Ռիխարդ Վագներ

Ռիխարդ Վագներ
Գերմանացի կոմպոզիտոր
Բնագիր ԱԱՀ՝	Wilhelm Richard Wagner
Ծննդյան օր՝	22 մայիս, 1813
Ծննդավայր՝	Լայփցիգ
Վախճանի օր՝	13 փետրվար, 1883
Վախճանի վայր՝	Իտալիա

Ռիխարդ Վագներ (գերմաներեն՝ Richard Wagner. Մայիս 22, 1813 - Փետրվար 13, 1883), գերմանացի մեծ կոմպոզիտոր, դիրիժոր, երաժշտական տեսաբան, և ակնարկագիր։

Կյանքը

Վաղ տարիները

Ռիխարդ Վագները ծնվել է 1813թ. մայիսի 22-ին Լայպցիգում, պետական ծառայող Կառլ Վագների ընտանիքում: Երաժշտություն է սկսել սովորել 1828 թվականից, 1831թ. ընդունվել է Լայպցիգի համալսարան, որտեղ ունկնդրել է փիլիսոփայության և գեղագիտության դասախոսությունները: Նույն տարիներին սկսում է ստեղծագործել. 1833թ. հունվարի 10-ին կատարվում է նրա Դո մաժոր սիմֆոնիան: Մեկ ամիս անց ստանում է Վյուրցբուրգի օպերային թատրոնի խմբավարի պաշտոնը՝ զուգակցելով աշխատանքը կոմպոզիցիայի ուսման հետ: Մամուլում են հայտնվում Վագների առաջին երաժշտական քննադատական հոդվածները, նա գրում է իր առաջին օպերան («Փերիները» (Die Feen)), որը սակայն չի ընդունվում բեմադրման:

1834թ. ստանձնում է Մագդեբուրգի օպերային թատրոնի դիրիժորի պաշտոնը, 1836թ. ամուսնանում դերասանուհի Մինա Պլաների հետ: Մագեբուրգից նա տեղափոխվում է Քյոնիգսբերգ, այնուհետև Ռիգա՝ այդ քաղաքներում ևս ղեկավարում է օպերային թատրոնների նվագախմբերը: Նրա նոր ստեղծագործությունները՝ «Իշխի՝ր Բրիտանիա» նախերգանքը (Rule, Britannia) և «Սիրելու արգելք» օպերան (Das Liebesverbot, ըստ Շեքսպիրի «Չափ ընդդեմ չափի» կատակերգության) հաջողություն չեն ունենում: 1839թ. ամռանը Ռիգայից կնոջ հետ ծովով մեկնում է Փարիզ՝ Ֆրանսիայում ապրելով շուրջ երկուսուկես տարի (1839թ. օգոստոսի 20-ից մինչև 1842թ. ապրիլի 7-ը): Չնայած զրկանքների և մշտական եկամուտի բացակայության Փարիզում Վագները որոշակի ճանաչման է հասնում երաժշտական շրջանակներում՝ ծանոթանալով Հենրիխ Հայնեի, Հեկտոր Բեռլիոզի, Ջակոմո Մեյերբերի և մշակութային այլ գործիչների հետ: Ֆրանսիայի մայրաքաղաքում ապրելու տարիներին Վագները գրում է «Ֆաուստ» նախերգանքը, ավարտին է հասցնում «Ռիենցի» օպերան, գրում «Թռչող հոլանդացի» օպերայի լիբրետտոն: 1841թ. հունիսին Մեյերբերի աջակցությամբ «Ռիենցի» օպերան ընդունվում է բեմադրության Դրեզդեն քաղաքում:

Դրեզդեն, 1842-1849

Ոգևորվելով ստացված լուրից՝ Վագները որոշում է վերադառնալ հայրենիք: 1842թ. հոկտեմբերի 20-ին շլացուցիչ հաջողությամբ անցնում է «Ռիենցիի» առաջին ներկայացումը, ինչի արդյունքում Վագների հռչակը սկսում է տարածվել Գերմանիայով մեկ, նրան հրավիրում են Լայպցիգ և Բեռլին՝ հանդես գալու համերգներով: Նույն տարիներին Վագները մերձենում է Ֆերենց Լիստի հետ:

1843թ. սկզբներին Դրեզդնում բեմադրվում է Վագների հաջորդ՝ «Լռչող հոլանդացի» օպերան, որն ամրապնդում է երգահանի հռչակը: Վագները նույն տարվա փետրվարին նշանակվում է Դրեզդենի օպերային թատրոնի երաժշտական ղեկավար: Վագների օպերաները սկսվում են բեմադրվել Գերմանիայի այլ քաղաքներում՝ «Ռիենցին»՝ Համբուրգում և Բեռլինում, «Թռչող հոլլանդացին»՝ Կասսելում, Ռիգայում և Բեռլինում: 1845թ. հոկտեմբերի 19-ին Դրեզդնում կայանում է «Տանհոյզեր» օպերայի առաջին ներկայացումը:

1849թ Վագները մասնակցում է Դրեզդենյան ապստամբությանը, որի պարտությունից հետո փախնում է Ցյուրիխ, որտեղ և անցկացնում է իր կյանքի հաջորդ 10 տարիները:

Աքսորի տարիներ

Ցյուրիխում Վագները գրում է իր գլխավոր գրական երկերը, այդ թվում «Արվեստը և հեղափոխությունը» (Die Kunst und die Revolution), «Ապագայի գեղարվեստական ստեղծագործությունը» (Das Kunstwerk der Zukunft), «Օպերա և դրամա» (Oper und Drama), ինչպես նաև «Հրեաները երաժշտության մեջ» (Das Judenthum in Musik) պամֆլետը: Նույն տարիներին Վագները սկսում է եռանդուն կերպով աշխատել «Նիբելունգի մատանին» օպերաների շարքի վրա (Der Ring des Nibelungen), սակայն 1857թ. առժամանակ ընդհատում է իր աշխատանքը՝ անցնելով «Տրիստան և Իզոլդե» օպերայի ստեղծմանը (1857-59թթ.):

Անհաջողությամբ է ավարտվում Ֆրանսիայի մայրաքաղաքը նվաճելու նրա երկրորդ փորձը. 1860թ. Փարիզում տված նրա երեք համերգները վատ ընդունելության են արժանանում, իսկ 1861թ. «Գրանդ-օպերա» թատրոնում «Տանհոյզերի» բեմադրությունը տապալվում է: Նույն ընթացքին Վագները թույլտվություն է ստանում վերադառնալ Գերմանիա:

Ձգտելվ բարելավել իր նյութական վիճակը՝ 1862–1863թթ. Վագները հանդես է գալիս համերգներով Վիեննայում, Պրահայում, Պետերբուրգում և այլ քաղաքներում: Չնայած դրան ծախսերի մեջ անզուսպ երգահանը շարունակում է խճճվել պարտքերի մեջ:

Մյունխեն. երկրորդ աքսորի տարիները

Թվում էր թե վագների վիճակն անելանելի էր, նրան հետապնդում էին պարտապանները: Սակայն նսպասելիորեն երգահանին օգնության ձեռք մեկնեց Բավարիայի գահ նոր բարձրացած Լյուդվիգ II-ը: Երիտասարդ թագավորը Վագների երաժշտության ջերմ երկրպագուն էր: Նա համաձայնեց փակել երգահանի բոլոր պարտքերը, հրավիրեց նրան Մյունխեն՝ տրամադրելով քաղաքի օպերային թատրոնի բեմը Վագների նոր օպերաների բեմադրման համար: 1865թ. Մյունխենում տեղի ունեցավ «Տրիստան»-ի պրեմիերան: Նույն տարիներին փոփոխություններ են կատարվում Վագների անձնական կյանքում: Նա իր կյանքն է կապում Ֆերենց Լիստի դստեր՝ Կոզիմայի հետ, որը երգահանի հետ լինելու համար հեռանում է իր առաջին ամուսնուց՝ անվանի դիրիժոր Հանս ֆոն Բյուլովից: Այդ հանգամանքը, ինչպես նաև Վագների կողմից Բավարիայի կառավարման գործերի մեջ խառնվելու համար Լյուդվիգ II-ի վրա իր ազդեցությունն օգտագործելու փորձերը թույլ տվեցին Բավարիայում նրա քաղաքական ընդդիմախոսներին պնդել երգահանին Մյունխենից հեռացնելու վրա: Վագները նորից տեղափոխվում է Շվեյցարիա՝ Լյուցեռնի լճի ափին գտնվող Տրիբշեն բնակավայր, որտեղ նա անցկացնում է 6 տարի:

Տրիբշենում նա ավարտին է հասցնում «Նյուրնբերգի մեյսթերզինգերներ» օպերան, «Նիբելունգի մատանին» շարքի վերջին երկու օպերաները՝ «Զիգֆրիդը» և «Աստվածների մթնշաղը», գրում է մի շարք գրական երկեր, այդ թվում՝ «Դիրիժորության մասին» (Über das Dirigieren, 1869) և «Բեթհովեն» (1870): 1870թ. Վագները կարողանում է ամուսնանալ Կոզիմայի հետ, որին վերջապես հաջողվել էր ապահարզան ստանալ: 1871թ. ծնվում է Վագների միակ զավակը՝ Զիգֆրիդը:

Լյուդվիգ Բավարացին, թեև հիասթափվել էր Վագներից որպես մարդուց, այնուամենայնիվ մնում էր նրա երաժշտության ջերմ երկրպագուն: 1860-ական թթ վերջերին 70-ական թթ. սկզբներին Մյունխենում բեմադրվում են երգահանի «Մեյսթերզինգերներ», «Հռենոսի ոսկին», «Վալկիրիա» օպերաները: Վագները դառնում է եվրոպական երաժշտության առաջնորդներից մեկը, նրա օպերաները բեմադրվում են եվրոպական երկրների օպերային թատրոններում, հրատարակվում են նրա երաժշտագիտական և քննադատական երկերը: Սակայն Վագները երազում էր ստեղծել նոր օպերային թատրոն, որտեղ հնարավոր կլինի լիարժեք կերպով կյանքի կոչել իր երաժշտական ստեղծագործությունները՝ երաժշտական դրամաները: Իր այդ ծրագիրը նա սկսում է իրականացնել 1872թ.՝ մեկնարկ տալով Բայրոյթում օպերային թատրոնի կառուցման աշխատանքներին: Լյուդվիգ Բավարացու և այլ հովանավորների աջակցությամբ թատրոնի կառուցումը ավարտին է հասցվում 1876թ.., իսկ նույն թվականի օգոստոսին տեղի է ունենում հանդիսավոր բացումը՝ «Նիբելունգի մատանին» շարքի բոլոր օպերաների հաջորդական ներկայացմամբ:

Վերջին տարիները

1870-ական թթ. վերջերին Վագները աշխատում է «Պարսիֆալ» օպերայի վրա, որը դառնում է նրա վերջին երաժշտաան ստեղծագործությունը: «Պարսիֆալի» առաջին կատարումը տեղի է ունենում Բայրոյթում՝ 1882թ.: Նույն տարվա սեպտեմբերին Վագները մեկնում է Իտալիա՝ առողջությունը բարելավելու նպատակով: Նրան տանջում էին սրտի նոպաները, որոնցից մեկը՝ 1883թ. փետրվարի 13-ին, դարձավ ճակատագրական: Վագների դին տեղափոխվում է Բայրոյթ և թաղվում պետական պատիվներով նրա «Վանֆրիդ» առանձնատան այգում:

Վագների երաժշտական ստեղծագործությունները

Ռիխարդ Վագների ստեղծագրծությունները
Ստեծագործություն		Աղբյուր	Ստեղծման թվական		Պրեմիերա		Վերջնական տարբերակ
հայերեն անվանում	գերմաներեն անվանում		տեղ	տարի	տեղ	տարի	տեղ	տարի
Վաղ շրջան
Սիմֆոնիա	Ein Sinfonie	—	Լայպցիգ	1832	—	—	—	—
Լեհաստան (նախերգանք)	Polen	—	Լայպցիգ	1832	—	—	—	1836
Ամուսնություն (անավարտ)	Die Hochzeit	—	Լայպցիգ	1832	—	—	—	—
Փերիներ	Die Feen	Կարլո Գոցցի	Լայպցիգ	1833–34	—	1888	—	—
Սիրո արգելք	Das Liebesverbot	Վիլյամ Շեքսպիր, «Չափը չափի դիմաց»	Լայպցիգ	1836	—	1836	—	—
Ռիենցի	Rienzi, der Letzte von Tribunen	Էդվարդ Բուլվեր-Լիտտոն, համանուն վեպ	Լայպցիգ	1838–40	—	1842	—	—
Հասուն գործեր
Ֆաուստ (նախերգանք)	Faust	Գյոթե, «Ֆաուստ»	Փարիզ	1840	—	—	—	1855
Թռչող հոլանդացի	Der Fliegende Holländer	Թռչող հոլանդացու մասին ժողովրդական լեգենդներ, Հայնեի համանուն նովելը	Փարիզ	1841	—	1843	—	—
Տանհայզեր (օպերա)	Tannhäuser	Թանհայզերի, Վարթբուրգ քաղաքում երգիչների մրցույթի եւ Սբ. Եղիսաբեթի մասին տարբեր լեգենդների միացում	Լայպցիգ	1843–45	Բեռլին	1845	—	—
Լոհենգրին (օպերա)	Lohengrin	Լոհենգրինի մասին միջնադարյան լեգենդներ	Լայպցիգ	1845–48	Վեյմար	1850	—	—
«Նիբելունգի մատանին» շարքը — Der Ring des Nibelungen (մտահաղացում 1848, լիբրետտո 1849-52, Ցյուրիխ)
1. Հռենոսի ոսկին (օպերա)	Das Rheingold	«Ավագ Էդդա», «Երգ Նիբելունգների մասին»	Ցյուրիխ	1852–54	Բայրոյթ, Ֆեստշպիլխաուս	13–17 օգոստոս1876	—	—
2. Վալկիրիա (օպերա)	Die Walküre			1852–56			—	—
3. Զիգֆրիդ (օպերա)	Siegfried		Մյունխեն	1871			—	—
4. Աստվածների մթնշաղը (օպերա)	Götterdämmerung			1871–74			—	—
Ուշ գործեր
Տրիստան և Իզոլդա	Tristan und Isolde	Տրիստանի եւ Իզոլդայի մասին Հոթֆրիդ Սթրասբուրգցու էպիկական պոեմը	Ցյուրիխ	1857–59	Մյունխեն	1865	—	—
Նյուրնբերգի մայսթերզինգերները (օպերա)	Die Meistersinger von Nürnberg	XVII-րդ դարի Նյուրնբերգյան տարեգրություն	Մյունխեն	1868	Մյունխեն	1868	—	—
Պարսիֆալ (օպերա)	Parsifal	Պարսիֆալի մասին միջնադարյան լեգենդ, Վոլֆրամ ֆոն Էշենբախի պոեմը	Բայրոյթ	1882	Բայրոյթ	1882	—	—

Գրականություն

• Անուշավան Տեր-Ղևոնդյան, Ռիխարդ Վագներ, Երևան, 1933։

Արտաքին հղումներ

• Ռիխարդ Վագների գործերը