Վիլհելմ Ստեյնից

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Վիլհելմ Ստեյնից
Wilhelm Steinitz
Wilhelm Steinitz2.jpg
Շախմատի աշխարհի առաջին չեմպիոն
Անունը Վիլհելմ Ստեյնից
Բնօրինակ
անունը
Wilhelm Steinitz
Ծնվել է մայիսի 14, այլ տվյալներով մայիսի 18, 1836
Ծննդավայր Պրահա, Ավստրիական Կայսրություն Ավստրիա
Մահացել է օգոստոսի 12, 1900
Մահվան վայր Նյու Յորք, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ

Վիլհելմ Ստեյնից (Շտայնից; գերմ.՝ Wilhelm Steinitz, անգլ.՝ William Steinitz, մայիսի 14, այլ տվյալներով մայիսի 18 1836, Պրահա  - օգոստոսի 12 1900, Նյու Յորք)։ Շախմատի աշխարհի առաջին պաշտոնական չեմպիոն (1886 - 1894), 19-րդ դարի ամենանշանավոր շախմատային տեսաբան։

Կենսագրությունը[խմբագրել]

Վաղ տարիները[խմբագրել]

Ստեյնիցը 1866-ին

Վոլֆ Ստեյնիցը (Վիլհելմ անունը նա վերցրել է հետագայում) ծնվել է Պրահայի հրեական գետտոյում։ Նա աղքատ հրեա դերձակ Յոզեֆ-Սոլոմոն Ստեյնիցի (1789 - 1868) և Աննա Ստեյնիցի (ծնյալ՝ Տորշևա) (1804 - 1845) բազմազավակ (ընդհանուր առմամբ ընտանիքում կար 13 երեխա՝ 7 տղա և 6 աղջիկ) ընտանիքի վերջին երեխան էր։ Շախմատ խաղալ սովորել է 12 տարեկանում[1] ու, տարվելով դրանով, շուտով դրսևորել նկատելի շախմատային ունակություններ։ Դպրոցում նա նաև հակում է դրսևորել դեպի մաթեմատիկան։ 1858-ին տեղափոխվել է Վիեննա՝ նպատակ ունենալով լրագրող դառնալ։ Զուգահեռաբար նաև մաթեմատիա է ուսումնասիրել Վիեննայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում[2], սակայն ֆինանսական ու առողջական խնդիրների պատճառով շուտով կիսատ է թողել ուսումը։ Նույն ժամանակ Ստեյնիցը դարձել է Վիեննայի «Կաքավ» սրճարանի մշտական հաճախորդը, ուր միշտ հավաքվում էին քաղաքի սիրողական շախմատիստները։ Նա գումար էր վաստակում սրճարանում գումարի դիմաց շախմատ խաղալով՝ միաժամանակ դառնալով պրոֆեսիոնալ։ Մրցաշարերին մասնակցությունը սկսել է 1859-ին՝ մասնակցելով Վիեննայի շախմատային հանրության մրցաշարին՝ 1859  - 3-րդ տեղ, 1860  - 2-րդ տեղ, 1861  - 1-ին տեղ (30/31 միավոր արդյունքով[3])։ Այս շրջանում նրան սկսել են կոչել «Ավստրիական Մորֆի»[4]։ 1862 թվականին ներկայացրել է Ավստրիական ԿայսրությունԼոնդոն-ի 2-րդ միջազգային մրցաշարում և զբաղեցրել 6-րդ տեղը (13 հնարավորից 8 միավորով)։ Ընդ որում նրա պարտիան Օգոստոս Մոնգրեդիենի հետ ճանաչվել է մրցաշարի լավագույն պարտիա[4]։ Մրցաշարի ավատրից անմիջապես հետո Ստեյնիցը անհատական մրցամարտում հաղթել է Սերաֆինո Դյուբուային (5 հաղթանակ, 1 ոչ ոքի, 3 պարտություն)[3]։ Նույն թվականից հաստատվել է Լոնդոնում։ 1862-63թթ.-ին անհատական հանդիպումներում ջախջախել է 2 տարի առաջ շախմատ խաղալ սկսած, սակայն արդեն համաշխարհային լավագույն շախմատիստների 20-յակում տեղ զբաղեցնող Ջոզեֆ Հենրի Բլեքբըրնին (7 հաղթանակ, 2 ոչ ոքի, 1 պարտություն) [5]։ Նույն թվականին Ստեյնիցը ևս երկու տպավորիչ հաղթանակ է տանում Ֆրեներիկ Դիկոնի (5 հաղթանակ, 1 ոչ ոքի, 1 պարտություն) և Օգոստոս Մոնգրեդիենի (7 հաղթանակ, ոչ մի պարտություն) նկատմամբ։ Հաջորդ՝ 1864 թվականին վստահ առավելության է հասնում Ուիլիամ Գրինի նկատմամբ (8 հաղթանակ, 2 ոչ ոքի, ոչ մի պարտություն)[6]։ Այս հաջողություները սակայն իրենց գինն ունեին.1863 թվականի մարտին Ստեյնիցը նամակով պարտքերը չվճարելու համար ներողություն է խնդրում Իգնաց Կոլիշից։ Դրա հիմնական պատճառն այն էր որ քանի դեռ Ստեյնիցը մրցում էր Միացյալ Թագավորությունը ներայացնող վարպետների հետ Դանիել Հարվիցը «փախցրել էր» նրա հիմնական եկամուտն ապահովող Լոնդոնի շախմատային ակումբի հաճախորդներին։ [7] 1865 և 1866թթ.-ին հաջողության է հասել համապատասխանաբար Դուբլինի և Լոնդոնի մրցաշարերում՝ դրսևորելով շախմատային ստրատեգիկ մտածողության առաջին օրինակները։

Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
8 սև թագուհի սև նավակ սև արքա 8
7 սև նավակ սև փիղ սև փիղ սև ձի 7
6 սև զինվոր 6
5 սև զինվոր սև զինվոր 5
4 սև զինվոր սպիտակ թագուհի սպիտակ զինվոր սև զինվոր սև զինվոր 4
3 սպիտակ նավակ սպիտակ ձի սպիտակ զինվոր սպիտակ զինվոր 3
2 սպիտակ զինվոր սպիտակ զինվոր սպիտակ փիղ սպիտակ զինվոր 2
1 սպիտակ նավակ սպիտակ արքա սպիտակ ձի 1
Solid white.svg a b c d e f g h Solid white.svg
Ստեյնից-Անդերսեն մրցախաղի 13-րդ պարտիան. այս դիրքում սևերը (Ստեյնից) վճռում են պարտիայի ելքը 29... Թh4! վճռական քայլով։

Այս հաջողություններն ամրագրում եմ Ստեյնիցի անունը աշխարհի ուժեղագույն շախմատիստների ցանկում և հնարավորություն տալիս ձեռնոց նետելու Ադոլֆ Անդերսենին։ Վերջինս 1851 և 1862 թվականներին Լոնդոնի միջազգային մրցաշարերում տարած հաղթանակներից ու գործող լավագույն շախմատիստ Փոլ Մորֆիի շախմատին հրաժեշտ տալուց հետո համարվում էր մոլորակի լավագույն ակտիվ խաղացողը[1]։ Լոնդոնյան 3 շախմատային ակումբների կազմակերպած այս մրցամարտը տեղի ունենում 1866 թվականի հուլիսի 14-ից օգոստոսի 10-ը մինչև 8 հաղթանակ կանոնակարգով։ Յուրաքանչյուր 20 քայլի համար հատկացվում էր 2 ժամ։ Այս մրցամարտը համարվում է շախմատի պատմության մեջ ամենասկզբունքայիններից մեկը՝ բոլոր պարտիաներն արդյունավետ էին։ Ստեյնիցը սպիտակներով կիրառում էր միայն Արքայական գամբիտ, իսկ Անդերսենը միայն Էվանսի գամբիտ (բացի 13-րդ պարտիայից, ուր նա ընտրել էր դիրքային մանևրման մարտավարություն)։ Առաջին հինգ պարտիաներից հետո իշխում էր Ստեյնիցը՝ 4։1 (պարտվել էր 1-ին պարտիայում), բայց հաղթելով 4 պարտիա անընդմեջ Անդերսենը խլում է նախաձեռնությունը։ Հաջորդող 5 պարտիաներում Ստեյնիցը կրկին ավելի ուժեղ է գտնվում՝ հավաքելով 4/5 միավոր (պարտվել էր 12-րդ պարտիայում) հաղթում ընդհանուր 8։6 հաշվով[8] Մրցանակային ֆոնդը նախատեսում էր £100 հաղթողին (Ստեյնից) և £20 պարտվողին (Անդերսեն)։ Հաղթողի մրցանանակը բավականին մեծ գումար էր այն ժամանակների համար՝ հավասար այժմյան £60, 000-ի[9]։

Ադոլֆ Անդերսենը համարվում էր աշխարհի լավագույն շախմատիստը մինչև 1866 թվականը,երբ Ստեյնիցը անձնական մրցամարտում պարտության մատնեց նրան։

Գերիշխանությունը շախմատային աշխարհում և գահակալումը[խմբագրել]

Ստեյնիցը 30 տարի շարունակ՝ 1862-92թթ., հաղթում էր բոլոր անհատական մրցախաղերը՝ հաճախ զգալի առավելությամբ[4]։ Անդերսենի նկատմամբ հաղթանակից հետո նրա հաղթանակները Հենրի Բըրդի (1866թ., 7 հաղթանակ, 5 պարտություն, 5 ոչ ոքի) և հատկապես Ջոզեֆ Հենրի Բլեքբըրնի (1870թ., 5 հաղթանակ, 1 ոչ ոքի, ոչ մի պարտություն) նկատմամբ հաստատեցին Ստեյնիցի համբավը, որպես լավագույն մրցախաղային շախմատիստ։ Երկու տարի անց Ստեյնիցը մեծ առավելությամբ ջախջախում է Յոհան Ցուկերտորտին (1872թ. օգոստոս-սեպտեմբեր, 7 հաղթանակ, 1 պարտություն, 4 ոչ ոքի), ով վստահորեն մուտք էր գործել շախմատային էլիտա մեկ տարի առաջ՝ հաղթելով նույն Ադոլֆ Անդերսենին[6]։ Բայց նրան երկար ժամանակ չէր հաջողվում առաջին մրցանակ նվաճել խոշոր մրցաշարերում. Փարիզի 3-րդ միջազգային մրցաշար՝ 3-րդ տեղ (1867թ., զիջելով Իգնաց Կոլիշին և Շիմոն Վինևարին), Դանդիի մրցաշար՝ 2-րդ մրցանակ (1867թ., զիջելով Գուստավ Նեյմանին), Բադեն-Բադենի մրցաշար՝ 2-րդ մրցանակ (1870թ., զիջելով Ադոլֆ Անդերսենին)[10]

Կարիերայի վերջին տարիները[խմբագրել]

Անձնական կյանքը[խմբագրել]

Գրական ժառանգությունը[խմբագրել]

Ազդեցությունը շախմատի վրա[խմբագրել]

Նշանավոր պարտիաները[խմբագրել]

Մրցաշարային արդյունքները[խմբագրել]

Մրցամարտային արդյունքները[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]