Ֆիզիկայի միջազգային օլիմպիադա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Ֆիզիկայի միջազգային օլիմպիադա (ՖՄՕ) (անգլերեն՝ International Physics Olympiad (IPhO)), ֆիզիկայի ամենամյա մրցություն է՝ միջնակարգ դպրոցի աշակերտների համար, որը Գիտական միջազգային օլիմպիադաներից մեկն է։ Առաջին ՖՄՕ-ն եղել է Վարշավայում (Լեհաստան1967 թվականին։

Ամեն ազգային պատվիրակություն բաղկացած է առավելագույնը հինգ աշակերտներից և երկու ղեկավարից։ Ղեկավարներին կարող են նաև ուղեկցել ցանկացած թվով դիտորդներ։ Աշակերտները հանձնում են անհատական աշխատանքներ՝ տեսական և գործնական։ Ըստ արդյունքների՝ աշակերտները պարգևատրվում են ոսկե, արծաթե, բրոնզե մեդալներով կամ գովասանագրերով։

Տեսական փուլը տևում է 5 ժամ, բաղկացած է երեք առաջադրանքներից։ Առաջադրանքները սովորաբար բաղկացած են մի քանի ենթահարցերից։ Փորձնական մասը կարող է բաղկացած լինել մեկ կամ երկու փուլից, որոնցից յուրաքանչյուրին տրվում է հինգը ժամ:

Պատմություն[խմբագրել]

Առաջին ՖՄՕ-ից մի քանի ամիս առաջ հրավերներ ուղարկվեցին բոլոր Միջին Եվրոպական երկրներին։ Հրավերներն ընդունվեցին Բուլղարիայի, Չեխոսլովակիայի, Հունգարիայի և Ռումինիայի կողմից (կազմակերպող Լեհաստանի հետ միասին՝ հինգ երկիր)։ Յուրաքանցյուր երկրի թիմ բաղկացած էր միջնակարգ դպրոցի երեք աշակերտներից և մեկ ղեկավարից։ Մրցությունը կազմակերպված էր Լեհաստանի Ֆիզիկայի օլիմպիադայի վերջնական փուլի նման՝ մեկ օր տրամադրված էր տեսական խնդիրներին, և մեկ օր էլ՝ փորձի համար։ Միակ տարբերությունն այն էր, որ մասնակիցները ստիպված էին սպասել իրենց աշխատանքների արդյունքներն իմանալու համար։ Սպասելու ժամանակ կազմակերպիչները երկու օդանավով էքսկուրսիա կազմակերպեցին դեպի՝ Կռակ և Գդանսկ քաղաքները։ Առաջին ՖՄՕ-ի շրջանակներում աշակերտները պետք է լուծեին չորս տեսական և մեկ փորձարարական խնդիր։

Երկրորդ օլիմպիադան կազմակերպվեց պրոֆեսոր Ռեժո Քունֆալվուի կողմից՝ Բուդապեշտում (Հունգարիա1968 թվականին։ Ութ երկրներ մասնակցեցին այս օլիմպիադային՝ Գերմանական Դեմոկրատական Հանրապետությունը, Խորհրդային Միությունը և Հարավսլավիան միացան մասնակից երկրներին։ Կրկին յուրաքանցյուր երկիր ներկայացվում էր միջնակարգ դպրոցի երեք աշակերտների և մեկ ղեկավարի կողմից։ Երկրորդ ՖՄՕ-ից որոշ ժամանակ առաջ օրենքների և ուսումնական ծրագրի մի նախնական պլան պատրաստվեց։ Այս պլանը հետագայում պաշտոնապես ընդունեցին Միջազգային Խորհուրդը, որը բաղկացած էր մասնակից թիմերի ղեկավարներից։ Սա կատարվեց երկրորդ ՖՄՕ-ից մի քանի ամիս հետո Չեխոսլովակիայի Բռնո քաղաքում կատարված հատուկ ժողովում։

Երրորդ ՖՄՕ-ն կազմակերպվեց պրոֆեսոր Ռոստիսլավ Կոստիալի կոցմից՝ Բռնոյում (Չեխոսլովակիա1969 թվականին։ Այդ ժամանակ յուրաքանչյուր թիմ բաղկացած էր հինգ աշակերտներից և երկու ղեկավարներից։ Բռնոյի մրցույթը կազմակերպվեց ըստ ընդունված պաշտոնական օրենքի։

Հաջորդ օլիմպիադան անցկացվեց Մոսկվայում (Խորհրդային Միություն) 1970 թվականին։ Ամեն երկիր ներկայացվում էր վեց աշակերտներով և երկու ղեկավարներով։ Օլիմպիադայի ժամանակ որոշ փոքր փոփոխություններ արվեցին օրենքի մեջ։

Հինգերորդ ՖՄՕ-ից սկսած, որն անցկացվեց Սոֆիայում (Բուլղարիա) 1971 թվականին, ամեն խումբ պետք է բաղկացած լիեր հինգ աշակերտներից և երկու ղեկավարներից։ 1978 և 1980 թվականներին ՖՄՕ-ն չի կազմակերպվել, արևմտյան երկրների ավելացման պատճառով։ Առաջին արևմտյան երկիրը, որ մասնակցել է, եղել է Ֆրանսիան [1]։ Սկզբում, սակավաթիվ մասնակից արևմտյան երկրները հրաժարվեցին, որ ՖՄՕ-ն տարին մեջ անցկացվի արևմտյան և արևելյան խմբի երկրներում։ Այդ պատճառով էլ արևելյան խմբի երկրները հրաժարվեցին 1978 և 1980 թվականների օլիմպիադաները կազմակերպելուց։ 1982 թվականից տարեկան օլիմպիադները շարունակվեցին, քանի որ բավականին արևմտյան երկրներ կային բեռը կիսելու համար։

Այժմ ապագա ՖՄՕ-ի անցկացվելիք վայրը տարիներ առաջ որոշված է։ ՖՄՕ-ին միանալուց հետո, ամեն երկիր պետք է երեք տարի առաջ ուրիշներին տեղեկացնի իր ՖՄՕ-ն հյուրընկալելու ցանկության մասին, որից հետո նա ավելանում է սպասողների ցանկին, որը 2006 թվականին արդեն մինչև 2050-ականները շարունակվում է։ Կազմակերպչական ձախողումների դեպքում, երկիրը ժամանակավորապես մերժվում է ՖՄՕ-ի կողմից, որը պատահեց Ֆրանսիայի հետ 2000 թվականին։

Մրցության կառուցվածքը[խմբագրել]

Մրցությունը տևում է երկու օր։ Մեկ օրը տրամադրված է տեսական խնդիրներին (երեք խնդիր, որոնք ամենաքիչը ֆիզիկայի չորս ոլորտ են պարունակում: Միավորների ընդհանուր գումարը 30 է)։ Մեկ այլ օր տրամադրված է փորձարարական խնդիրներին (մեկ կամ երկու խնդիրներ. միավորների ընդհանուր գումարը 20 է)։ Այս երկու օրերը բաժանվում են գոնե մեկ հանգստյան օրով։ Այս երկու փուլերի համար էլ հինգական ժամ է տրամադրվում։ Յուրաքանչյուր թիմ բաղկացած է ընդհանուր կամ տեխնիկական միջնակարգ դպրոցների աշակերտներից (և ոչ թե ինստիտուտների կամ համալսարանների ուսանողներից)։ Ընդհանրապես ամեն խումբ բաղկացած է հինգ աշակերտներից և երկու վերահսկիչներից։

Մեդալների բաշխումը[խմբագրել]

Նվազագույն միավորները, որոնք պահանջվում են օլիմպիադայի մեդալների և գովասանագրերի համար, որոշվում են կազմակերպիչների կողմից ըստ հետևյալ կաննոների՝

  • ոսկե մեդալներով պարգևատրվում են մրցակիցների լավագույն 8%-ը (կլորացված վերև, մինչև մոտակա ամբողջ թիվը),
  • ոսկե կամ արծաթե մեդալներով պարգևատրվում են մրցակիցների լավագույն 25%-ը (կլորացված վերև, մինչև մոտակա ամբողջ թիվը),
  • ոսկե, արծաթե կամ բրոնզե մեդալներով պարգևատրվում են մրցակիցների լավագույն 50%-ը (կլորացված վերև, մինչև մոտակա ամբողջ թիվը),
  • օլիմպիական մեդալներով կամ գովասանագրերով պարգևատրվում են մրցակիցների լավագույն 67%-ը (կլորացված վերև, մինչև մոտակա ամբողջ թիվը):

Մյուս բոլոր մասնակիցները ստանում են մասնակցության սերտիֆիկատ։ Ամենաբարձր արդյունքով մասնակիցը (Բացաձակ Հաղթողը) բացի ոսկե մեդալից, ստանում է մի հատուկ մրցանակ[2]։

Անցած օլիմպիադաները[խմբագրել]

Առաջիկա օլիմպիադաները[խմբագրել]

Հայաստանի արդյունքները ՖՄՕ-ում[խմբագրել]

Հայաստանը առաջին անգամ Ֆիզիկայի միջազգային օլիմպիադային մասնակցել է որպես դիտորդ՝ 1997 թվականին, ապա 1998 թվականին չի մասնակցել և 1999 թվականին դարձյալ մասնակցել է որպես դիտորդ։

Ակտիվորեն մրցույթին սկսել է մասնակցել 2000 թվականից։ 2000-ից մինչև 2014 թվականն ընկած ժամանակաշրջանում Հայաստանն արժանացել է 3 արծաթե, 18 բրոնզե մեդալների և 18 գովասանգրերի, ինչպես նաև մեկ հատուկ մրցանակի։ Հայաստանը այդ ժամանակաշրջանում ունեցել է 61 մասնակիցներ։ [3]

Օլիմպիադայի համարը Տարին Երկիրը Մասնակցող երկրների թիվը Հայ մասնակիցների թիվը Gold medal blank.svg Ոսկե մեդալ Silver medal blank.svg Արծաթե մեդալ Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ "Bookmark".svg Գովասանագիր
45 2014 Ղազախստան Ղազախստան 82 5 0 3 2 0
44 2013 Դանիա Դանիա 83 5 0 0 4 1
43 2012 Էստոնիա Էստոնիա 86 5 0 0 2 2
42 2011 Թաիլանդ Թաիլանդ --- 3 0 0 0 1
41 2010 Խորվաթիա Խորվաթիա 80 5 0 0 0 1
40 2009 Մեքսիկա Մեքսիկա 70 3 0 0 1 2
39 2008 Վիետնամ Վիետնամ 81 4 0 0 1 0
38 2007 Իրան Իրան 73 3 0 0 1 1
37 2006 Սինգապուր Սինգապուր 86 4 0 0 1 2
36 2005 Իսպանիա Իսպանիա 73 5 0 0 1 3
35 2004 Հարավային Կորեա Հարավային Կորեա 73 5 0 0 4 1
34 2003 Չինաստանի Հանրապետություն Չինաստանի Հանրապետություն 54 3 0 0 0 1
33 2002 Ինդոնեզիա Ինդոնեզիա 70 4 0 0 1 1
32 2001 Թուրքիա Թուրքիա 64 4 0 0 0 2
31 2000 Մեծ Բրիտանիա Մեծ Բրիտանիա 62 3 0 0 0 0

Հայաստանի մասնակիցների արդյունքները ՖՄՕ-ում[խմբագրել]

Հայաստանը առաջին անգամ պաշտոնապես ՖՄՕ-ին մասնակցել է 2000 թվականից, որից սկսած մինչ այժմ մասնակցել են 61 աշակերտներ: Նրանցից 21-ը արժանացել են մեդալների, իսկ 18-ը՝ գովասանագրերի։ Մասնակիցների արդյունքները բերված են աղյուսակում:

ՖՄՕ-ի հ/հ Տարի Մասնակից Կրթօջախ Մեդալ/գովասանագիր Ղեկավար Գիտական ղեկավար
45 2014 Մարտիրոսյան Գևորգ Ֆիզմաթ դպրոց Silver medal blank.svg Արծաթե մեդալ Գրիգորյան Գագիկ Կուրղինյան Բիլոր
Մամբրեյան Վարդգես Ֆիզմաթ դպրոց Silver medal blank.svg Արծաթե մեդալ
Վասիլյան Արսեն ՀՊՃՀ ա/դ Silver medal blank.svg Արծաթե մեդալ
Թոփչյան Հրանտ Ֆիզմաթ դպրոց Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ
Մովսիսյան Աշոտ Ֆիզմաթ դպրոց Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ
44 2013 Մարտիրոսյան Գևորգ Ֆիզմաթ դպրոց Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ Գրիգորյան Գագիկ Կուրղինյան Բիլոր
Մամբրեյան Վարդգես Ֆիզմաթ դպրոց Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ
Պետրոսյան Ալեքսանդր Ֆիզմաթ դպրոց Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ
Վասիլյան Արսեն ՀՊՃՀ ա/դ Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ
Հովհաննիսյան Ռազմիկ Ֆիզմաթ դպրոց "Bookmark".svg Գովասանագիր
43 2012 Գևորգյան Վիրաբ Ֆիզմաթ դպրոց Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ - - - - - -
Ավետիսյան Վարդան Ֆիզմաթ դպրոց Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ
Պետրոսյան Ալեքսանդր Էվրիկա "Bookmark".svg Գովասանագիր
Մկրտևյան Արամ Ֆիզմաթ դպրոց "Bookmark".svg Գովասանագիր
Հովհաննիսյան Ռազմիկ Ֆիզմաթ դպրոց
42 2011 Ավետիսյան Վարդան Ֆիզմաթ դպրոց "Bookmark".svg Գովասանագիր - - - - - -
Մկրտչյան Արամ Ֆիզմաթ դպրոց
Գևորգյան Վիրաբ Ֆիզմաթ դպրոց
41 2010 Հակոբյան Հայկ Ֆիզմաթ դպրոց "Bookmark".svg Գովասանագիր Գրիգորյան Գագիկ Մանուկյան Նուրիջան
Շմավոնյան Հովհաննես Ֆիզմաթ դպրոց
Մանթաշյան Մհեր Ֆիզմաթ դպրոց
Տեփանյան Հայկ Քվանտ վարժարան
Բաբայան Էդվարդ Էվրիկա
30 2009 Գալստյան Վահե Քվանտ վարժարան Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ Գրիգորյան Գագիկ Մանուկյան Նուրիջան
Վարդանյան Վալերի Ֆիզմաթ դպրոց "Bookmark".svg Գովասանագիր
Գրիգորյան Աշոտ Ֆիզմաթ դպրոց "Bookmark".svg Գովասանագիր
39 2008 Ղարիբյան Հրանտ Ֆիզմաթ դպրոց Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ - - - - - -
Գալստյան Վահե Քվանտ վարժարան
Գալոյան Տիգրան Էվրիկա
Զեյնալյան Դավիթ գ.Սուրենավանի մ/դ
38 2007 Մամիկոնյան Արսեն Ֆիզմաթ դպրոց Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ - - - - - -
Գևորգյան Մենուա Ֆիզմաթ դպրոց "Bookmark".svg Գովասանագիր
Ղարիբյան Հրանտ Ֆիզմաթ դպրոց
37 2006 Կոստանյան Արամ Ֆիզմաթ դպրոց Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ - - - - - -
Մարգարյան Արման Ֆիզմաթ դպրոց "Bookmark".svg Գովասանագիր
Ճիտոյան Վահե Ֆիզմաթ դպրոց "Bookmark".svg Գովասանագիր
Հովսեփյան Սևադա Ֆիզմաթ դպրոց
36 2005 Նազարյան Տիգրան Քվանտ վարժարան Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ - - - - - -
Մարկոսյան Սերգեյ Քվանտ վարժարան "Bookmark".svg Գովասանագիր
Հարությունյան Բորիս Ֆիզմաթ դպրոց "Bookmark".svg Գովասանագիր
Կոստանյան Արամ Ֆիզմաթ դպրոց "Bookmark".svg Գովասանագիր
Մարգարյան Արամ Ֆիզմաթ դպրոց
35 2004 Հովհաննիսյան Կարեն Ֆիզմաթ դպրոց Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ - - - - - -
Սողոմոնյան Մկրտիչ Քվանտ վարժարան Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ
Շահվերդյան Սերգեյ Քվանտ վարժարան Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ
Ավետիսյան Ժիրայր Քվանտ վարժարան Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ
Չավուշյան Անդրանիկ Ֆիզմաթ դպրոց "Bookmark".svg Գովասանագիր
34 2003 Պողոսյան Սերգեյ Ֆիզմաթ դպրոց "Bookmark".svg Գովասանագիր - - - - - -
Կուրղինյան Բիլոր Ֆիզմաթ դպրոց
Ավետիսյան Ժիրայր Քվանտ վարժարան
33 2002 Շահվերգյան Տիգրան Ֆիզմաթ դպրոց Bronze medal icon blank.svg Բրոնզե մեդալ - - - - - -
Պողոսյան Սերգեյ Ֆիզմաթ դպրոց "Bookmark".svg Գովասանագիր
Ալավերդյան Կարեն Ֆիզմաթ դպրոց
Եղիկյան Վահագն Քվանտ վարժարան
32 2001 Կարապետյան Հովնաթան Ֆիզմաթ դպրոց "Bookmark".svg Գովասանագիր - - - - - -
Ասլանյան Գրիգոր Գյումրու ակադեմիական վարժարան "Bookmark".svg Գովասանագիր
Մովսիսյան Արամ Ֆիզմաթ դպրոց
Թանանյան Հովհաննես թիվ186 դպրոց
31 2000 Հարությունյան Աշոտ Անանիա Շիրակացու անվան ճեմարան Հատուկ մրցանակ - - - - - -
Առաքելյան Արտակ Ֆիզմաթ դպրոց
Գաֆարյան Գևորգ Գյումրու թիվ 1 կրթահամալիր

Աղբյուրներ[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]