Ֆաշիստական վարչակարգը Իտալիայում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Ֆաշիստական վարչակարգը Իտալիայում,

Ձևավորումը[խմբագրել]

Իտալիայի թագավորությունը 1919 թվականին

Ֆաշիզմը ձևավորվել է Իտալիայում: Այդ հասկացությունը ծագել է ֆաշիո (խուրձ, միություն) բառից: Ֆաշիոն կամ ֆասցիան կարմիր ժապավենով ամրացված կեչու ճյու­ղերի տրցակ է: Այդ ճյուղերից հյուս­վում էին լիկտորների՝ Հին Հռոմի բարձրաստիճան պաշտոնյաների թիկնապահների տապարները: Հռոմեացիների համար իշխանու­թյան խորհրդանիշ հանդիսացող ֆաս­ցիաներն արտացոլվեցին Մուսսոլինիի կուսակցության զինանշանի վրա: Ֆաշիզմի ծագումն ու ամրա պնդումն ունեին հիմնավոր պատճառներ: Պա­տերազմից հետո Իտալիան «հաղթող երկրների մեջ պարտված» պետություն էր: Նա ոչ միայն չունեցավ տարած­քային ձեռքբերումներ, այլև կրեց նյու­թական ու մարդկային խոշոր կորուստ­ներ: Տնտեսական դժվարությունները դժգոհության և ճգնաժամի պատճառ դարձան: 1919–1922 թվականներին փոխվեց հինգ կառավարություն: Միապետությունը՝ Վիկտոր Էմանուիլ 3-րդ–ի գլխավորու­թյամբ, անկարող էր կարգավորելու ներքին և արտաքին քաղաքական խնդիրները: Զորացրված զինվորա­կաններն ու երիտասարդությունը գտնում էին, որ դաշնակիցները թա­լանել են Իտալիան: Հասարակա­կան գիտակցության մեջ լայն տարա­ծում էր գտնում փոփոխությունների ձգտումը: Դեռ 1919 թվականին իտալական ֆաշիզ­մի առաջնորդ (իտալերեն` դուչե) Մուսսոլինին հիմնեց «Ֆաշի դի կոմբատիմենտոն» («Մարտական միություն»), որ տեղից էլ տարածվեց շարժման անունը: 1922 թվականի հոկտեմբե­րին կազմակերպելով իր հետևորդնե­րի «Արշավը դեպի Հռոմ» և ստանձ­նելով վարչապետի պաշտոնը՝ նա սկսեց ամրապնդել իր վարչակարգը:

Մուսսոլինիական «պաշտամունք»[խմբագրել]

Բենիտո Մուսսոլինի, 1922 թվական

Արդեն 1925 թվականին ընդունված օրենսդրա­կան ակտերով Մուսսոլինին ազատ­վում էր պառլամենտի առջև ունե­ցած պատասխանատվությունից: Օրենքների նախագծերը չէին կարող խորհրդարանի քննարկմանը դրվել առանց կառավարության ղեկավարի համաձայնության: Ամբողջատիրական վարչակարգի վերջնական ամ­րապնդումը տեղի ունեցավ 1926 թվականին: Կուսակցություններն ու կազմա­կերպությունները, բացի ֆաշիստա­կանից, ցրվեցին և օրենքից դուրս հայտարարվեցին: Իտալիայում արմատավորվում էր Մուսսոլինիի պաշտամունքը: «Մուսսո­լինին միշտ իրավացի է» կարգախոսը կարելի էր հանդիպել ամենուր: Նրա հռչակած նպատակը ազգի վեհության ապահովումն էր, Հին Հռոմի փառքի վերականգնումը: Իտալական ֆաշիզմն անհամե­մատ ավելի լիբերալ էր գերմանական նացիզմից: Մուսսոլինին անհեթե­թություն էր համարում գերմանա­ցիների՝ իբրև բարձրագույն ռասայի մարմնավորման գաղափարը: Ինչ վերաբերում է հակահրեական տե­սություններին, ապա Մուսսոլինին այն անվանում էր «գերմանական չարիք» և ասում, որ Իտալիայում չկա հրեական հարց:

Մուսսոլինին և Հիտլերը

Իտալիայում շրջանառության մեջ դրվեց կորպորատիվ համակարգը: Տնտեսության հիմնական ճյուղերն ու սոցիալական ոլորտը հանդես էին գալիս իբրև առանձին միավորներ՝ ի դեմս կորպորացիաների (ըն­կերությունների): Դրա նպատակը կարգապահ տնտեսության և կայուն սոցիալական համակարգի ստեղծումն էր: Դասակարգային պայքարը այս համակարգի օգնությամբ բացառվում էր: Շրջանառության մեջ դրվեց նաև ավտարկիան` ինքնաապահովումը: Նպատակը մեկն էր` այն ամենը, ինչ ներմուծվում էր, արտադրել Իտա­լիայում: Մուսսոլինիի օրոք Իտալիան ունեցավ տարածքային ձեռքբերում­ներ (Եթովպիա, Ալբանիա): Նա մտա­դիր էր նաև Միջերկրական ծովը վերածելու «իտալական լճի»: Մուս­սոլինիի կարևոր ձեռքբերումներից էր Վատիկանի հետ պայմանագրի կնքումը 1929 թվաանին: Դրանով Իտալիան և Վատիկանը միմյանց ճանաչում էին իբրև սուվերեն պետություններ: Մուսսոլինին նաև հակաթուրքա­կան տրամադրություններ ունեցող գործիչ էր: Նա մտադիր էր տարած­քային ձեռքբերում ներ ունենալ ի հաշիվ Թուրքիայի: Գիտակցելով, որ այդ հարցում հայերը կարող են օգտակար լինել, նա ընդգծում էր հայ ժողովրդի նկատմամբ իր համակրանքը: Մուս­սոլինին մեծ օգնություն ցուցաբերեց հայերին: Հիտլերը հայերին դասել էր հրեական ծագում ունեցող ժողովուրդների շարքին, հետևաբար հայերը ենթակա էին ոչնչացման: Սակայն Մուսսոլինիի կողմից Իտա­լիա հրավիրված մի շարք հայագետ­ներ գրեցին «Հայերը՝ արիացիներ» աշխատությունը: Դրա շնորհիվ մեր ժողովուրդը խուսափեց նոր ցեղա­սպանությունից Գերմանիայի կողմից ռազմակալված տարածքներում:

[1]

  1. Համաշխարհային պատմության 12-րդ դասարանի դասագիրք