Ֆիզուլի (բանաստեղծ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Ֆիզուլիից)
Nuvola single chevron right.svg Անվան այլ գործածումների համար տես՝ Ֆիզուլի (այլ կիրառումներ)
Ֆիզուլի

Ֆիզուլի, Ֆուզուլի Մուհամմեդ Սուլեյման օղլի ( արաբ․՝ فضولی‎‎ 1494, Քերբելա, Իրաք - 1556 Քերբելա, Իրաք), բանաստեղծ, որը գրում էր թուրքերեն, պարսկերեն և արաբերեն[1]։ Կյանքի մեծ մասը անց է կացրել Բաղդադում։

Ֆիզուլու 500-ամյակին նվիրված ադրբեջանական փոստային նամականիշ

Ստեղծագործություններ[խմբագրել]

Ֆիզուլու բանաստեղծական ժառանգության մեջ մեծ տեղ է գրավում քնարերգությունը, հատկապես՝ գազելն ու քասիդը։ Հաստատելով մարդու երկրային սիրո իրավունքն՝ բանաստեղծն ընդդիմանում է մահմեդական կրոնի արգելքներին ու կանոններին։ Ֆիզուլու պոեզիան հումանիստական է, արտահայտում է ատելություն ամեն մի բռնության նկատմամբ, տիրակալներին կոչ է անում լինել արդարամիտ և հոգատար՝ հպատակների հանդեպ։ Նրա փիլիսոփայական քնարերգության ամենաբարձր նմուշներից մեկը «Սրտի բարեկամ» քասիդն է։ «Բողոք» երկը յուրատեսակ քաղաքական երգիծանք է, որտեղ խարազանել է թուրքական արքունիքում տիրող կամայականությունն ու կաշառակերությունը։ Ֆիզուլու ստեղծագործության բարձրակետը «Լեյլի և Մեջնուն» (1536-37) քնարաէպիկական պոեմն է, որի հերոսը՝ բանաստեղծ Մեջնունը (Կեյսը), իր կյանքի իմաստն ու երջանկությունը փնտրում է ռոմանտիկական սիրո մեջ։

Ֆիզուլու ռոմանտիկ, և միաժամանակ կենսականորեն ճշմարիտ պոեզիան մի ամբողջ դարաշրջան է ադրբեջանական գրականության ու լեզվի զարգացման մեջ։ Նրա ստեղծագործությունն ազդեցություն է գործել ոչ միայն ադրբեջանական ու թուրքական գրականության, այլև Մերձավոր Արևելքի այլ ժողովուրդների գրականության զարգացման վրա։ 1958-ին նշվել է Ֆիզուլու ծննդյան 400-ամյակը և Բաքվում կանգնեցվել նրա հուշարձանը։

Ու․ Հաջիբեկովը գրել է «Լեյլի և Մեջնուն» մուղամային օպերան (1907)։

Աղբյուրներ[խմբագրել]

Երկեր[խմբագրել]

  • Эсэрлэри, ч․ 1—4, Бакы, 1958—61;
  • Избранное, Баку, 1958; Газели, М․, 1959․

Գրականություն[խմբագրել]

  • Араслы Г․, Великий азербайджанский поэт Физули, Баку, 1958;
  • Бертельс Е․ Э․, Избранные труды, [т․ 2], Низами и Фузули, М., 1962․
  • Крымский А., История Турции и её литературы, т. 1, М., 1910
  • Араслы Г., Великий азербайджанский поэт Физули, Баку, 1958
  • Араслы H., Böjyk Азəрбајчан шаири Фузули, Бакы, 1958
  • Гулузадэ М., Фузулинин лирикасы, Бакы, 1965
  • Gibb Е., A history of Ottoman poetry, v. 3, L., 1904
  • Karaban Abdülkadir, Fuzuli. Muhiti hayati ve şahsiyeti, Ist., 1949
  • Cunbu.-Müjgan, Fuzulî hakkinda bir bibliografya denemesi, Ist., 1956
  • Bicari H., Fuzulir nin allegorik eserleri, в кн.։ Studia turcica, ed. L. Ligeti, Bdpst, 1971.
  • Гюльшен Алиева. Проблемы исследования наследия Физули.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Commons-logo.svg
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png