Օխլոկրատիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Օխլոկրատիա (հին հուն. ὄχλος – ամբոխ և κράτος – իշխանություն, լատ. ochlocratia), ժողովրդավարության այլասերված տեսակը, որը հիմնված է դեմագոգների անընդհատ ազդեցության տակ ընկնող ամբոխի փոփոխվող քմահաճույքների վրա։ Օխլոկրատիան բնորոշ է անցումնային և ճգնաժամային ժամանակաշրջանների համար։

Տերմինի պատմությունը[խմբագրել]

Տերմինն առաջին անգամ շրջանառության մեջ է դրվել Պոլիբիոսի կողմից իր «Ընդհանուր պատմություն» աշխատության մեջ։ Որպես պետական կառուցվածքի այլասերված տեսակներ Պոլիբիոսը առանձնացնում է բռնապետությունը (որպես դեպի վատ կողմը փոխակերված միապետություն), օլիգարխիան (որպես դեպի վատ կողմը փոխակերված արիստոկրատիա) և օխլոկրատիան (որպես ժողովրդավարական միտումների աբսուրդի հասցված պետական կառուցվածքի ձև)։ Արիստոտելը Աթենքը Պերիկլեսի օրոք բնորոշում է որպես օխլոկրատիա, քանզի այդ ժամանակ իշխում էր ամբոխը և նշանավոր ծագում ունեցող մարդիկ պարբերաբար դուրս էին մղվում կառավարման գործերին մասնակցելուց, իսկ պաշտոնի նշանակելիս որոշիչ դերը պատկանում էր վիճակահանությանը։ Նման համակարգի անխուսափելի հետևանք էր դառնում դեսպոտիզմը դաշնակիցների դեմ և անկարգությունները կառավարման մեջ։ Միևնույն ժամանակ, այլ գրողներ Աթենքում տեսնում են մաքուր դեմոկրատիայի օրինակ (այդ բառի առավել ուշ իմաստով)։

Օրինակները[խմբագրել]

Օխլոկրատիայի հատկանիշներ կարելի է գտնել նաև Հռոմեական կայսրությունում, որտեղ բանակը գահ էր բարձրացնում և գահընկեց էր անում ըստ հայեցողության, չնայած որ այդ ժամանակ պետական կառավարումը միապետական էր։ Շատերը որպես օխլոկրատիա մատնացույց են անում 1871Փարիզի կոմունան, սակայն այնտեղ գերիշխող համաժողովրդական քվեարկության ճիշտ համակարգը այդ տեսակետը չհիմնավորված են դարձնում, չնայած որ առանձին փաստեր` ինչպիսիք են գեներալներ Կլոդ Լեկոնտի և Կլեման Տոմայի գնդկահարությունները, ամբոխի կամարտահայտության գործողություններ էին։ Մեծ հիմնավորվածությամբ օխլոկրատիա կարելի է անվանել Հեղափոխության որոշ պահերին Ֆրանսիայի պետական կառուցվածքը և 1848-ի հեղափոխությունից հետո առաջին մի քանի օրը, երբ ամբոխը ընտրում էր բոլոր կարևոր ընտրովի դեմքերին։ Ընդհանրապես, օխլոկրատիան բառի առավել ճշգրիտ իմաստով քիչ թե շատ ճիշտ կազմակերպված կարող է գոյություն ունենալ միայն շատ կարճ ժամանակահատվածում, ընդ որում առավել հաճախ միջանկյալ ձև է հանդիսանում փոթորկոտ ժամականերում հին կարգերի տապալման և նորի հաստատման միջև։

Այժմեականությունը[խմբագրել]

Ժամանակակից աշխարհում օխլոկրատիան գրեթե չի դիտարկվում որպես քաղաքական կամքի իրականացման ձև։ Սակայն այն էականորեն լրացնում է այն քաղաքական ռեժիմները, որոնք գտնվում են անցումնային կամ ճգնաժամային իրավիճակներում։

Գրականություն[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]