Վեդի (քաղաք)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Վեդի
Vedi town.jpg
39°54′36″ հս. լ. 44°43′48″ ավ. ե. / 39.91° հս. լ. 44.73° աե. ե.
Երկիր Հայաստան Հայաստան
Մարզ Արարատի
Քաղաքապետ Վարուժան Բարսեղյան
Տվյալ կարգավիճակում 1995-ից-ից
Մակերես 22.9 կմ²
Խոսվող լեզուներ Հայերեն
Բնակչություն 13 242 մարդ (2009)
Խտություն 3,714 մարդ/կմ²
Ազգային կազմ Հայեր
Կրոնական կազմ Հայ Առաքելական եկեղեցի
Տեղաբնականուն վեդեցի
Ժամային գոտի UTC+4
Հեռախոսային կոդ +374 (234)
Փոստային ինդեքս 0601
Պաշտոնական կայք ararat.gov.am/about-communities/71/ (հայերեն)
##Վեդի (քաղաք) (Հայաստան)
Red pog.png

Վեդի (նախկինում՝ Բեյուկ Վեդի, Բեյուք Վեդի, Բոյուք Վեդի, Վեդի Մեծ, Վեդի Վերին, Վետե, Վետի), քաղաք Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզում։ Վեդի է վերանվանվել 1946 թ-ին։

Անվանումը[խմբագրել]

Քաղաքի անվան ծագման մասին կան բազմաթիվ վարկածներ. ըստ առաջին վարկածի՝ քաղաքի անվանումը առաջացել է պարսկերենից և նշանակում է կիրճ։ Քաղաքի կարգավիճակ ստացել է միայն 1995 թվականի վարչատարածքային ռեֆորմի ժամանակ. մինչ այդ ունեցել է քաղաքատիպ ավանի կարգավիճակ։

Հուշարձան Վեդի քաղաքի մուտքի մոտ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին

Հիմնադրման թվական[խմբագրել]

Վեդի քաղաքի հիմնադրման տարեթվի մասին ստույգ տեղեկություններ չկան։ Նրա մասին առաջին հիշատակությունները գալիս են դեռևս ուրարտական ժամանակներից[1]։

Աշխարհագրություն և կլիմա[խմբագրել]

Տեղակայված է Միջինարաքսյան գոգավորությունում, Վեդի գետի ձախափնյա սարավանդում, Երևանից 35 կմ հեռավորության վրա։ Գտնվում է ծովի մակարդակից մոտ 850մ բարձրության վրա։ Անմիջապես քաղաքի կողքին է գտնվում Գոռավան անապատը։

Կլիման խիստ չոր ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է - 50 °C-ից - 60 °C։ Նվազագույն ջերմաստիճանը դիտվել է - 32 °C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24 °C-ից 26 °C, իսկ առավելագույնը՝ 42 °C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը[2]։

Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 200-250մմ է։

Քաղաքի միջով է հոսում Վեդի գետը, բացի այդ կան նաև ստորգետնյա հանքային ջրերի պաշարներ։

Բնակչություն[խմբագրել]

Բնակիչների նախնիների մի մասը 1915-1920 թթ. գաղթել է Արևմտյան Հայաստանի Վանի, Շատախի, Մուշի նահանգներից, իսկ նոր ժամանակներում՝ Մարտունու, Սիսիանի և Եղեգնաձորի շրջաններից։

Ժողովրդագրություն[խմբագրել]

Տարի 1831 1897 1937 1959 1970 1989
Բնակչություն 1 244 2 798 2 830 3 581 6 165 10 757

1988-1989 թթ. Ադրբեջանում կազմակերպված Սումգայիթյան ջարդերի հետևանքով քաղաք են գաղթել շուրջ 561 մարդ։ Ըստ 2009 թ.-ի ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների համայնքի բնակչությունը կազմում է 13242 մարդ, որից 48% տղամարդիկ են, իսկ կանայք՝ 52%։ Մինչաշխատունակ տարիքի բնակչությունը կազմում է 29%, աշխատունակ տարիքի ներկայացուցիչները՝ 60%, հետաշխատունակները՝ 11%[3]։

Կրթություն[խմբագրել]

Ունի 2 միջնակարգ և 1 ավագ դպրոց, գրադարան, երաժշտական դպրոց, ուսումնարան, քոլեջ, մանկապարտեզներ, մարզական դպրոց, մշակույթի պալատ։

Տնտեսություն[խմբագրել]

Վեդին ունի զարգացած գյուղատնտեսություն, որն ունի մերձքաղաքային տնտեսության ուղղվածություն, այսինքն մատկարարում է գյուղատնտեսական թարմ մթերքներով նաև մայրաքաղաքին։ Շոգ կլիմայի շնորհիվ գյուղատնտեսական հողահանդակները պարտադիր ոռոգման կարիք ունեն։ Ունի ոռոգման խիտ ցանց և օգտագործվում է Ազատ գետի, Արտաշատի ջրանցքի և ստորգետնյա՝ արտեզյան ավազանի ջրերը։

Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը զբաղեցնում են համայնքի վարչական մակերեսի մոտ 75 %՝ 1740 հա։ Հիմնական ուղղությունը խաղողագործությունն է և պտղաբուծությունը։ Զբաղվում են նաև այգեգործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային, հացահատիկային և կերային կուլտուրաներ։

Զբաղվում են խոշոր և մանր եղջերավոր անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ։

Տես նաև[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]