Ֆերնան Մագելան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ֆերնան Մագելան
Fernão deMagalhães
Hernando de Magallanes del museo Madrid.jpg
Ծնվել է հոկտեմբերի 17, 1480({{padleft:1480|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})
Ծննդավայր Սաբրոզա
Մահացել է ապրիլի 27, 1521 (40 տարեկանում)
Մահվան վայր Մակտան
Քաղաքացիություն Պորտուգալիա
Ազգություն իտալացի
Կրոն քրիտոնյա
Գործունեություն ճանապարհորդ հետազոտող
Ստորագրություն Magellan Signature.svg

Ֆերնան Մագելան (պորտ.՝ Fernão de Magalhães, իսպ.՝ Fernando (Hernando) de Magallanes, լատ.՝ Ferdinandus Magellanus), (1480, Սաբրոզա, Տրազ-ուժ-Մոնտիշ, Պորտուգալիա - ապրիլի 27, 1521, Մակտան կղզի, Ֆիլիպիններ), պորտուգալացի և իսպանացի ծովագնաց։ Նրա ղեկավարությամբ տեղի է ունեցել առաջին շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը։ 1517 թ. Պորտուգալիայից մեկնել է Իսպանիա, 1519-1521 թթ. ղեկավարել է 5 նավից կազմված իսպանական արշավախումբը, որի նպատակն էր արևմտյան նավարկության ուղիով հասնել Մոլուքյան կղզիներ։ 1520 թ. հասել է Լա Պլատայի գետաբերան, հայտնագործել Սան Մաթիաս և Սան Խորխե ծոցերը, անցել իր հայտնագործած նեղուցով (Մագելանի նեղուց), կտրել Խաղաղ օվկիանոսը (17000 կմ), հասել Ֆիլիպինյան կղզիներ, որտեղ սպանվել է տեղացիների հետ ընդհարման ժամանակ։ Արշավախմբի միայն մեկ նավ է վերադարձել Իսպանիա՝ հարավից շրջանցելով Աֆրիկան։ Մագելանի նավարկությունը վերջնականապես ապացուցեց Երկրի գնդաձևությունը և Համաշխարհային օվկիանոսի առկայությունը։ Դրանով նա դարձել է առաջին եվրոպացին, ով նավարկել է այդ ուղիով։

Կենսագրություն[խմբագրել]

Պատանեկություն[խմբագրել]

Մագելանի ծովային ճանապարհորդությունը

Մագելանը ծնունդով պորտուգալացի է։ Նրա ծննդավայրը հստակ հայտնի չէ, սակայն որպես այդպիսին ավելի հաճախ նշվում է Սաբրոզա քաղաքը, բայց հնարավոր է, որ նա ծնվել է Պորտու քաղաքում։ Ծովագնացի ընտանիքի մասին քիչ տեղեկություններ կան։ Հայտնի է միայն, որ նա ծնվել է ազնվականի ընտանիքում։ Ենթադրվում է, որ նրա հայրը Ռույ կամ Ռոդրիգո Մագալյանշն է, որ մի ժամանակ եղել է Ավեյրու ամրոցի կառավարիչը։ Մայրը Ալդա դե Մոսկիտան (Միշկիտա) է։ Մագելանից բացի նրանք ունեցել են ևս չորս երեխա, որոնց կյանքի մասին ոչինչ հայտնի չէ։ Երիտասարդ տարիքում Մագելանը եղել է Խուան II-ի կնոջ` Լեոնորա Ավիսկայա թագուհու շքախմբի անդամ։

1498 պորտուգալացիները հայտնաբերեցին ծովային ճանապարհը դեպի Հնդկաստան։ Վասկո դա Գամայի հետքերով պորտուգալական նավատորմերը մեկնում էին նվաճելու արևելքը։ 1505 թ. փոխարքա Ֆրանսիշկու Ալմեյդային նավատորմի մեկնման համար արդեն բավարար քանակությամբ նավաստիներ չկային. որոշ նավավարներից նույնիսկ չգիտեին, թե որ կողմն է աջը, որը` ձախը։ Այդ ժամանակ նավի աջ կողմում կախում են սխտոր, ձախ կողմում` սոխ, ու ըստ այդմ կարգադրություններ անում։ Այդ արշավաբմբի կազմում էլ ընդգրկվում է Մագելանը` որպես ռազմիկ։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png