Օպերան և դրաման

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Օպերան և դրաման[խմբագրել]

«Օպերան և դրաման» Վագների ամենամեծ փիլիսոփագեղագիտական աշխատությունը է։ «Ապագայի դրամայում», ինչպես Վագներն էր անվանում իր երաժշտական դրաման, զարգանում է արվեստների սինթեզի գաղափարը։ Գրքի հիմանական բովանդակությունը հանգում է հետևյալին՝ Օպերայի մոլորությունն այն է, որ երաժշտությունը, որը պետք է օպերայում արտահայտչական միջոցով հանդիսանա, դարձել է նպատակ, իսկ դրաման, որը պետք է նպատակ լինի, դարձել է միջոց։ Այդ պատճառով էլ օպերան իր պատմական զարգացման ընթացքում վերածվել է արիաների, զուգերգերի, պարերի մի շարք, որոնք դրաման մասնատում են մանր մասերի, հեղեղվել է անբովանդակ (դրամատիկական իմաստով) մեղեդիով և դարձել է հանդիսատեսին զվարճացնելու միջոց։ Այդ առումով Վանգերն առանձնապես քննադատում է իտալական օպերան հանձինս Ռոսսինիի և ֆրանսիական օպերան՝ Օբերի և Մեյերբերի։ Այստեղ իսկ նշենք, որ եթե Վագներն իրավացի է, երբ դեմ է դուրս գալիս սիրելի երգիչների կատարած վիտուոզային արիաներով բուրժուական հասարակության էժանագին զվարճացմանը, ապա արիաների և զուգերգերի սկզբունքային ժխտումն օպերայում ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ խզում օպերային լավագույն ավանդույթների հետ (որոնք բնավ չեն հակասում դրամատիկական ճշմարտությանը)։

Պ. Ի. Չայկովսկին բազմիցս նշել է այդ առիթով, որ կյանքի ճշմարտությունը և գեղարվեստական ճշմարտությունը, առանձնապես այնպիսի պայմանական ժանրում, ինչպիսին օպերան է, երկու տարբեր ճշմարտություններ են։ Վագները համարում է, որ միայն պոեզիան չի կարող դառնալ կատարյալ դրամա. նա պետք է դաշինքի մեջ մտնի երաժշտության հետ։ Բայց ամեն տեսակի պոեզիան կամ սյուժեն չէ, որ կարող է զուգակցվել երաժշտության հետ. Երաժշտական դրամայի բանաստեղծական հիմքն առասպելն է, որը ստեղծէլ է ժողովրդական ֆանտազիան։ «Առասպելը,- ասում է Վագները,- պատմության սկիզբն է ու վերջը: Ամեն մի պատահականից զերծ լինելով, այն արտահայտում է հավերժականն ու անմարը և այդ պատճառով ամենից ամբողջական, ամենից ներդաշնակ զուգակցվում է երաժշտության հետ»։

Ստեղծագործություններում նվագախմբի կարևորությունը[խմբագրել]

Ըստ Վագների՝ արտահայտչական հիմանական միջոցը պետք է լինի նվագախումբը, որը կոչված է արտահայտելու այն, ինչ բառն անզոր է արտահայտել՝ խորացնել և բացատրել ժեստը, լուսաբանել դրամայի հերոսների ապրումների և կրքերի ներաշխարհը, հանդիսատեսին տալ ապագա գործողության նախազգացում։ Սիմֆոնիկ նվագախմբային հյուսվածքի մեղեդիական բովանդակությունը պետք է կազմեն կրկնվող և բազմիցս վերադարձող մոտիվները(այսպես կոչված լեյտմոտիվները), որոնք բնութագրում են դրամայում գործող անձանց, բնության երևույթները, առարկաները, մարդկային կրքերը։ Բազմաթիվ կարճ լեյտմոտիվների հերթագայումների, փոխակերպումների, միաժամանկյա զուգորդումների վրա հիմնված այդպիսի անընդմեջ սիմֆոնիկ զարգացումը կազմում է վագներյան, այսպես կոչված, «հարատև վեղեդին»։

Այդ գաղափարն իրականացնելու համար Վագների առաջարկած ուղիները խոցելի շատ տեղեր ունեն։ Խոցելի է երաժշտական դրամայում գլխավոր դերը վերագրել նվագախմբին, այլ ոչ թե վոկալ տարրին։ Վագները դրանով իսկ դիտավորությամբ և գիտակցելով՝ օպերան զրկում է վոկալ-մեղեդիական արտահայտչականությունից, որը միշտ կազմել է օպերայի կենսական հիմքը։ Ամենից ավելի խոցելի է Վագների այն կարծիքը, թե իբր երաժշտական դրաման միակ համադարմանն է արվեստի բոլոր փորձանքներից, որի բարձրաձայնումը հարուցեց մի շարք առաջավոր երաժիշտների արդարացի բողոքը։