա (1838-1909) մասնաճյուղերը: Եվ Շառլոտը (C տարբերանշան), և Դալոնեգան (D տարբերանշան) բացվել են, որպեսզի օժանդակեն ոսկու տեղական պաշարները մետաղադրամի վերածմանը, և հատում էին միայն ոսկե դրամներ: 1861 թվականի քաղաքացիական պատերազմը մշտապես փակեց այս երկու հիմնարկները: Նոր Օռլեանի դրամահատարանը (տարբերանշանը՝ Օ) փակվեց քաղաքացիական պատերազմի սկզբում (1861 թվականին) և չի վերաբացվել մինչև 1879 թվականի Վերակառուցման ավարտը: Այս երկու կրճատումների ընթացքում որպես դրամահատման ձեռնարկություն այն արտադրում էր տասնմեկ տարբեր անվանումներով ոսկե և արծաթե դրամներ, չնայած միայն 10 անվանումներն են միաժամանակ հատվել այնտեղ (1851 թվականի արծաթե երեք սենթանոց դրամներ, հինգ սենթանոցներ, տասը սենթանոցներ, քսանհինգ սենթանոցներ, կես դոլարանոցներ և ոսկե մեկ դոլարանոցներ, ոսկե երկուսուկես դոլարանոցներ (քառորդ արծիվներ), ոսկե հինգ դոլարանոցներ (կես արծիվներ), ոսկե տասը դոլարանոցներ (արծիվներ) և ոսկե քսան դոլարանոցներ (կրկնակի արծիվներ): Դրամահատարանի նոր մասնաճյուղը բացվեց 1870 թվականին Կարսոն քաղաքում, Նևադա: Այն գործեց մինչև 1893 թվականը, 1886-ից մինչև 1888 թվականը երեք տարի տևողությամբ դադարով: Շառլոտի և Դալոնեգայի մասնաճյուղերի նման, Կարսոն քաղաքի դրամահատարանը (CC տարբերանշանով) բացվել է տեղական թանկարժեք մետաղների պաշարների իրացմանը նպաստելու համար, այս դեպքում՝ արծաթե մեծ հանքերակի: Թեև այնտեղ արտադրվել են նաև ոսկե մետաղադրամներ, ոչ մի ոչ ազնիվ մետաղադրամներ չեն եղել:

1911 թվականին դրամահատարանը տնօրենի կին պաշտոնակատար ուներ, Մարգարետ Քելլին, այդ ժամանակ ամենաբարձր վարձատրվող կինը կառավարության աշխատավարձի ցուցակում: Նա հայտարարեց, որ գրասենյակի ներսում կանայք հավասարապես են վճարվում[4]:

ԱՄՆ դրամահատարանի մասնաճյուղը (Մանիլայի դրամահատարանը) հիմնադրվել է 1920 թվականին Մանիլայում, Ֆիլիպիններում, որն այն ժամանակ Միացյալ Նահանգների տարածք էր: Մինչ օրս Մանիլայի դրամահատարանը միակ ամերիկյան դրամահատարանն է, որը կառուցվել է մայրցամաքային ԱՄՆ-ից դուրս և պատասխանատու էր մետաղադրամների արտադրության համար (մեկ, հինգ, տասը, քսան և հիսուն սենտավո դրամական միավորներ): Այս մասնաճյուղը գործել է 1920-1922 թվականներին, այնուհետև՝ կրկին 1925-1941 թվականներին: Այս դրամահատարանի կողմից հատված մետաղադրամները կրում են M տարբերանշանը (Մանիլայի համար) կամ չեն կրում ընդհանրապես, այդ ժամանակվա Ֆիլադելֆիայի դրամահատարանի նման:

1864 թվականին թույլատրվել է Դը Դալլեսում (Օրեգոն) մասնաճյուղի կառուցումը: Շինարարությունը դադարեցվել է 1870 թվականին, և շենքը երբեք չի արտադրել որևէ մետաղադրամ, թեև շենքը դեռ կանգուն է:

Գործող ձեռնարկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գործող դրամահատարանները չորսն են՝ Ֆիլադելֆիայի, Դենվերի, Սան ֆրանցիսկոյի և Վեսթ Փոյնթի:

Ֆիլադելֆիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլադելֆիայի դրամահատարան

Դրամահատարաններից ամենամեծ ձեռնարկությունն է Ֆիլադելֆիայի դրամահատարանը: Գործող դրամահատարանը, որը բացվել է 1969 թվականին, Ֆիլադելֆիայի չորրորդ դրամահատարանն է: Առաջինը կառուցվել է 1792 թվականին, երբ Ֆիլադելֆիան դեռևս Միացյալ Նահանգների մայրաքաղաքն էր, և սկսել է գործել 1793 թվականից: Մինչև 1980 թվականը Ֆիլադելֆիայում հատվող դրամները ոչ մի տարբերանշան չունեին, բացառությամբ Սյուզան Բ. Էնթոնիի դոլարի և պատերազմի ժամանակվա Ջեֆերսոն Նիկելի: 1980 թվականին P տարբերանշանն ավելացվեց ԱՄՆ բոլոր մետաղադրամներին, բացառությամբ ցենտի: Մինչև 1968 թվականը Ֆիլադելֆիայի դրամահատարանը պատասխանատու էր գրեթե բոլոր պաշտոնական կայուն դրամահատման համար: Ֆիլադելֆիան նաև ԱՄՆ մետաղադրամի արտադրության գործընթացի վերջնական ձևավորման վայր է, և այնտեղ տեղակայված են նաև դրամի փորագրման և նախագծման բաժինները:

Դենվեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դենվերի դրամահատարան

Դենվերի մասնաճյուղը կյանքի կոչվեց 1863 թվականին, որպես տեղական ստուգիչ գրասենյակ, ընդամենը հինգ տարի հետո ոսկի է հայտնաբերվել տարածքում: Դարասկզբին գրասենյակը բերում էր տարեկան ավելի քան 5 միլիոն դոլարի ոսկու և արծաթի դեպոզիտ, իսկ 1906 թվականին դրամահատարանը բացեց իր նոր Դենվեր մասնաճյուղը: Դենվերը օգտագործում է D դրամահատարանային տարբերանշանը և հատում է դրամներ միայն շրջանառության համար, չնայած այն երեք այլ դրամահատարանների հետ հատեց տասը դոլարանոց ոսկե մետաղադրամ՝ 1984 թվականի Լոս Անջելեսի Օլիմպիական մրցաշարի պատվին: Այն ունի նաև իր սեփական արտադրությունը, ինչպես նաև դրամների հատման աշխատանքներ է կատարում այլ դրամահատարանների համար: Թեև Դենվերը և Դալոնեգան օգտագործում էին միևնույն տարբերանշանը՝ D, նրանք միաժամանակ երբևէ չեն շահագործվել, ուստի դա հիմք չէ անորոշության և երկիմաստության համար:

Սան Ֆրանցիսկո[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մետաղադրամի մամլիչ կառուցված 1873 թվականին Մորգանի և Օրրի կողմից: Ներկայումս այն գտնվում է Ամերիկյան դրամագիտական ասոցիացիայի թանգարանում, Կոլորադո Սպրինգսում

Սան Ֆրանցիսկոյի դրամահատարանը բացվել է 1854 թվականին Կալիֆոռնիայի Ոսկե Ռուշ ոսկու հանքավայրին սպասարկելու համար, օգտագործում է S տարբերանշանը: Այն շատ արագ մեծացավ և տեղափոխվեց նոր հաստատություն 1874 թվականին: Այս շենքը, 1906 թվականի Մեծ երկրաշարժից և հրդեհից փրկված սակավաթիվ շենքերից մեկը, ծառայեց մինչև 1937 թվականը, երբ բացվեց ներկայիս ձեռնարկությունը: Այն փակվել է 1955 թվականին, այնուհետև մեկ տասնամյակ անց վերաբացվել է 60-ականների կեսերի մետաղադրամների սակավության ընթացքում: 1968 թվականին այն Ֆիլադելֆիայից ստացավ ամենաշատ կայուն մետաղադրամների արտադրանքը, իսկ 1975 թվականից ի վեր այն օգտագործվել է բացառապես ամուր մետաղադրամների համար, բացառությամբ Էնթոնիի դոլարի և 1980-ականների սկզբին հատված ցենտի մի խմբաքանակի: (Այս ցենտերը չեն տարբերվում Ֆիլադելֆիայում հատված մետաղադրամներից):

Վեստ Փոյնթ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեստ Փոյնթի մասնաճյուղը հանդիսանում է նորագույն դրամահատարան, որը դրամահատարանի մասնաճյուղի պաշտոնական կարգավիճակ 1 ստացել 1988 թվականին: Նրա նախորդը՝ Վեստ Փոյնթի ձուլակտորների գանձարանը, բացվել է 1937 թվականին, և ցենտերը այնտեղ արտադրվել են 1973 թվականից մինչև 1986 թվականը: Սրա հետ միասին, որոնք Ֆիլադելֆիայում արտադրվածներին նույնական են, Վեստ Փոյնթը հատել է W տարբերանշան կրող հիշատակի և կայուն մետաղադրամների մեծ խմբաքանակ: 1996 թվականին Վեստ Փոյնթը արտադրում էր տասը սենթանոցներ, բայց կոլեկցիոներների, այլ ոչ թե շրջանառության համար, և Վեստ Փոյնթի դրամահատարանը մինչև այժմ օգտագործվում է որպես Միացյալ Նահանգների ոսկու ձուլակտորի պաշարների մի մասի պահեստարան, և Վեստ Փոյնթը այժմ Միացյալ Նահանգների ոսկե, արծաթե և պլատինե Ամերիկյան Արծիվ մետաղադրամների համար նախատեսված արտադրական ձեռնարկություն է:

Ֆորտ Նոքս[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոչ որպես դրամահատարան, Միացյալ Նահանգների Ֆորտ Նոքսի ձուլակտորների պահեստարանը Կենտուկիում դրամահատարանի մեկ այլ ձեռնարկություն է: Նրա հիմնական նպատակը Միացյալ Նահանգների և այլ երկրների ոսկու և արծաթի ձուլակտորների պահուստների պահպանումն է:

Գործառույթներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դրամահատարանը ղեկավարում է խոշոր առևտրային մարկետինգային ծրագրեր: Արտադրանքի շարքը ներառում է կոլեկցիոներների համար հատուկ մետաղադրամներ, ազգային մեդալներ, Ամերիկյան ոսկե, արծաթե և պլատինե Արծիվ ներդրումային մետաղադրամներ, ինչպես նաև ազգային իրադարձություններ նշող հիշատակի մետաղադրամներ, ինչպիսին է Սահմանադրության երկու հարյուր ամյակը: Դրամահատարանի գործառույթները ներառում են՝

  • Հայրենական, ձևավոր կամ արտասահմանյան մետաղադրամների արտադրություն;
  • Ազգային հուշամեդալների արտադրություն և վաճառք;
  • Կոնգրեսի ոսկե մեդալների նախագծում և արտադրություն;
  • Հատուկ մետաղադրամների նախագծում, արտադրություն և վաճառք;
  • Ձուլակտորների շարժի ապահովում և վերահսկողություն;
  • Ոսկու և արծաթի ձեռք բերում պաշտոնական նպատակներով;
  • Տարբեր դրամահատարաններից մետաղադրամների բաշխում Դաշնային պահուստային բանկ:

Նշենք, որ դրամահատարանը պատասխանատու չէ ամերիկյան թղթադրամների արտադրության համար, Դա Փորագրության և տպագրության գրասենյակի պատասխանատվությունն է:

2000 թվականին դրամահատարանը պատասխանատու էր 28 միլիարդ մետաղադրամների արտադրության համար: Տես Միացյալ Նահանգների մետաղադրամի արտադրությունը ամենամյա արտադրական ծավալի համար:

ԱՄՆ-ի դրամահատական ոստիկանությունը, դաշնային իրավապահ ուժային գործակալությունը պատասխանատու են դրամահատական ձեռնարկությունների, աշխատողների և պահուստների պաշտպանության համար:

Դրամական տարբերանշաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լինքոլնի հիշատակի ցենտ Սան Ֆրանցիսկոյի դրամահատարանի S տարբերանշանով

Բացառությամբ 1838 և 1839 թվականների կարճ ժամանակահատվածի, Միացյալ Նահանգների դրամահատարանների մասնաճյուղերում հատված բոլոր մետաղադրամները 1908 թվականից առաջ որպես այդ մասնաճյուղի տարբերանշան դրոշմվում էին դրամի հակառակ կողմում: Ոսկե և արծաթե մետաղադրամների բավականին շատ անվանումները այս երկու տարիների ընթացքում դրոշմվում էին այդ դրամի դիմերեսի (ճակատային) կողմում Դալոնեգայի, Շառլոտի և Նոր Օռլեանի դրամահատարանների մասնաճյուղերի տարբերանշաններով (համապատասխանաբար D, C և O) ուղղակի թվանշանի վերևում: Կարսոն Սիթին, որը 1870-ից մինչև 1893 թվականները ծառայել է որպես ԱՄՆ դրամահատարանի մասնաճյուղ, թողարկում էր մետաղադրամներ՝ CC տարբերանշանով: Մանիլայի դրամահատարանը (Միացյալ Նահանգների միակ արտասահմանյան դրամահատարանը, որն արտադրում է ԱՄՆ տերիտորիալ և կառավարության մետաղադրամներ) 1920-1941 թվականներին օգտագործում էր M տարբերանշանը:

Հինգ սենթանոցի (նիկելի), տասը սենթանոցի (դայմի), քառորդ և կես դոլարանոցների տարբերանշանները տեղափոխվեցին մետաղադրամի դիմերես 1968 թվականին, ինչպես նաև մեկ դոլարանոց մետաղադրամի դիմերեսին հայտնվեցին 1971 թվականին՝ դրա վերաթողարկումից սկսած:

  • Պեննի. ի տարբերություն մյուս բոլոր մետաղադրամների, որոնք մինչև 1964 թվականը իրենց տարբերանշանն ունեին դրամի դարձերեսին, Լինքոլնի ցենտը միշտ իր տարբերանշանն ունեցել է դրամի դիմերեսին Լինքոլնի կիսանդրու աջ կողմում գրված տարեթվի ներքևում 1909 թվականից սկսած:
  • Նիկել. տարբերանշանը 1968 թվականից մինչև 2005 թվականը գտնվում էր դրամի դիմերեսի կողմի եզրաշերտի մոտ, տարեթվից ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ, Թոմաս Ջեֆերսոնի կիսանդրու աջ կողմում: 2006 թվականին հայտնված վերափոխված դիմերեսով նիկելի տարբերանշանը գտնվում է աջ կողմի ներքևում գտնվող տարեթվի տակ: Ավելի վաղ՝ 1938-1964 թվականների նիկելները դեռևս շրջանառության մեջ են, և դրանց տարբերանշանները կարող են գտնվել դրամի դիմերեսին Մոնտիչելլոյի աջ կողմում, բացառությամբ 1942-1945 թվականների պատերազմի՝ նիկելները ամենուր վկայակոչվում են այս կետով:
  • Դայմ. տարբերանշանը գտնվում է դրամի դիմերեսի կողմի Ֆրանկլին Դելանո Ռուզվելտի

կիսանդրու աջ մասի տարեթվի վրա:

Պատերազմի ժամանակվա նիկելի դարձերես Մոնտիչելոյի վերևում գտնվող Ֆիլադելֆիայի դրամահատարանի P տարբերանշանով

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում նիկելի պակասի պատճառով հինգ ցենտանոց մետաղադրամի բաղադրությունը փոխվել է արծաթի պարունակության առումով: Այս փոփոխության կատարման արդյունքում Ֆիլադելֆիայում հատված նիկելների վրա (որոնք մինչ այդ տարբերանշան չունեին) հայտնվեց P տարբերանշանը Մոնտիչելոյի գմբեթի վերևում գտնվող դաշտում: Սան Ֆրանցիսկոյի դրամահատարանի նիկելները հատված էին նույն ձևով, իսկ Դենվերի դրամահատարանի նիկելները արտացոլում էին 1943 թվականի փոփոխությունը: Տարբերանշանի այս նոր դիրքը շարունակվեց մինչև 1946 թվականը, երբ նիկելը վերադարձավ իր նախապատերազմական բաղադրությանը:

P տարբերանշանի օգտագործումը դադարեց պատերազմից հետո, իսկ 1979 թվականին հայտնվեց Էնթոնիի դոլարի վրա: 1982 թվականին այն հայտնվեց կանոնավոր թողարկվող յուրաքանչյուր այլ մետաղադրամի վրա, որը, բացառությամբ 2017 թվականի Լինքոլնի ցենտի, դեռևս չունի P տարբերանշան: 1980-ականներին Սան Ֆրանցիսկոյում (բացի կայուններից) և Վեսթ Փոյնթում հատված շրջանառվող ցենտերը նույնպես չունեին տարբերանշաններ, քանի որ իրենց ձեռնարկությունները օգտագործվում էին Ֆիլադելֆիայի արտադրությունը համալրելու համար: Հաշվի առնելով յուրաքանչյուր հաստատությունում արտադրված սահմանափակ քանակությունը, դրանք կարող էին պահվել որպես հավաքածուի դրամներ:

2017 թվականին ԱՄՆ դրամահատման 225-ամյակի հիշատակի համար մետաղադրամի ավելի քան հարյուրամյա պատմության մեջ P տարբերանշանը տեղադրվեց Ֆիլադելֆիայում հատված Լինքոլնի ցենտի դիմերեսին: P տարբերանշանը Ֆիլադելֆիայում հատված 2018 շրջանառության մետաղադրամների վրա նորից չհայտնվեց[5]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «The United States Mint · About Us»։ Usmint.gov։ Վերցված է 2011-12-28 
  2. «About: United States Mint»։ treasury.gov։ Վերցված է 2013-02-19 
  3. About the Mint at usmint.gov (retrieved 20 April 2015).
  4. "A Talk with Miss Margaret Kelly, Director of the U.S Mint"
  5. http://www.coinweek.com/us-mint-news/philadelphia-mint-quietly-releases-2017-p-lincoln-cent/