Ֆլորայի ընտանիք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ֆլորայի ընտանիքի տեղաբաշխումը

Ֆլորայի ընտանիք, խոշոր սիլիկատային S դասի աստերոիդների խումբ է, աստերոիդների գոտու ներքին մասում, որի առաջացումը և առանձնահատկությունները քիչ են ուսումնասիրված։

Քանի որ, այս ընտանիքի սահմանները բավականին լղոզված են, երկար ժամանակ համարվում էր, որ այս ընտանիքի սահմաններին մոտ տեղակայված Արիադնեի աստերոիդների խումբը, հանդիսանում է առանձին ընտանիք, սակայն ավելի մանրամասն սպեկտրալ հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ այն հանդիսանում է Ֆլորայի ընտանիքի մաս[1][2]։

Ինչպես և որոշ այլ աստերոիդների ընտանիքներ, Ֆլորայի ընտանիքը առաջացել է ծնող մարմնի ոչնչացումից, խոշոր աստերոիդի հետ բախման հետևանքով[3]։ Այս ընտանիքը երբեմն անվանում են Խիրայամայի ընտանիք, ի պատիվ ճապոնացի աստղագետ Կիեցուգու Խիրայամայի, ով հայտնաբերել է առաջին հինգ աստերոիդների ընտանիքները։

Չափազանց հնարավոր է, որ հենց այս ընտանիքն է եղել այն երկնաքարի աղբյուրը, որը ընկել է Երկրի վրա 65 միլիոն տարի առաջ և ծառայել է դինոզավրերի անհետացման պատճառ, որի ընթացքում Երկրի երեսից փաստացիորեն անհետացել են բոլոր խոշոր կենդանիները[4]։

Առանձնահատկությունները[խմբագրել]

Ֆլորայի ընտանիքի տեղաբաշխումը և կազմվածքը՝
- ձախից։ ուղեծրի թեքում = f (մեծկիսաառանցք)
- աջից։ ուղեծրի թեքում = f (էքսցենտրիսիտետ
Պատկերում նշված կետերը իրենցից ներկայացնում են աստերոիդների տեղաբաշխման խտությունը, իսկ ընդգծված մասը՝ Ֆլորայի ընտանիքն է

Ընտանիքը անվանվել է այս խմբի ամենամեծ աստերոիդի պատվին՝ (8) Ֆլորա, տրամագիծը 140 կմ։ Ընտանիքը առաջացել է ծնող աստերոիդի բախումից խոշոր մարմնի հետ, որը և դուրս է մղել բազմաթիվ բեկորներ, որոնք դարձել են ինքնուրույն աստերոիդներ։ Ընդ որում, ծնող մարմինը ամենայն հավանականությամբ ամբողջությամբ ոչնչացել է, իսկ ինքը` Ֆլորան, հանդիսանում է միայն այդ մարմնի ամենախոշոր բեկորը, իր մեջ կենտրոնացնելով ընտանիքի աստերոիդների զանգվածի 80%-ը։ Այս ընտանիքի չափերով երկրորդ աստերոիդն է (43) Արիադնեն, որը իր մեջ ներառում է մնացած զանգվածի մեծ մասը՝ մոտ 9%։ Մյուս աստերոիդները իրար մեջ են բաշխում մնացած 11%, նրանց տրամագծերը չեն գետազանցում 30 կմ։

Ընդ որում, ծնող մարմնի ոչնչացման հետևանքով առաջացած բեկորների մեծ մասը արդեն չեն մտնում այս ընտանիքի կազմի մեջ։ Մասնավորապես, հաշվարկվել է, որ չնայած այն բանին, որ Ֆլորան կազմում է ընտանիքի զանգվածի 80%, դա կազմում է ծնող մարմնի ընդամենը 57% [5]։ Հավանաբար, դա տեղի է ունեցել ընտանիքի անդամների միջև երկրորդային բախումների պատճառով, որի հետևանքով նրանց մի մասը դուրս է նետվել ընտանիքի ուղեծրից։

Ընտանիքի սահմանները չափազանց լղոզված են, կենտրոնում աստերոիդների խտությունը մեծ է, և ընտանիքի կենտրոնից հեռանալուն զուգնթաց ընտանիքի անդամները աստիճանաբար կորում են հիմնական գոտու այլ աստերոիդների ֆոնին, որոնց խտությունը այս մասերում շատ մեծ է։ Այս հանգամանքը ևս դժվարացնում է ընտանիքի սահմանների որոշման խնդիրը։ Կան նաև որոշակի ոչ-համասեռություններ այս ընտանիքի ներսում, որը ևս կարող է լինել երկրորդային բախման արդյունք։ Բացի այդ, չափազանց հետաքրքիր է, որ ընտանիքի ամենախոշոր աստերոիդները (Ֆլորա և Արիադնե), գտնվում են նրա սահմանին մոտ։ Աստերոիդների այսպիսի տեղաբաշխման պատճառը ընտանիքի ներսում դեռևս պարզ չի։

Ամենալավ ուսումնասիրված և ամենահայտնի աստերոիդը Ֆլորայի ընտանիքում հանդիսանում է (951) Գասպրան, որի մոտով, անցել է Գալիլեոն, դեպի Յուպիտեր թռիչքի ժամանակ։ Աստերոիդի մակերևութի խառնարանների խտության ուսումնասիրությունների արդյունքում երևում է, որ սա աստղագիտական հասկացություններով չափազանց երիտասարդ ընտանիք է, որը առաջացել է մոտավորապես 200 միլիոն տարի առաջ։ Ընդ որում, դատելով օլվինի մեծ խտությունից Գասպրայի մակերևույթի կազմությունում, ծնող մարմնում, որից այն առաջացել է, մինչև աչնչացումը սկսվել էր մասնակի ընդերքների բաժանում[6]։

Ֆլորայի ընտանիքի աստերոիդները համարվում են L տիպի խոնդրիտների բավականին հնարավոր աղբյուրների թեկնածուներ[7], որոնք շատ տարածված են Երկրի վրա գտնված երկնաքարերի մեջ, կազմում են բոլոր գտած երկնաքարերի մոտ 38%։ Այս ենթադրությունը հիմնավորվում է նրանով, որ ընտանիքը տեղաբաշխված է բավականին անկայուն գոտում \nu_6\,\!, հաստատուն ռեզոնանսային ուղեծրերից հեռու, և նրանով, որ Ֆլորայի աստերոիդների և գտնված երկնաքարերի սպեկտրալ ցուցանիշները բավականին մոտ են իրար։

Տեղաբաշխումը և չափերը[խմբագրել]

Այս ընտանիքի կենտրոնական մասում տեղակայված հիմնական անդամների համար կատարված թվային վիճակագրական անալիզի արդյունքներով[1], ընտանիքի անդամների ուղեծրային էլեմենտները ընկած են հետևյալ միջակայքերում՝

ap ep ip
min 2,17 ա. մ. 0,109 2,4°
max 2,33 ա. մ. 0,168 6,9°

Սակայն, քանի որ, ընտանիքի սահմանները բավականին լղոզված են, ապա այս պահի աստղագիտական էպոխայում իրական ուղեծրային էլեմենտների միջակայքը ավելի լայն է`

a e i
min 2,17 ա. մ. 0,053 1,6°
max 2,33 ա. մ. 0,224 7,7°

Ֆլորայի ընտանիքը հանդիսանում է մեզ ամենամոտ աստեոիդների ընտանիքներից մեկը և կազմված է ավելի լուսավոր S սպեկտրալ դասի աստերոիդներից, որոնք ունեն շատ բարձր մակերևույթի ալբեդո։ Այս ամենը թույլ է տվել Ֆլորայի ընտանիքին դառնալու ամենամեծաքանակ աստերոիդների ընտանիքներից մեկը։ Այսպես 1995 թվականի տվյալներով աստերոիդների ընտանիքի քանակը կազմում էր 604 հիմնական խմբում և մոտ 1027 ավելի ընդլայնվածում։ Սակայն 2005 թվականին կատարված 96944 ուսումնասիրված աստերոիդների մեջ AstDys ծրագրի շրջանակներում հայտնաբերվել են արդեն 7438 մարմին, որոնք ընկած են վերը նշված աղուսյակով նկարագրված տարածությունում։ Սակայն պետք է նաև հաշվի առնել, որ այս տարածությունը ներառում է նաև Վեստայի և Նիսայի ընտանիքների տարածությունների մասը։ Այդ պատճառով, Ֆլորայի ընտանիքի ամենահավանական քանակն է 4000-5000 աստերոիդ (մոտավոր գնահատական), որը կազմում է այս պահին հայտնի աստերոիդների հիմնական գոտու բոլոր աստերոիդների 5-6%։

Այս ընտանիքի խոշորագույն աստերոիդները[խմբագրել]

Անուն Տրամագիծ Մեծ կիսաառանցք Ուղեծրի թեքում Էքսցենտրիսիտետ Հայտնաբերման տարի
(8) Ֆլորա 135,89 կմ 2,201 ա. մ. 5,889 ° 0,157 1847
(43) Արիադնե 95×60×50 կմ 2,204 ա. մ. 3,464 ° 0,168 1857
(244) Սիտա 10,95 կմ 2,175 ա. մ. 2,844 ° 0,137 1884
(281) Լուկրեցիա 11,76 կմ 2,187 ա. մ. 5,304 ° 0,132 1888
(291) Ալիս 14,97 կմ 2,223 ա. մ. 1,854 ° 0,092 1890
(315) Կոնստանցիա 5 - 12 կմ 2,242 ա. մ. 2,427 ° 0,167 1891
(341) Քալիֆորնիա 14,67 կմ 2,199 ա. մ. 5,669 ° 0,194 1892
(352) Ժիզելա 20,27 կմ 2,194 ա. մ. 3,380 ° 0,149 1893
(364) Իզարա 27,99 կմ 2,220 ա. մ. 6,005 ° 0,150 1893
(453) Թեա 20,93 կմ 2,183 ա. մ. 5,557 ° 0,109 1900
(951) Գասպրա 12,2 կմ 2,210 ա. մ. 4,101 ° 0,173 1916

Բացառություններ[խմբագրել]

Այս տարածությունում աստերոիդների բարձր խտության պատճառով, տրամաբանական է սպասել, որ այս ընտանիքի աստերոիդների մեջ կան մեծ թվով աստերոիդներ, որոնք նրա մեջ չեն մտնում, բայց շարժվում են միևնույն ուղեծրերով։ Սակայն, այս պահին հնարավոր է եղել բացահայտել նրանցից մի քանիսը։ Սա բացատրվում է նրանով, որ Ֆլորայի ընտանիքի աստերոիդների սպեկտրալ դասը չափազանց տարածված է աստերոիդների գոտում։ Ահա այսպիսի աստերոիդներից մի քանիսը`

Տես նաև[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 V. Zappalà, Ph. Bendjoya, A. Cellino, P. Farinella and C. Froeschlé, Asteroid Families: Search of a 12,487-Asteroid Sample Using Two Different Clustering Techniques, Icarus, Volume 116, Issue 2 (August 1995), pages 291-314
  2. M. Florczak et al. A Visible Spectroscopic Survey of the Flora Clan, Icarus Vol. 133, p. 233 (1998)
  3. Ե. Ֆ. Տեդեսկո. Ֆլորայի ընտանիքի ծագումը. 40. Իկարուս. p. 375-382.  (անգլերեն)
  4. J.D. Harrington (2010-02-02)։ «Suspected Asteroid Collision Leaves Trailing Debris»։ NASA Release: 10-029։ http://www.nasa.gov/home/hqnews/2010/feb/HQ_10-029_Hubble_asteroid.html։ Վերցված է 2010-02-03։  (անգլերեն)
  5. Պ. Տանգա և ընկ. Աստերոիդների ընտանիքների չափերի բաշխումը՝ Երկրաչափության դերը, Իկարուս, հատ. 141, Էջ. 65, տարին՝ 1999 (անգլերեն)
  6. J. Veverka et al. Galileo's Encounter with 951 Gaspra: Overview, Icarus, Vol. 107, p. 2 (1994)
  7. D. Nesvorný et al. The Flora Family: A Case of the Dynamically Dispersed Collisional Swarm?, Icarus, Vol. 157, p. 155 (2002)

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]