ԱՄՆ արևմուտք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ըստ Բնակչության մարդահամարի բյուրոյի՝ արևմուտքին պատկանող նահանգները

ԱՄՆ արևմուտք, տերմին, որի նշանակությունը երկրի պատմության մեջ բազմիցս փոփոխվել է: Դա պայմանավորված է եղել նրանով, որ պետությունը տարածվել է դեպի արևմուտք: Մինչև 1800 թվականը արևմտյան սահմանն ացնել է Ապալաչներով, ապա Արևմուտքի արևելյան սահմանը համարվել է Միսիսիպի գետը:

Ներկայումս Միացյալ Նահանգների արևմուտքը վերաբերում է նահանգներին, որոնք գտնվում են Մեծ Հարթավայրերում, Ժայռոտ լեռներում և դեպի ավելի արևմտյան նահանգներին՝ մինչև Խաղաղ օվկիանոսի ափերը, ինչպես նաև՝ Ալյասկան և Հավային:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԱՄՆ Բնակչության մարդահամարի բյուրոն Արևմուտքը առանձնացնում է որպես երկրի չորս հիմնական շրջաններից մեկը և դրանում ներառում է 13 նահանգ՝ Այդահո, Ալյասկա, Արիզոնա, Վայոմինգ, Վաշինգտոն, Հավայի, Կալիֆոռնիա, Կոլորադո, Մոնտանա, Նևադա, Նյու Մեքսիկո, Օրեգոն և Յուտա:

Բիգ Սուրի ծովափը (Կալիֆոռնիա)

Երբեմն Արևմուտքի արևելյան սահմանն անցկացնում են Միսիսիպի գետով: Այս դեպքում, բացի թվարկված 13-ից, ներառվում են ևս 12 նահանգ: Այնուամենայնիվ, դրանք սովորաբար վերագրվում են Միջին արևմուտքին և հարավին:

Տարածաշրջանն ընդգրկում է Միացյալ Նահանգների մայրցամաքի մեծ մասը, ինչպես նաև ներառում է ոչ մայրցամաքային Ալյասկա և Հավայի նահանգները: Ըստ Բնակչության մարդահամարի բյուրոյի՝ Արևմուտքը բաժանվում է ևս երկու շրջանի՝ խաղաղօվկիանոսյան (Խաղաղ օվկիանոսի ափեր և ոչ մայրցամաքային նահանգները՝ Ալյասկա, Վաշինգտոն, Հավայի, Կալիֆոռնիա, Օրեգոն) և լեռնային (Այդահո, Արիզոնա, Վայոմինգ, Կոլորադո, Մոնտանա, Նևադա, Նյու Մեքսիկո, Յուտա): Բացի այդ, աշխարհագրական, ինչպես նաև մշակութային-տնտեսական առումով առանձնանում է ԱՄՆ հարավ-արևմուտքը, որը մինչև 1848 թվականը Մեքսիկայի մաս է կազմել և ցայսօր նրա հետ պահպանում է սոցիալ-մշակութային կարևոր կապեր:

ԱՄՆ արևմուտքի զգալի մասն զբաղեցնում է Կորդիլերները: Խաղաղ օվկիանոսի առափնյակի հարևանությամբ տեղակայված են Ծովափնյա լեռնաշղթաները, իսկ շրջանի արևելքում գտնվում են Ժայռոտ լեռները:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոսկի որոնողները Կալիֆոռնիայում

Դեպի արևմուտք ընդարձակումը եղել է Միացյալ Նահանգների զարգացման հիմնական միտումներից մեկը՝ սկսած իր գոյության սկզբից: 1805 թվականին ամերիկյան առաջին ցամաքային արշավախումբը (Լյուիսի և Քլարկի արշավախումբ) եղել է Օրեգոնի տարածքում: Երբ 1830-ական թվականների վերջին սկսել է գործել Օրեգոնի երթուղին, դեպի շրջանն են տարածվել ամերիկացի ներգաղթյալները, որոնց թիվը տարեցտարի ավելացել է: Սակայն Օրեգոնի համար հավակնություն է ունեցել նաև Միացյալ Թագավորությունը՝ այն դիտարկելով որպես իր կանադական տարածքների շարունակություն: Լարվածության աճը վեճ է առաջացրել Օրեգոնի սահմանի համար: Չնայած ռազմատենչ հայտարարություններին՝ երկու կողմերն էլ չէին ցանկանում պայքարել Օրեգոնի համար, և 1846 թվականին ստորագրվել է Օրեգոնի պայմանագիրը, որը վիճարկվող տարածքը բաժանել է 49-րդ զուգահեռականով: 1848 թվականին տարածքի ամերիկյան մասը վերածվել է Օրեգոնի տարածքի:

1846-48 թվականներին Ամերիկա-մեքսիկական պատերազմի արդյունքում ԱՄՆ-ն ստացել է Կալիֆոռնիան, Արիզոնան և Նյու Մեքսիկոն: Դեպի այդ տարածաշրջաններ, հատկապես Կալիֆոռնիա, որտեղ 1848 թվականին հայտնաբերվել է ոսկի, հնդկացիների հողերի միջոցով շտապել են հազարավոր գանձ որոնողներ: 1858 թվականին շայենների և Կոլորադոյի արապահների հողերում հայտնաբերվել են ոսկու և արծաթի հանքավայրեր, որից հետո հազարավոր ամերիկացիներ ներխուժել են այդ ցեղերի տարածքներ և վտարել նրանց:

1865 թվականից Միսիսիպիից արևմուտք (բացառությամբ Հնդկացիական տարածքները) ստեղծվել են նահանգներ և տարածքներ: Այս տարիների ընթացքում սկսվել է նաև Արևմուտքում երկաթուղիների կառուցումը, ինչն արագացրել է դրա յուրացումը: Հազարավոր շահույթ փնտրողներ շտապել են Մոնտանա՝ այնտեղ ոսկի և արծաթի գտնելու միտումով[1]:

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2006 թվականի գնահատմամբ՝ արևմտյան համարվող հատվածի 13 նահանգների ընդհանուր բնակչությունը կազմել է 69 355 643 մարդ: Արևմուտքին են պատկանում և՛ ամենախիտ բնակեցված, և՛ ամենանոսր բնակեցված նահանգները (համապատասխանաբար՝ Կալիֆոռնիա և Վայոմինգ): Բնակչության խտությունը նահանգների մեծ մասում (բոլորը, բացի Կալիֆոռնիա, Վաշինգտոն և Տեխաս, որոնց հարաբերությունները Արևմուտքի հետ վիճելի են) ցածր է, քան ամբողջ երկրում միջին խտությունը:

Արևմտյան նահանգներում մեծ է ազգային փոքրամասնությունների թիվը: Չորս նահանգներից երեքը, որտեղ սպիտակամորթ ամերիկացիները չեն կազմում բնակչության մեծամասնությունը, այս տարածաշրջանում են։ Դրանք են Հավային, Կալիֆոռնիան և Նյու Մեքսիկոն, չորրորդ այդպիսի նահանգն է Տեխասը, որը կարող է ներառվել նաև Ամերիկայի Արևմուտքում՝ այս հասկացության լայն ընկալմամբ:

Խոշոր քաղաքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոս Անջելես՝ Ամերիկայի արևմուտքի ամենամեծ քաղաքը
Տեղ Քաղաք Նահանգ Բնակչությունը
2018 թվականի
հուլիսի 1-ի դրությամբ[2]
1 Լոս Անջելես Կալիֆոռնիա 3 990 456
2 Ֆինիքս Արիզոնա 1 660 272
3 Սան Դիեգո Կալիֆոռնիա 1 425 976
4 Սան Խոսե Կալիֆոռնիա 1 030 119
5 Սան Ֆրանցիսկո Կալիֆոռնիա 883 305
6 Սիեթլ Վաշինգտոն 744 955
7 Դենվեր Կոլորադո 716 492
8 Պորտլենդ Օրեգոն 653 115
9 Լաս Վեգաս Նևադա 644 644
10 Ալբուկերկե Նյու Մեքսիկո 560 218

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]